Skip to main content
Aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho? ʻAʻole ʻoe hoʻokahi. E ʻimi i kahi laina kōkua →

KE ALAKAʻI IĀ ʻOE IHO · KE KAMAʻILIO

Nā kūkākūkā āu i ʻalo ai

Aia kahi kamaʻilio āu e hoʻoholo mau nei e mālama ma hope aku. ʻOi aku ka lōʻihi o kona kali, ʻoi aku ke kaumaha. Eia ke kumu e hoʻopaneʻe ai kākou i kēia mau mea, ka uku maoli o ka hāmau, a pehea e komo ai i ka mea paʻakikī me ke kāpae ʻole.

He kāne a he wahine e noho ana ma kahi pākaukau me kahi kamepiula uila

Photo by Lyubomyr Reverchuk on Unsplash

Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki

  • E noi i ʻumi minuke, mai hopu hewa.
  • E hoʻomaka me ka mea āu i ʻike ai, ʻaʻole me kou hoʻoholo.
  • E ʻōlelo i ka māhele paʻakikī, a laila e hoʻōki i ke kamaʻilio.

Ua ʻike mua ʻoe i ka mea. ʻO ka manaʻo āu e ʻaiʻē ai i kekahi a hoʻopalupalu mau a lilo i mea ʻole. ʻO ka palena āu i manaʻo ai e kau i ʻekolu pule aku nei. ʻO ka mea a kou hoaaloha i ʻōlelo ai i hāʻule hewa, āu i lawe mau ai mai ia manawa me ka minoʻaka me he mea lā ua maikaʻi. Noho ʻo ia ma hope o kou noʻonoʻo a ʻauhau iā ʻoe i kēlā me kēia lā, a haʻi mau ʻoe iā ʻoe iho e mālama ʻoe i ka wā e ʻoi aku ai ka maikaʻi o ka manawa.

ʻAʻole loa ʻoi aku ka maikaʻi o ka manawa. ʻO ia ka mea mua e pono ai ka ʻoiaʻiʻo. ʻAʻole kākou e ʻalo i kēia mau kūkākūkā no ka mea ʻaʻole kūpono ka manawa. Ke ʻalo nei kākou no ka mea he ʻano hilahila lākou, a ʻano hōʻolu ke ʻalo. He hōʻolu nō ia, no kekahi wā pōkole. A laila hoʻomau ka mea āu i ʻōlelo ʻole ai i ka ʻauhau mālie iā ʻoe.

ʻAʻole ʻoe he kanaka ʻano ʻē no ka hana ʻana i kēia. I loko o kekahi noiʻi i haʻi pinepine ʻia o nā kānaka hana, ua ʻōlelo ma kahi o kanahiku pākēneka e ʻalo maʻamau lākou i nā kūkākūkā no nā kūlana a lākou e alo maoli nei ma ka hana, nā mea no ke kūlana hana, ka ʻulili, a me ke ʻano maoli o nā mea. ʻEhiku o kēlā me kēia ʻumi. No laila inā ʻoe e hoʻomaʻamaʻa mau nei i kahi kamaʻilio ma ka ʻauʻau no hoʻokahi mahina me ka hana ʻole, ʻaʻole ʻoe he nāwaliwali a hilahila i ka hakakā ma kekahi ʻano kūikawā. He kanaka ʻoe, e hana ana i ka mea maʻamau loa a nā kānaka e hana ai.

He aha ka mea a ke ʻalo e pale maoli nei

Kōkua ke ʻike i ka mea a kou lolo e manaʻo ana e hana nei i kona alakaʻi ʻana iā ʻoe mai ka kamaʻilio paʻakikī. Ke hoʻāʻo nei ʻo ia e pale iā ʻoe mai kahi hoʻoweliweli. No ka māhele ou e nānā ana i ka pōʻino, heluhelu ʻia kahi kūʻē me kekahi nona ka manaʻo āu e mālama ai me he mea pilikia maoli. ʻO ka hōʻole. ʻO ka hakakā. ʻO ke kūlana e ʻike ʻia ʻoe he paʻakikī, a hewa, a lokomaikaʻi ʻole. Pane kou kino i kēlā e like me kāna pane i kekahi hoʻoweliweli, me kahi piʻi liʻiliʻi o ke kaumaha a me kahi huki ikaika e hoʻopau i ka ʻano hilahila. ʻO ke ala wikiwiki loa e hoʻopau ai, ʻo ka mālama ʻole i ke kūkākūkā.

