Kíkíyèsí Àárẹ̀ Iṣẹ́ Nínú Àwọn Ẹlòmíràn Kí Ó Tó Ba Wọn Jẹ́

Irú ẹ̀bi kan pàtó máa ń kọlù alábòójútó lẹ́yìn tí ẹni rere kan bá jáde lọ. O máa ń tún àwọn oṣù tó kọjá ṣe nínú ọkàn rẹ, àwọn àmì náà sì fojú hàn lójijì. Àwọn ìdáhùn tó kúkúrú. Kámẹ́rà tó dáwọ́ ṣíṣí sílẹ̀. Iṣẹ́ tó ṣì ń dé lákòókò ṣùgbọ́n tó ti pàdánù ìtànná rẹ̀. O kò pàdánù àwọn nǹkan wọ̀nyẹn nítorí pé o kò fetí sí i. O pàdánù wọn nítorí pé àárẹ̀ iṣẹ́ máa ń dákẹ́, àwọn ènìyàn tó ṣeé ṣe kí ó ní i jù sì sábà ni àwọn tó gbẹ̀yìn láti sọ ọ́.

Àpilẹ̀kọ yìí jẹ́ nípa dídí àlàfo yẹn. Kì í ṣe kí o lè ṣàyẹ̀wò àìsàn ẹnikẹ́ni (o kò lè ṣe é, o kò sì gbọ́dọ̀), bí kò ṣe kí o lè kíyèsí ìṣòro ní kùtùkùtù tó láti ṣèrànwọ́ ní tòótọ́, nígbà tí ìrànwọ́ ṣì dà bí ìjíròrò dípò lẹ́tà ìfipò-sílẹ̀.

Kí ni àárẹ̀ iṣẹ́ jẹ́ ní tòótọ́

Ó ṣàǹfààní láti sọ ọ́ ní pàtó, nítorí pé "àárẹ̀ iṣẹ́" ni a ń lò fún gbogbo nǹkan láti ọ̀sẹ̀ líle kan dé wàhálà gidi. Àjọ Ìlera Àgbáyé (World Health Organization) ṣàlàyé rẹ̀ ní pàtó gẹ́gẹ́ bí àìsàn tó ń wá láti inú másùnmáwo iṣẹ́ tó ti pẹ́ tí a kò sì tọ́jú dáadáa, ó sì ń fara hàn ní ọ̀nà mẹ́ta: àárẹ̀ jíjinlẹ̀, ìjìnnà ọpọlọ tàbí ẹ̀gàn tó ń dàgbà sí iṣẹ́ náà, àti ìmọ̀lára tó ń yọ́ wọlé pé ẹni kò wúlò níbi iṣẹ́. Ẹ̀kẹta yẹn ṣe pàtàkì ó sì máa ń bọ́ sápá. Àárẹ̀ iṣẹ́ kì í ṣe nípa àárẹ̀ nìkan. Ó jẹ́ nípa ẹni tó ń pàdánù ìgbàgbọ́ lọ́ra-lọ́ra pé ipá òun ń ṣe ìyàtọ̀ kankan.

Onímọ̀-ọpọlọ Christina Maslach, tó kọ́ ọ̀pọ̀ nínú ìwádìí tó wà lẹ́yìn bí a ṣe ń díwọ̀n àárẹ̀ iṣẹ́, sọ ohun kan tó yẹ ká fi ọkàn sí. Àárẹ̀ iṣẹ́ jẹ́ ìṣòro àjọ ní pàtàkì, kì í ṣe àbùkù ẹnìkọ̀ọ̀kan. Ó sábà máa ń dàgbà níbi tí àwọn ènìyàn kò ti ní àkóso tó, kò ní ìmọ́lẹ̀ tó, kò ní ìdámọ̀ tó, tàbí ẹrù-iṣẹ́ tí kò dáwọ́dúró láéláé. Àtúnyẹ̀wò yẹn ń yí ohun tí o ń wá padà. O kò ń ṣọdẹ àwọn ènìyàn aláìlera. O ń ṣọ́ àwọn ipò tó ń pa àwọn ènìyàn alágbára rẹ̀.

