Bí O Ṣe Lè Sọ̀rọ̀ Jáde Pẹ̀lú Ìfarabalẹ̀ Nígbà Tó Bá Ṣe Pàtàkì

Gbólóhùn kan wà tó jókòó ní àyà rẹ báyìí. Bóyá ó jẹ́ ọ̀ràn nípa ètò kan tó dà bí ẹni pé gbogbo ẹlòmíràn wà ní àlàáfíà pẹ̀lú. Bóyá ó jẹ́ bẹ́ẹ̀-kọ́ tí o ń sọ di bóyá léraléra. Bóyá ó jẹ́ àbá tí o jẹ ẹni kan ní gbèsè rẹ̀ tí o sì ń gbé mì. O ti ṣe àdàṣe rẹ̀ nínú ìwẹ̀. O ti tún ìhìn náà kọ nígbà mẹ́ta. Lẹ́yìn náà àkókò náà dé kí ó má jáde rárá, tàbí kí ó jáde ní gbígbóná ju bí o ṣe fẹ́ lọ.

Àlàfo yẹn, láàrin ohun tí o fẹ́ sọ àti ohun tó ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó ń fa másùnmáwo jẹ́ẹ́ tó wọ́pọ̀ jù tí àwọn ènìyàn ń rù wọ inú iṣẹ́ àti ilé. Sísọ̀rọ̀ jáde pẹ̀lú ìfarabalẹ̀ ni ọgbọ́n tó ń tì í pa. Ó tọ́ láti kọ́, nítorí iye owó ti dídákẹ́ kì í pòórá. Ó kàn ń yí ipò padà. Ó ń di ìkorò-ọkàn, tàbí ìṣòro tó burú sí i lẹ́yìn náà, tàbí alẹ́ gígùn ti títúnṣe ìjìròrò tí o kò ṣe.

Àwọn ọ̀nà méjì tó sábà ń gbà bàjẹ́

Ọ̀pọ̀ wa ni ń pa dà sí ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìkùnà méjì lábẹ́ ìdààmú, wọ́n sì dà bí ìdàkejì síbẹ̀ wọ́n ń wá láti ibi kan náà.

Àkọ́kọ́ ni dídákẹ́. O sọ fún ara rẹ pé kò tọ́ sí i, o kò fẹ́ dá rúgúdù sílẹ̀, o máa gbé e dìde ní àkókò mìíràn. Ní ìsàlẹ̀ rẹ̀ sábà máa ń jẹ́ ẹ̀rù: ti ìjà, ti jíjẹ́ aṣìṣe, ti kí a rí ọ bí ẹni tó le. Ọ̀ràn náà kì í lọ síbìkankan. Ó kàn ń jókòó.

Èkejì ni gbígbóná. Ìdààmú náà ń dàgbà títí tí ó fi dànù, ìhìn náà sì dé nínú ìbànújẹ́. Báyìí ẹnì kejì ń dá ara rẹ̀ láre dípò gbígbọ́ ọ, kókó gidi náà sì sọnù.

Ọ̀nà àárín kan wà, ó sì ní orúkọ. Àwọn oníṣègùn ń pè é ní ìbánisọ̀rọ̀ onígboyà: sísọ ohun tí o rò, tí o nílò, tàbí tí o rí lára tààrà àti pẹ̀lú ọ̀wọ̀, láìtẹ ẹnikẹ́ni mọ́lẹ̀ àti láìpa ara rẹ rẹ́. Mayo Clinic ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tó jókòó láàrin ti ìtẹríba àti ti ìwà-ipá, wọ́n sì ṣàkíyèsí ohun kan tó rọrùn láti fojú fò. Kíkọ́ láti jẹ́ onígboyà kì í ṣe dáadáa fún ìjìròrò náà nìkan. Ó dára fún ọ. A so ó mọ́ másùnmáwo tó dín kù, ìṣàkóso ìbínú tó dára sí i, àti iyì-ara-ẹni tó dúró ṣinṣin sí i, nítorí o dáwọ́ rírìn kiri pẹ̀lú gbogbo àwọn ohun tí o kò sọ láé.