No laila ʻaʻole ʻoe. A i ka manawa pōkole, ʻano maikaʻi aʻe ʻoe. ʻO ia ka pahele. He uku ko ke ʻalo no ka mea hana ʻo ia, koke nō, i nā manawa a pau. Aʻo ka hōʻolu iā ʻoe e hana hou.

ʻO ka mea a ka hōʻolu e hūnā nei, ʻo ka pila lohi e hiki mai ana. ʻO ka huhū e ulu ana ʻoiai ʻoe e ʻōlelo ʻole ana. ʻO ka pilikia liʻiliʻi i loaʻa kahi hoʻoponopono wikiwiki i ka pule mua a ua paʻakikī i kēia manawa i ʻano mau. ʻO ke ʻano e kahe ʻaoʻao ai nā mea i ʻōlelo ʻole ʻia, ma kahi leo ʻokiʻoki, ma ka emi, ma kahi moʻolelo āu e haʻi ai iā ʻoe iho no kekahi e ʻino mau ana me ka manaʻo ʻole o ia kanaka. Ua kau nā kanaka noiʻi e aʻo ana i nā wahi hana i nā helu i kēia ma ka pae hui: ka manawa nalowale, ka hilinaʻi nalowale, ka hana nalowale. Akā, ʻaʻole ʻoe pono i kahi haʻawina e ʻike ai. ʻIke ʻoe i kēlā me kēia manawa āu e hele ai ma waho o ka mea āu i ʻōlelo ʻole ai.

ʻOi aku ka ʻino o ka moʻolelo i kou poʻo ma mua o ka lumi

Eia kahi mea i hewa ai aneane nā mea a pau, a ʻo ka ʻike pololei ʻana e hoʻololi i ka nui. ʻO ke kūkākūkā āu e weli nei, ʻaneʻane ʻaʻole ia e ʻino e like me ka mea āu i mālama wale ai me ʻoe iho i kou noʻonoʻo.

I kou poʻo, ua kākau ʻoe i ka ʻano ʻino loa. Pale lākou. Uwē lākou, a anu lākou. Piʻi ka mea. Ua pōʻino ka pilina. Pāʻani ʻoe i kēlā lipine i nā manawa he nui a hoʻomaka ʻo ia e ʻano he wānana ma kahi o he makaʻu. Akā, ke kākau nei ʻoe i nā ʻāpana ʻelua. Ua hōʻike ʻoe i ke kanaka ʻē ʻoi aku ka palupalu, a i ʻole ʻoi aku ka huhū, ma mua o kona ʻano maoli, a ʻaʻole ʻoe i hāʻawi iā ʻoe iho i nā ʻōlelo maikaʻi.

ʻOi aku ka liʻiliʻi a maʻalahi o ka lumi maoli ma mua o kēlā. Pinepine ka hōʻolu o ke kanaka ʻē ua haʻi hope loa kekahi i ka mea. I kekahi manawa ua ʻike mua lākou. I kekahi manawa ke lawe nei lākou i ke kaumaha ʻōlelo ʻole like a makaʻu like e hāpai. Komo ʻoe me ka mākaukau no ka hakakā a loaʻa, pinepine aʻe, ʻelua kanaka e makemake ana e maikaʻi kēia.

ʻAʻole kēlā e hoʻolilo i ka mea i maʻalahi. Hoʻolilo ʻo ia i ka mea i hiki, ʻo ia ka mea ʻokoʻa a ʻoi aku ka pono.