Ohun mìíràn tó wà nínú ọ̀rọ̀ WHO ni ọ̀rọ̀ náà "tó ti pẹ́." Àárẹ̀ iṣẹ́ jẹ́ òpin ọ̀nà gígùn, kì í ṣe ọjọ́ búburú kan. Ó ń dàgbà lọ́ra-lọ́ra láti inú másùnmáwo tí a kò tọ́jú rí, ìdí nìyí gan-an tó fi rọrùn láti ṣàì-ríi lásìkò tó ń ṣẹlẹ̀ tó sì fojú hàn nígbà tí a bá wo ẹ̀yìn. Ọ̀nà mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà tún sábà máa ń dé ní ẹsẹ̀-n-tẹ̀lé. Àárẹ̀ sábà máa ń kọ́kọ́ dé. Lẹ́yìn náà ni ẹ̀gàn, bí ẹnì kan ṣe ń dáàbò bo ara rẹ̀ nípa ìbìkítà tó dín kù. Ìmọ̀lára àìní-ìdí sábà máa ń gbẹ̀yìn. Bí o bá mú un ní ipò àárẹ̀, o sábà ń bá ìjíròrò nípa ẹrù-iṣẹ́ lò. Nígbà tó bá dé "kí ni mo tilẹ̀ ń ṣe èyí fún," o lè máa bá ẹni tó ti fẹ́rẹ̀ẹ́ jáde lọ lò. Ní kùtùkùtù kì í kàn ṣe àánú nìkan. Ó jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin ìṣòro tó ṣeé túnṣe àti ènìyàn tí o pàdánù.

Àwọn àmì jẹ́ ìyípadà, kì í ṣe irú-ènìyàn

Kò sí "ìwà-ẹ̀dá àárẹ̀ iṣẹ́." Ohun tó wúlò jù tí o lè tọpa ni ìyípadà, ìyàtọ̀ láàrin bí ẹnì kan ṣe máa ń fara hàn tẹ́lẹ̀ àti bí ó ṣe ń fara hàn báyìí. Ìwádìí kan lórí àwọn alábòójútó-tààrà tí a tẹ̀ jáde nínú ìwé ìwádìí rí i pé àwọn alábòójútó tó mú àárẹ̀ iṣẹ́ ní kùtùkùtù ń kíyèsí irú àwọn ìyípadà wọ̀nyí gan-an. Ọ̀kan ṣàpèjúwe bí ó ṣe wá mọ̀ pé ohun kan kò dára láti inú ohùn ìmẹ́lì òṣìṣẹ́ kan: "líle gan-an, kì í ṣe bí ó ti rí tẹ́lẹ̀."

Ìyẹn ni àdììtú rẹ̀. Kékeré, ní pàtó, ó rọrùn láti ṣàlàyé wọn kúrò lọ́kọ̀ọ̀kan. Ṣọ́ àkójọpọ̀ àwọn wọ̀nyí ní àwọn ọ̀sẹ̀, kì í ṣe ọjọ́:

• Agbára tí kò padà wá. Kì í ṣe Ọjọ́ Ajé àárẹ̀ kan, bí kò ṣe fífẹ̀lẹ̀ tí ó là á já ọ̀sẹ̀-òpin àti ìsinmi.
• Ìyípadà nínú ohùn. Ìgbóná-ọkàn tó ń di kúkúrú. Sùúrù tó ń dín kù. Ẹlẹgbẹ́ tó máa ń lawọ́ tẹ́lẹ̀ tó ń dákẹ́ ní àwọn ìpàdé tàbí tó ń kọ̀wé ní líle.
• Yíyẹra. Fífò ìpè tí kò ṣe dandan, jíjẹ oúnjẹ ọ̀sán nìkan, jíjáde kúrò nínú ìsopọ̀ àwùjọ kékeré ti ẹgbẹ́ kan.
• Ẹ̀gàn níbi tí ìbìkítà ti wà tẹ́lẹ̀. Yíyí ojú, "kí ni èrè rẹ̀," ẹni tó ṣe olólùfẹ́ iṣẹ́ náà tẹ́lẹ̀ tó ń gbọn èjìká sí i báyìí.
• Ìgbẹ́kẹ̀lé tó ń yọ̀ kúrò nínú ẹni tó sábà dúró ṣinṣin. Àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ tó ń bọ́, ìbẹ̀rẹ̀ tó ń pẹ́, àwọn nǹkan tó ń bàjẹ́ tí kì í ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀.
• Ara tó ń ka àkọsílẹ̀. Ẹ̀fọ́rí lọ́pọ̀ ìgbà, ìṣòro inú, ọjọ́ àìsàn tó pọ̀ sí i, àárẹ̀ tí wọ́n máa ń dárúkọ bí ẹni tó ń kọjá lọ.