Ìdí tí ìfarabalẹ̀ rẹ fi ń yí bóyá a gbọ́ ọ padà

Ìdí kan wà tí ohùn fi ṣe pàtàkì tó àkóónú. Nígbà tí o bá wọlé ní gbígbóná, ìdáhùn ewu ẹnì kejì máa ń jí kí èrò wọn tó jí. Wọ́n máa ń dìhámọ́ra. Wọ́n dáwọ́ ìfetísílẹ̀ wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í múra ìdáhùn-tako sílẹ̀. O lè tọ̀nà pátápátá síbẹ̀ kí o pàdánù yàrá náà, nítorí ìrísí ìhìn náà rì àkóónú náà.

Nígbà tí o bá wọlé ní ìdúró ṣinṣin, o ń fún ẹnì kejì ní àyè láti dúró nínú ọpọlọ ìrònú wọn. Ìyẹn kì í ṣe ìtànjẹ. Ó jẹ́ ìwà-ọmọlúàbí tó ń mú kí òtítọ́ rọrùn láti gbà. Ìtẹ́ríba rẹ jẹ́, ní ọ̀nà gidi kan, ẹ̀yà kan nínú àríyànjiyàn rẹ.

Irú tó tóbi jù ti èyí wà ní ìpele ẹgbẹ́. Ọ̀jọ̀gbọ́n ní Harvard Business School, Amy Edmondson, lo ọ̀pọ̀ ọdún láti kẹ́kọ̀ọ́ ìdí tí àwọn ẹgbẹ́ kan fi ń mú àwọn ìṣòro ní kùtùkùtù tí àwọn mìíràn sì ń jẹ́ kí wọ́n ṣú. Ìyàtọ̀ tó rí ni ààbò ọpọlọ (psychological safety): ìgbàgbọ́ tí gbogbo ènìyàn pín pé o lè gbé ọ̀ràn dìde, jẹ́wọ́ àṣìṣe, tàbí béèrè ìbéèrè láìsí ìjìyà tàbí ìtìjú fún un. Nínú ìwádìí rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹgbẹ́ iṣẹ́, àwọn ẹgbẹ́ tí àwọn ènìyàn ti ní ìmọ̀lára pé ó séwu láti sọ̀rọ̀ jáde kọ́ ẹ̀kọ́ kíákíá tí wọ́n sì ṣe dáadáa sí i. Àwọn tí sísọ̀rọ̀ jáde ti dà bí ohun tó léwu sin àwọn ìṣòro náà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ títí tí àwọn ìṣòro náà fi wọ́n ọ̀wọ́n.

Apá tó ṣe pàtàkì fún ọ fúnra rẹ nìyí. O kò ní láti jẹ́ ọ̀gá kí o tó ṣàgbékalẹ̀ ojú-ọjọ́ yẹn. Nígbàkúùgbà tí o bá gbé ohun kan dìde pẹ̀lú ìfarabalẹ̀ tí ó sì lọ dáadáa, o ń mú kí ó séwu díẹ̀ sí i fún ẹni tó kàn láti ṣe bákan náà. O ń kọ́ yàrá náà ní ohun tí a gbà láàyè.

Kí o tó ya ẹnu rẹ

Ìfarabalẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀ kí ìjìròrò tó bẹ̀rẹ̀, kì í ṣe nígbà rẹ̀. Ìṣẹ́jú díẹ̀ ti ìmúrasílẹ̀ ń ṣe púpọ̀ nínú iṣẹ́ náà.

Ní òye kedere lórí ohun kan náà. Kì í ṣe ohun márùn-ún. Ọ̀kan. Kí ni kókó kan ṣoṣo tí o nílò jù kí ẹnì yìí lóye tàbí pinnu? Tí o kò bá lè sọ ọ́ ní gbólóhùn kan, o kò tíì múra. Kọ ọ́ sílẹ̀.

Mọ ohun tí o fẹ́ ní tòótọ́. Ǹjẹ́ o ń béèrè fún ìyípadà, pín ìwífún, tàbí kìkì ń fẹ́ kí a gbọ́ ọ? Dídárúkọ ète náà ń dá ọ dúró láti má rìn kiri sínú ẹ̀gàn, èyí tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí a kò bá dá wa lójú ohun tí à ń wá.