No ke aha ʻaʻole makaʻu ʻole ka poʻe e hana maikaʻi i kēia

He hoʻowalewale ke manaʻo ʻaʻole maoli ka hoa hana e hiki ke hāʻawi i ka manaʻo hoʻi maʻemaʻe a pololei i ka makaʻu āu e ʻike ai. ʻAneʻane ʻaʻole ia. Ua aʻo wale lākou ʻoi aku ka liʻiliʻi o ka uku o ka mālama ʻana i ke kūkākūkā ma mua o ka weli iā ia, a ua kūkulu lākou i kekahi mau maʻa e lawe i ka pilikia ʻino loa mai ka manawa.

Ua hoʻolilo ka mea noiʻi ʻo Amy Edmondson o Harvard i kona ʻoihana i ka mea āna e kapa nei he palekana olakino noʻonoʻo, ka ʻike like i loko o kahi hui hiki iā ʻoe ke ʻōlelo, ke ʻae i kahi hewa, a i ʻole ke hāpai i kahi mea paʻakikī me ka hoʻopaʻi ʻole ʻia a hilahila ʻole ʻia no ia. Hoʻokahi manaʻo āna e mālama pono ai e haʻi: ʻaʻole ka palekana olakino noʻonoʻo he hōʻolu o nā mea a pau. ʻO kona manaʻo, ʻo ka mākaukau o nā kānaka e hilahila pū, no ka mea, aia ka holomua maoli i ka hilahila. ʻAʻole ʻo nā hui e hana i kā lākou hana maikaʻi loa ka poʻe e ʻalo i ka ʻulili. ʻO lākou ka poʻe i hoʻolilo iā ia i mea palekana lawa e hele aku ai.

Hiki iā ʻoe ke hana i kahi ʻano liʻiliʻi o kēlā palekana i loko o hoʻokahi kūkākūkā, inā paha ʻaʻole ʻoe ka luna, inā paha ʻaʻohe mea e hōʻike iā ʻoe. ʻO ke ʻano āu e wehe ai i ke kamaʻilio, ka leo āu e hoʻonohonoho ai, inā ʻoe e komo e hoʻoponopono a e lanakila paha, haʻi ia mea a pau i ke kanaka ʻē i ke ʻano o kēia kūkākūkā e lilo ana. ʻOi aku kou mana ma luna o kēlā ma mua o ʻaneʻane nā mea a pau o ka hoʻololi.

Ka moʻolelo wahaheʻe o ka manawa kūpono loa

He nui ke ʻalo e hūnā ma hope o kahi kumu kānalua e kani kūpono ana: ke kali nei ʻoe i ka manawa kūpono. He ʻoiaʻiʻo i hūnā ʻia ma laila. Koʻikoʻi nō ka manawa. ʻO ke kāohi ʻana i kekahi ʻelima minuke ma mua o kāna hōʻike ʻana i ka hui luna, a i ʻole i ka manawa koke e komo mai ai me kona lā ʻino ponoʻī, he ala ia e hoʻopaʻakikī i kahi kamaʻilio paʻakikī. No laila he naʻauao kekahi kali.

Akā, ʻaʻole ʻo ia ka hapa nui o ke kali. ʻO ka hapa nui he ʻalo e ʻaʻahu ana i kahi ʻaʻahu hanohano. He maʻalahi ka hoʻāʻo ʻoiaʻiʻo. E nīnau iā ʻoe iho inā ʻoe e kali nei i kahi manawa ʻoi aku ka maikaʻi, a i ʻole e kali wale ana i ka pau ʻana o ka manaʻo. Inā ua hele a hala kahi puka maikaʻi maoli i ʻekolu a ʻehā manawa a ua hoʻokuʻu ʻoe i kēlā me kēia, ʻaʻole loa ka manawa ka pilikia.