Mayo Clinic dábàá ìbéèrè kedere mẹ́rin tí ẹnì kan lè bi ara rẹ̀, wọ́n sì tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àkójọ-àyẹ̀wò jẹ́ẹ́ fún ohun tí o lè rí nínú ẹlòmíràn: Ṣé wọ́n ti di ẹni ẹ̀gàn tàbí aládàájọ́ níbi iṣẹ́? Ṣé ó dà bí ẹni pé wọ́n ń wọ́ ara wọn wọlé tí wọ́n sì ń jìjàkadì láti bẹ̀rẹ̀? Ṣé wọ́n ti di onínú-fùfù tàbí aláìsùúrù pẹ̀lú àwọn ènìyàn tó wà ní àyíká wọn? Ṣé agbára kù wọ́n láti máa ṣiṣẹ́ dáadáa déédéé? Ìdáhùn bẹ́ẹ̀ni sí ọ̀pọ̀ nínú wọn, tó ń fìdí múlẹ̀ bí àkókò ṣe ń lọ, yẹ láti mú ní tòótọ́.

Ojú-afọ́jú tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ní

Èyí ni ìdẹkùn náà. A máa ń retí kí àárẹ̀ iṣẹ́ dà bí ẹni tó ń tú ká, nítorí náà a máa ń wá àwọn ọ̀ràn tó ṣe kedere a sì máa ń pàdánù àwọn tó ń fara pamọ́ ní gban̄gba. Ìwádìí alábòójútó-tààrà kan náà rí i pé àwọn ènìyàn tó yani lẹ́nu jù láti pàdánù sábà jẹ́ àwọn oníṣẹ́-gidi tó nífẹ̀ẹ́ iṣẹ́, tó ní ojú-rere. "Ó tún wọ́pọ̀ pé o kì í rí i tó ń bọ̀," alábòójútó kan jẹ́wọ́.

Ronú nípa ẹni tí ìyẹn ṣàpèjúwe. Ẹni tí kì í sọ bẹ́ẹ̀kọ́ láéláé. Tí ó ń parí iṣẹ́ ní kùtùkùtù. Tí ó ń dáhùn ní aago mọ́kànlá alẹ́ tó sì ń tọrọ àforíjì fún ìdádúró. Iṣẹ́ gíga àti ìfarajìn gíga lè jókòó lórí àárẹ̀ iṣẹ́ tó le, agbára-iṣẹ́ gan-an tó ń bò ó mọ́lẹ̀ ni ohun tó ń mú kí pípàdánù ẹni náà náni lówó gidigidi. Nítorí náà, bí àwòrán ọkàn rẹ nípa òṣìṣẹ́ tó ní àárẹ̀ iṣẹ́ bá jẹ́ ẹni tó ń jìjàkadì ní gban̄gba, fẹ̀ ẹ́. Bi bí àwọn tó ń ṣàṣeyọrí jù ṣe wà pẹ̀lú. Pàápàá àwọn tó ń ṣàṣeyọrí jù.