Mú ara rẹ balẹ̀ lákọ̀ọ́kọ́. O kò lè fi ọgbọ́n dé ìfarabalẹ̀ nígbà tí ètò ara rẹ bá wà nínú ìdágìrì. Kí o tó wọlé, tàbí kí o tẹ ìpè, tú ẹ̀mí kan jáde lọ́ra, ní ìmọ̀lára ẹsẹ̀ rẹ lórí ilẹ̀, sọ èjìká rẹ sílẹ̀. Ẹ̀mí-jáde gígùn ń sọ fún ètò iṣan-ara rẹ pé ewu náà kò síbí. Fún ara rẹ ní ọgbọ̀n ìṣẹ́jú àáyá ti ìyẹn, ìwọ yóò sì ronú lọ́nà tó ṣe kedere sí i ní àkókò tí ó bá bẹ̀rẹ̀.

Ní àkókò náà

Nígbà tí o bá wà nínú rẹ̀ ní tòótọ́, ọ̀wọ́ àwọn ìgbésẹ̀ kékeré kan ń mú kí ìgbóná náà rẹlẹ̀ láìsọ ọ́ di ẹni tí a ń tẹ̀ mọ́lẹ̀.

1. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn òtítọ́, kì í ṣe ìdájọ́. "Ìjábọ̀ náà jáde pẹ̀lú àwọn nọ́ńbà ìdámẹ́rin tó kọjá" ń gúnlẹ̀ lọ́nà tó yàtọ̀ gan-an sí "O tún fi àwọn nọ́ńbà tí kò tọ́ ránṣẹ́." Ọ̀kan ń ṣí ìjìròrò sílẹ̀. Èkejì ń bẹ̀rẹ̀ ìjà.
2. Sọ̀rọ̀ láti ìjókòó ti ara rẹ. "Ó ń dà mí láàmú pé àkókò yìí kò fi àyè sílẹ̀ fún ìdánwò" ṣòro láti bá jiyàn, nítorí o ń ròyìn ojú-ìwòye tirẹ, kì í ṣe kíkéde òtítọ́ àgbáyé. Ó tún ń dá ọ dúró láti má kà èrò-inú ìdí ẹnì kejì.
3. Jẹ́ pàtó kí o sì kúrú. Àìṣe-kedere ń pè ìdáàbòbò-ara wá. Bí àwọn ọ̀rọ̀ tó yí kókó gidi náà ká ṣe kéré tó, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe ń dé ní kedere sí i.
4. Lẹ́yìn náà dáwọ́ ọ̀rọ̀ sísọ. Èyí ni èyí tó le jù. Lẹ́yìn tí o bá ti sọ tirẹ, jẹ́ kí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ dúró. Má ṣe kánjú láti sọ ọ́ di rírọ̀, gbà á padà, tàbí kún àlàfo náà. Fún ẹnì kejì ní àyè láti dáhùn.
5. Ra àkókò kan nígbà tí o bá ní ìmọ̀lára ìgbì náà. Tí ohun kan tí wọ́n bá sọ ru ọ sókè, o kò ní láti dáhùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. "Jẹ́ kí n ronú nípa ìyẹn fún ìṣẹ́jú kan" jẹ́ gbólóhùn pípé, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ wà nígbà gbogbo.

O kò ní ṣe gbogbo àwọn wọ̀nyí lọ́nà pípé. Kò sí ẹni tó ń ṣe é. Ète náà kì í ṣe ìṣesí aláìlábùkù. Ó jẹ́ dídúró ní ìṣàkóso tó tó bẹ́ẹ̀ tí kókó gidi rẹ fi là á já nínú ìjìròrò náà.

Nígbà tí kò bá lọ dáadáa

Nígbà mìíràn o ṣe ohun gbogbo lọ́nà tó tọ́ síbẹ̀ ó lọ ní ìgúnwọ́. Ẹnì kejì di olùdáàbòbò-ara, tàbí olùkọ̀sílẹ̀, tàbí yàrá náà tutù. Ìyẹn tọ́ láti sọ ní gbangba, nítorí ẹ̀rù èyí gan-an ni ó ń mú kí ọ̀pọ̀ wa dákẹ́.