He mau mea e kōkua maoli, a he pono ke hoʻonohonoho me ka manaʻo:

  • E koho i kahi manawa me wahi ākea a puni ona. ʻAʻole ka hopena o ka lā hana ke pau ka ikaika o nā mea a pau, ʻaʻole i kaomi ʻia me kahi palena paʻakikī. He kakahiaka, a i ʻole kahi wā mālie, e hāʻawi i ke kūkākūkā i wahi e hele ai.
  • E koho i ka mehameha. Hoʻonoho nā mea paʻakikī i ʻōlelo ʻia i mua o ka lehulehu i ke kanaka ʻē i ka pale ma mua o kou hoʻopau ʻana i kāu ʻōlelo mua. Lanakila kahi puka pani, a i ʻole kahi hele wāwae, ma mua o kahi papahele ākea.
  • E mālama kokoke i ka hanana ke hiki. ʻOi aku ka maʻalahi o kahi kūkākūkā no kekahi mea i hana i nehinei ma mua o kekahi no kekahi mea e palahē mai ka pūnāwai. ʻOi aku ka lōʻihi o kou kali, ʻoi aku ka nui āu e wehewehe ai i ke kumu i kali ai ʻoe.

Ma mua o kou wehe ʻana i kou waha

He mau mea e hoʻoponopono i loko ou ma mua. ʻOi aku ke koʻikoʻi o kēia ma mua o kekahi palapala alakaʻi.

  • E maopopo i kāu mea e makemake maoli ai. ʻAʻole ka mea āu e makemake ai e ʻōlelo, ka mea āu e makemake ai e ʻoiaʻiʻo ma hope. He pilina i hoʻoponopono ʻia? He ʻano i hoʻololi ʻia? ʻO ka lohe wale ʻia? ʻAʻole hiki iā ʻoe ke kuhikuhi i kahi kūkākūkā āu i kuhikuhi ʻole ai. Inā ʻo kāu pahuhopu hoʻokahi ka hoʻomaha i kou kaumaha ponoʻī, e ʻike ke kanaka ʻē i kēlā, ʻaʻole ia e holo pono.
  • E hoʻoponopono i kou kino ma mua o ka hoʻoponopono i ka mea. ʻAʻole hiki iā ʻoe ke mālama i kahi kūkākūkā paʻa mai kahi ʻōnaehana naʻau paʻa ʻole. Ma mua o kou komo ʻana, e hoʻolohi i kou hanu, ʻoi loa ka hanu i waho. E kanu i kou mau wāwae. E hoʻohaʻahaʻa i kou mau poʻohiwi. ʻAʻole ʻoe e hoʻāʻo e ʻike ʻole i kekahi mea. Ke hoʻāʻo nei ʻoe e mālama i ke komo ʻana i kou noʻonoʻo maikaʻi ponoʻī ke wela ka manawa.
  • E hoʻokaʻawale i ke kanaka mai ka pilikia. ʻO ka mea āu e huhū ai he ʻano hana, he kūlana, he manawa kūikawā, ʻaʻole ke kanaka holoʻokoʻa i mua ou. E paʻa i kēlā laina i kou poʻo ponoʻī ma mua o kou ʻōlelo ʻana i kekahi huaʻōlelo, a ʻoi aku ka liʻiliʻi o kou komo ʻana me ka hahau.
  • E hoʻohaʻahaʻa i nā mea koʻikoʻi āu i hoʻonui ai. E hoʻomanaʻo iā ʻoe iho ʻaʻole pinepine e hoʻopau kahi kūkākūkā ʻoiaʻiʻo i kahi pilina kūpono e mālama ai. ʻO nā pilina ʻaʻole hiki ke ola ma kahi kamaʻilio akahele, lokomaikaʻi, a pololei hoʻokahi, ua palupalu mua lākou. Hiki i ka hapa nui ke ola ma o ia mea, a ʻoi aku ka ikaika o ka nui.