Nǹkan méjì mìíràn máa ń fọ́ wa lójú jẹ́ẹ́. Àkọ́kọ́ ni fífẹ́ràn ẹnì kan. A máa ń ṣàyẹ̀wò àwọn tí a súnmọ́ díẹ̀, kì í ṣe púpọ̀, nítorí pé ó dà bí ìjàgbọ̀n láti bi ọ̀rẹ́ ẹni léèrè. Èkejì ni ẹrù àpọ̀jù ti ara wa. Nígbà tí o bá ń rì sínú omi, o kì í rìn nínú yàrá, o kò sí nínú yàrá, o sì kàn ń rí àwọn ènìyàn rẹ díẹ̀. Àtúnṣe fún àwọn méjèèjì jọra: sọ bíbéèrè-ìdàgbà di àṣà tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe dípò nǹkan tí o ń ṣe kìkì nígbà tí agogo ìkìlọ̀ bá dún.

Wo àwọn ipò náà, kì í ṣe ènìyàn náà nìkan

Bí àárẹ̀ iṣẹ́ bá ń dàgbà láti inú àyíká iṣẹ́, nígbà náà àmì àkọ́kọ́ tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù sábà kì í ṣe ènìyàn rárá. Ipò kan ni. Ìwádìí Maslach ń tọ́ka síwájú sí àwọn àìbámu díẹ̀ láàrin àwọn ènìyàn àti iṣẹ́ wọn tó ń fa àárẹ̀ iṣẹ́, o sì lè ṣàyẹ̀wò ipò-iṣẹ́ kan fún wọn kí agbára ẹnikẹ́ni tó tán. Nígbà tí o bá rí méjì tàbí mẹ́ta tó ń kójọ sórí ẹni kan, mú un gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rọ-àwarí-èéfín.

• Ẹrù-iṣẹ́ tí kì í tún padà sí ìbẹ̀rẹ̀. Kì í ṣe àkókò iṣẹ́ púpọ̀ kan, bí kò ṣe ipò tí kò ní òpin ti ju-bí-ó-ṣe-ṣeéṣe-lọ, láìsí àwọn ọ̀sẹ̀ jẹ́ẹ́ ní ìhà kejì láti gbà ìsinmi nínú rẹ̀.
• Àkóso tó kéré jù. Kò sí ọ̀rọ̀ gidi lórí bí, ìgbà wo, tàbí ètò tó fi ń ṣe iṣẹ́ náà. Gbígba àbájáde láìní ọ̀rọ̀ kankan nínú ọ̀nà rẹ̀ máa ń bà nǹkan jẹ́ bí àkókò ti ń lọ.
• Ìdámọ̀ tó ti sọnù. Ipá àti àbájáde rere tó ń pòórá sínú òfìfo. Àwọn ènìyàn lè ru ẹrù wíwúwo pẹ́ púpọ̀ sí i nígbà tí a bá rí i ju nígbà tí a kò rí i lọ.
• Ìmọ̀lára àdúgbò tó ti ya pẹ́rẹpẹ̀rẹ. Ìjà tí a kì í yanjú, ìdánìkanwà, ẹgbẹ́ tó ti dáwọ́ dídáàbò bo ara wọn.
• Àìṣèdéédé. Ojúsàájú, àwọn ìpinnu tó kò ṣe kedere, ìmọ̀lára pé àwọn òfin ń tẹ̀ fún àwọn kan tí kò sì tẹ̀ fún àwọn mìíràn. Nǹkan díẹ̀ ni ó ń gbẹ àwọn ènìyàn ní kíákíá ju ìmọ̀lára pé wọ́n ti ṣètò eré náà láti ẹ̀gbẹ́ kan lọ.
• Ìforígbárí ìlànà-ìwà. Bíbéèrè, léraléra, láti ṣe iṣẹ́ tó lòdì sí ohun tí ẹni gbà pé ó tọ́ tàbí tó dára.