Tí ó bá gbóná, o lè dárúkọ rẹ̀ láìjẹ́ kí ó pọ̀ sí i. "Mi ò rò pé a máa yanjú èyí ní báyìí, ṣé a lè padà sí i?" jẹ́ ìjáde tó farabalẹ̀, kì í ṣe ìṣẹ́gun. Rírìn kúrò nínú ìjìròrò tó ti dáwọ́ mímúléso jẹ́ ọgbọ́n, kì í ṣe ìkùnà. O lè máa padà sí i nígbà gbogbo ní kété tí gbogbo ènìyàn bá ti tù.

Ǹjẹ́ o bá sì pàdánù ìtẹ́ríba rẹ? Ọ̀pọ̀ àwọn ìbáṣepọ̀ ń la ìjìròrò tó rúdurùdu já dáadáa ju bí wọ́n ṣe ń la ìkorò-ọkàn tí a sin já lọ. "Mo wọlé ní gbígbóná ju bí mo ṣe fẹ́ ṣáájú, mo sì fẹ́ gbìyànjú ìyẹn lẹ́ẹ̀kan sí i" ń tún ohun tó pọ̀ ṣe ju bí o ṣe rò lọ. Àwọn ènìyàn máa ń rántí bóyá o padà wá, kì í ṣe bóyá o pé.

Nígbà tí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ bá jẹ́ nípa ohun tó tóbi jù

Ìyàtọ̀ wà láàrin ìjáyà lásán ti ìjìròrò tó le àti ohun tó wúwo jù. Tí èrò láti sọ̀rọ̀ jáde rárá bá kún ọ fún ẹ̀rù, tí o bá ti dákẹ́ ní àwọn ibi tí o ti ní ohùn tẹ́lẹ̀, tàbí tí dídákẹ́ bá ti di ọ̀nà láti wà láìséwu nínú ìbáṣepọ̀ tàbí ibi iṣẹ́ tí kò dà bí ibi tó séwu, ìyẹn tọ́ láti fọwọ́ pàtàkì mú.

Ẹ̀rù sísọ̀rọ̀ jáde lè jẹ́ àmì àníyàn tí àwọn ọgbọ́n dáradára díẹ̀ kì yóò dé pátápátá. Ó tún lè jẹ́ ìdáhùn tó bọ́gbọ́n mu sí ipò tó léwu ní tòótọ́, yíya àwọn méjèèjì sọ́tọ̀ọ̀tọ̀ sì máa ń nílò ojú mìíràn nígbà mìíràn. Oníṣègùn-ọpọlọ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti kọ́ ọgbọ́n náà ní ibi tí ewu bá kéré. Tí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ bá ti di ọgbọ́n ìwàláàyè nínú ìbáṣepọ̀ tí o ti ní ìmọ̀lára pé a ń darí rẹ tàbí tí ẹ̀rù ń bà ọ́, ìyẹn ni àkókò láti nawọ́ sí àtìlẹ́yìn tó ju àpilẹ̀kọ ìrànra-ẹni-lọ́wọ́ lọ, láti ọ̀dọ̀ ẹni tí a gbẹ́kẹ̀lé tàbí amọ̀ràn tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú èyí.

Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, síbẹ̀, gbólóhùn tó wà ní àyà rẹ kéré ju ẹ̀rù tó yí i ká lọ. Ó kàn nílò kí a sọ ọ́ ní gbangba, láti ọwọ́ ẹni tó farabalẹ̀ tó láti sọ ọ́. Ìyẹn lè jẹ́ ìwọ. Ó jẹ́ ọgbọ́n, bí ọgbọ́n èyíkéyìí, ó máa ń rọrùn sí i nígbà kọ̀ọ̀kan tí ohun tó burú jù kò bá ṣẹlẹ̀.

Àwọn Orísun

• Mayo Clinic, Being assertive: Reduce stress, communicate better
• Amy C. Edmondson, Psychological Safety
• Amy Edmondson, Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams (Administrative Science Quarterly)
• Harvard Business School Working Knowledge, In Tough Times, Psychological Safety Is an Asset, Not a Luxury