Pehea e mālama maoli ai

ʻAʻole ka pahuhopu he hana hemolele. He kūkākūkā ʻoiaʻiʻo a kanaka kahi e noho ai ke kanaka ʻē i loko o ka lumi me ʻoe. He ʻano maʻalahi e paʻa i lalo o ke kaomi:

  1. E noi i ke kūkākūkā, mai hopu hewa. ʻO kahi "He ʻumi minuke kou? Aia kekahi mea aʻu e makemake ai e kūkākūkā" e ʻae i ʻolua ʻelua e hōʻea mākaukau. Pale ka poʻe i hopu hewa ʻia. Komo ka poʻe i kono ʻia.
  2. E hoʻomaka me ka mea āu i ʻike ai, ʻaʻole me ka mea āu i hoʻoholo ai. E hoʻomaka me ka mea kūikawā, hiki ke ʻike ʻia, "Hōʻea ka hōʻike i ʻelua lā ma hope o ka palena," ʻaʻole "Maopopo ʻaʻole ʻoe e mālama i kēia hui." Paʻakikī ke hoʻopaʻapaʻa i nā ʻoiaʻiʻo. Kono nā hoʻoholo i kahi hakakā.
  3. E ʻōlelo i ka māhele paʻakikī me ka maopopo, a laila e hoʻōki i ke kamaʻilio. Mai kanu i ka manaʻo i ʻelima minuke o ka uluna, a mai kamaʻilio mau e hoʻopiha i ka hāmau ma hope o kou ʻōlelo ʻana. E hoʻokuʻu iā ia e pā. E hāʻawi iā lākou i wahi e pane ai.
  4. E hoʻolohe maoli i ka mea e hoʻi mai. ʻAʻole ka kūlou maikaʻi ʻoiai ʻoe e kali ana i kou manawa. He hoʻolohe maoli, ke ʻano e aʻo paha ʻoe ua hewa kekahi māhele ou. ʻAneʻane hewa mau ʻoe.
  5. E pahuhopu i kahi hana aʻe, ʻaʻole i kahi mea lanakila. ʻAʻole ʻoe ma laila e hōʻoia ʻia ai he pololei. E hoʻopau me kekahi mea maoli a kaʻana like, he aha ka mea e loli ai, he aha kā kēlā me kēia e hana ai, ka manawa e nānā hou ai.

ʻAʻole ʻoe e pololei i nā mea ʻelima, ʻoi loa i nā manawa mua. ʻAʻole pilikia. Lanakila kahi kūkākūkā hāwāwā a ʻoiaʻiʻo ma mua o kahi maʻemaʻe āu e mālama mau ʻole ai.

Ke ʻole e lawe maikaʻi ke kanaka ʻē

Eia ka māhele a nā palapala alakaʻi e kāpae ai. I kekahi manawa hana ʻoe i nā mea a pau me ka pololei a pale mau ke kanaka ʻē, a ʻeha, a huhū paha. Keʻakeʻa lākou. Lawe mai lākou i kekahi mea mai ʻelua makahiki aku nei. Piha ko lākou mau maka i ka waimaka, a anu a hāmau lākou. ʻO kēia ka manawa pono a kou weli i aʻo mai ai, a ʻo ia nō ka manawa e hoʻoholo ai i ke ʻano o ka pā ʻana o ka mea holoʻokoʻa.

ʻO ka manaʻo ka hoʻohālike i ko lākou wela, a i ʻole e holo i hope a lawe hou i nā mea a pau. ʻO nā mea ʻelua e hoʻoʻino. ʻO ka mea e hana ai, ʻo ka noho paʻa ʻoiai ʻaʻole lākou. ʻAʻole ʻoe ke kuleana e mālama i ko lākou manaʻo, akā hiki iā ʻoe ke mālama i kou kūlana ponoʻī i hoʻokahi ʻāpana, a he hoʻolaha mālie ka noho maluhia. E hoʻolohi. E hoʻohaʻahaʻa i kou leo ma kahi o ka hoʻokiʻekiʻe. E hoʻokuʻu i kahi hāmau e noho ma laila ma kahi o ka holo e hoʻopiha.

Inā piʻi ka mahana ma waho o ke kūlana e hiki ai i kekahi mea pono, he kuleana kou e hoʻomaha. ʻO ka "ʻIke au ke pā ikaika nei kēia. E hoʻomaha kāua a hoʻomaka hou i ka lā ʻapōpō" ʻaʻole ia he hāʻule. He ala ia e pale i kahi kūkākūkā kūpono e hoʻopau ai. ʻOi aku ka maikaʻi o kahi kamaʻilio i hoʻomaha ʻia me ka manaʻo ma mua o kahi e pahū ai no kā ʻolua kaomi pū ʻana.