Ohun tó wúlò nípa àkójọ yìí ni pé gbogbo mẹ́fẹ̀ẹ̀fà wà lápá kan lábẹ́ agbára aṣáájú. O kò lè fi ìfaradà lé ẹnì kan lọ́wọ́. O lè ṣàlàyé ohun àkọ́kọ́, dá àkóso díẹ̀ padà, sọ o ṣé o sì mọ̀ọ́n, tàbí tún ìlànà tó gbogbo ènìyàn mọ̀ jẹ́ẹ́ pé kò ṣèdéédé ṣe. Nígbà tí o bá rí ara rẹ tó ń ṣàníyàn nípa ẹni pàtó kan, gbé ipò-iṣẹ́ wọn kọjá mẹ́fẹ̀ẹ̀fà yìí. Lọ́pọ̀ ìgbà àtúnṣe náà ń gbé nínú àwọn ipò, kì í ṣe nínú ìjíròrò.

Bí o ṣe lè gbé e wá láìmú kí ó burú sí i

Kíkíyèsí ni apá tó rọrùn. Ìjíròrò ni ibi tí àwọn èrò rere ti ń bàjẹ́, sábà nípa àìròtẹ́lẹ̀.

Má fi àmì-ìdámọ̀ bẹ̀rẹ̀. "Mo rò pé àárẹ̀ iṣẹ́ ti mú ọ" fi ọ̀rọ̀ ìṣègùn sí ẹnu ẹnì kan ó sì ń pè wọ́n láti dáàbò bo ara wọn. Fi ohun tí o ti rí ní tòótọ́ bẹ̀rẹ̀, pẹ̀lú ìwà-tútù àti ní pàtó.

Ọ̀nà kan tó sábà máa ń ṣiṣẹ́

1. Dárúkọ ìyípadà, kì í ṣe ènìyàn. "Mo ti kíyèsí pé o dà bí ẹni tó ti rẹ̀ ní àwọn ọ̀sẹ̀ díẹ̀ sẹ́yìn, o sì ti dákẹ́ sí i ní àwọn ìpè ẹgbẹ́ wa. Ìyẹn kì í ṣe bí o ṣe rí." Àkíyèsí, kì í ṣe àyẹ̀wò-àìsàn.
2. Sọ ọ́ di nípa ìbìkítà, lẹ́yìn náà dákẹ́. "Mò ń bèèrè ìdàgbà rẹ nítorí pé mo fẹ́, kì í ṣe nítorí pé ohunkóhun kò dára nínú iṣẹ́ rẹ." Lẹ́yìn náà dáwọ́ sísọ̀rọ̀. Fi ìdákẹ́rọ́rọ́ tó tóbi tó láti gba ìdáhùn òtítọ́ sílẹ̀.
3. Béèrè, má rò dájú. "Báwo ni o ṣe wà ní tòótọ́ pẹ̀lú gbogbo èyí?" sàn ju "O dà bí ẹni tó ní másùnmáwo." Ọ̀kan ṣí ilẹ̀kùn. Èkejì fi àkọsílẹ̀ lé wọn lọ́wọ́.
4. Tẹ́tí sí ohun tó wà lábẹ́ rẹ̀. Àárẹ̀ iṣẹ́ sábà ní gbòǹgbò tí o lè ṣe nǹkan nípa rẹ̀: ẹrù-iṣẹ́ tí kò ṣeéṣe, kò sí ohun àkọ́kọ́ tó ṣe kedere, kò sí ọ̀rọ̀ gidi, kò sí ìdámọ̀. O ń gbìyànjú láti rí ọ̀pá-ìdarí, kì í ṣe ìmọ̀lára nìkan.
5. Tẹ̀lé e. Ìjíròrò oníwà-rere kan tó kò yọrí sí ìyípadà kankan lè burú ju àìsí rẹ̀ lọ, nítorí pé ó ń kọ́ àwọn ènìyàn pé sísọ̀rọ̀ sókè kò ní ìdí. Bí o bá sọ pé o máa wo ẹrù wọn, wo ẹrù wọn.