A inā huhū maoli lākou, hiki iā ʻoe ke paʻa i kāu manaʻo a mālama iā lākou i ka manawa hoʻokahi. ʻO ka "Ke manaʻo mau nei au he koʻikoʻi kēia, a ʻaʻole hoʻi au e makemake e lilo kēia i mea hoʻokaʻawale ma waena o kāua" he ʻōlelo maoli he kuleana kou e ʻōlelo i ka leo nui. ʻO ka hapa nui o nā kānaka, ke hāʻawi ʻia he minuke, e hālāwai me ʻoe ma laila.

Ke ʻoi aku ma mua o hoʻokahi kamaʻilio

Noho kekahi mau kūkākūkā i kahi ʻano ʻokoʻa, a he pono ke ʻoiaʻiʻo no nā mea hea. Inā ʻo ka mea āu e ʻalo nei e pili ana i kou palekana, ka hōʻino, ka hoʻomāinoino, a i ʻole kahi kūlana he kumu maoli kou e makaʻu ai no kāu hana a i ʻole kou olakino, ʻaʻole lawa ka ʻōlelo aʻo "e mālama wale i ke kamaʻilio," a ʻaʻole kūpono ke kau i kēlā a pau ma luna ou. Koi kēlā mau kūlana i ke kākoʻo: he luna āu e hilinaʻi ai, ka ʻoihana limahana, he ʻelele hui hana, he loio, he kahuna aʻo. ʻAʻole he ʻalo ka ʻimi kōkua ma laila. He naʻauao ia.

A inā ʻo ka weli ponoʻī ka pilikia, inā kaumaha loa ka makaʻu i kēia mau kūkākūkā a ke hōʻemi nei i kou ola, e mālama paʻa iā ʻoe i nā hana a i ʻole nā pilina āu i ʻoi aku ai, a i ʻole e holo ana me he kani hopohopo mau o ke kua, he pono ke kamaʻilio me kahi kahuna lapaʻau. ʻAʻole no ka mea ua hewa kekahi mea iā ʻoe, akā no ka mea hiki ke aʻo ʻia ka makaʻu ma nā ʻaoʻao ʻelua. Hiki ke hoʻohaʻahaʻa ʻia. Hiki i kahi loea ke kōkua iā ʻoe e hana i kēlā ʻoi aku ka wikiwiki ma mua o ka paʻa lima ʻana me ʻoe iho.

No ka hapa nui o nā kamaʻilio āu e ʻalo nei, ʻo ke ala ʻoi aku ka pōkole ma mua o kona ʻano. E koho i ka mea i ʻauhau nui loa iā ʻoe. E hoʻoholo i kāu mea e makemake ai e ʻoiaʻiʻo ma kēlā ʻaoʻao ona. A laila e noi i ʻumi minuke. ʻO ka ʻano ou e ʻōlelo hope loa i ka mea, ʻoi aku kona hiamoe maikaʻi ma mua o ka mea e lawe mau ana iā ia.

Nā kumu

Ma mua o kou haʻalele ʻana, he ʻōlelo no ka mālama

Hāʻawi ʻo KEEP CALM i nā mea hana hoʻonaʻauao manuahi e kōkua iā ʻoe iho. ʻAʻole kēia he ʻōlelo aʻo lapaʻau, he hōʻoia maʻi, a i ʻole he lāʻau lapaʻau, a ʻaʻole ia he pani no ka mālama ʻana a ka loea. Inā kani kekahi mea ma ʻaneʻi me he mea ʻoi aku ma mua o ke koʻikoʻi maʻamau, he ʻanuʻu ikaika a kūpono ka launa ʻana me ka loea.

If you are in crisis or thinking about harming yourself, you are not alone. In the US, call or text 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), text HOME to 741741 (Crisis Text Line), or call 911 in an emergency.