Ìwádìí náà tọ́ka sí ohun kan sí i tó nira láti tan: àwọn alábòójútó tó ti la àárẹ̀ iṣẹ́ kọjá fúnra wọn ń rí i ní kánjú sí i nínú àwọn ẹlòmíràn wọ́n sì ṣẹ̀dá irú ààbò tí àwọn ènìyàn fi ń jẹ́wọ́ pé àwọn ń jìjàkadì ní tòótọ́. O kò gbọ́dọ̀ ti kọlù ògiri kí o tó lè darí dáadáa níbí. Ṣùgbọ́n ṣíṣí-sílẹ̀ ti ara rẹ nípa ìkì-mọ́lẹ̀, ìfẹ́-inú rẹ láti sọ pé "àkókò yìí ti pọ̀ fún èmi náà," ń mú kí ó ní ààbò sí i fún ẹnì kan láti sọ òtítọ́ fún ọ.

Ohun tí ó jẹ́ tìrẹ láti túnṣe, àti èyí tí kò ṣe

Ṣe kedere pẹ̀lú ara rẹ nípa ìlà náà. Ìwọ kì í ṣe oníṣègùn-ọpọlọ ẹnikẹ́ni, gbígbìyànjú láti jẹ́ ẹ̀ lè fi ẹ̀yin méjèèjì sílẹ̀ ní ipò tó burú sí i. Iṣẹ́ rẹ ni láti kíyèsí, láti tẹ́tí dáadáa, àti láti yí àwọn ipò iṣẹ́ tí o ń darí padà. Ìtọ́jú gidi jẹ́ ti àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́.

Nítorí náà nígbà tí ẹnì kan bá ṣí ọkàn rẹ̀ sílẹ̀, o lè ṣàtúnṣe ẹrù-iṣẹ́, tún àwọn ohun àkọ́kọ́ ṣe, dáàbò bo àkókò ìsinmi wọn ní tòótọ́, dá àkóso díẹ̀ padà lórí bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́. Ohun tí o kò lè ṣe ni láti tọ́jú àárẹ̀ ìṣègùn, ìsoríburúkú, tàbí àníyàn, o kò sì gbọ́dọ̀ gbìyànjú rẹ̀. Bí ẹnì kan bá ṣàpèjúwe àìnírètí tó ń dúró pẹ́, àárẹ̀ tí oorun kì í fọwọ́ kàn, tàbí ohunkóhun tó ń dà ọ́ láàmú nípa ààbò wọn, ìgbésẹ̀ rẹ ni láti fi ìwà-tútù àti kedere tọ́ wọn sí ìrànwọ́ gidi, ètò ìrànlọ́wọ́ òṣìṣẹ́ bí o bá ní ọ̀kan, dókítà wọn, akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera ọpọlọ, tàbí ìlà pàjáwìrì bí ó bá jẹ́ kánjúkánjú. Sísọ pé "èyí dà bí ohun tó tóbi ju ohun tí mo lè ràn ọ́ lọ́wọ́ pẹ̀lú lọ, mo sì fẹ́ rí i dájú pé o rí àtìlẹ́yìn tó bá a mu" kì í ṣe gbígbé ẹrù ka ẹlòmíràn. Ó jẹ́ ohun tó ní ẹrù-orí jù tí o lè fúnni.

Àwọn tó ń darí àwọn ẹlòmíràn la àwọn àkókò líle kọjá dáadáa kì í ṣe àwọn tó ní ẹ̀rọ-àwárí pípé. Wọ́n jẹ́ àwọn tó dúró súnmọ́ tó láti kíyèsí, tó bi ìbéèrè gidi kan, tí wọ́n sì fi ìdáhùn náà ṣe nǹkan ní tòótọ́. O lè jẹ́ ẹni náà. Ọ̀pọ̀ nínú rẹ̀ jẹ́ kìkì fífetí sí àwọn ènìyàn tó wà níwájú rẹ, díẹ̀ ní kùtùkùtù ju bí ó ṣe dà bí ẹni pé ó pọn dandan lọ.

Àwọn Orísun

• World Health Organization, Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases
• American Psychological Association, Christina Maslach: The pioneer behind burnout research
• Mayo Clinic, Job burnout: How to spot it and take action
• National Center for Biotechnology Information, Line Managers' Perspectives and Responses when Employees Burn Out