ਝਟਪਟ ਸੁਝਾਅ
- ਫ਼ੋਨ ਮੂਧਾ ਕਰ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ।
- ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰ ਦੁਹਰਾਓ।
- ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੋ।
ਸੋਚੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਔਖੇ ਦਿਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਸਹੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੈਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੰਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਕਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਰਦੇ ਫੜਨਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ। ਸੱਚਾ ਸੁਣਨਾ ਸਾਡੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਦਿਖਣ ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿਚਲੀ ਇਸੇ ਵਿੱਥ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਭਰੋਸਾ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹੁਨਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਦਾਤ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਫ਼ਰਕ ਛੇਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਗੇ।
ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਆਦਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ। ਸਾਥੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਹੱਲ ਉੱਤੇ ਕੁੱਦ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਦੋਸਤ ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਲਾਹ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਅਤ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਮਦਦ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਹਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਸਲੀ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਆਮ ਆਦਤ ਹੋਰ ਵੀ ਬਾਰੀਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਕੋਈ ਖੂੰਟੀ ਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। "ਓ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਹੁਣ ਗੱਲ ਸਾਡੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਬੰਦਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸਣ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।
Kevin Sharer, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਾਇਓਟੈੱਕ ਕੰਪਨੀ Amgen ਚਲਾਈ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਮਰੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ ਬਣਨਾ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿ ਇਸ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰ ਕਦੇ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖੋਜ ਹੈ, ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵੱਧ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਧ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵੱਧ ਜੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੁਣਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਮੇ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਪਰਵਾਹ ਬੌਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕੋ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ: ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਖੇਚਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਕਰਾਂ।
ਇਹੀ ਮਾੜੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲੁਕਵੀਂ ਕੀਮਤ ਹੈ। ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਦੁਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਾਰੇ, ਅੱਧ-ਬਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਫ਼ਿਕਰ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਹ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਦੀ ਬਚਾਅ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਕੱਸ ਕੇ ਫੜਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ। ਚੰਗਾ ਸੁਣਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ-ਬੋਲਦੇ ਸਾਫ਼ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ
ਸੱਚੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲੋਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਠੋਸ ਆਦਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਜ਼ਮਾਓ।
- ਤੈਅ ਕਰ ਲਓ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ, ਬਹਿਸ ਜਿੱਤਣ ਜਾਂ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਟੀਚਾ ਇਹ ਰੱਖੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇੰਨੀ ਸਹੀ ਦੱਸ ਸਕੋ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿਣ "ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ।" ਇਹ ਇੱਕੋ ਬਦਲਾਅ ਅੱਗੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਟਿਕਣ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁੱਕੇ, ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸਕਿੰਟ ਰੁਕੋ। ਇਹ ਯੁੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੱਲ ਅੰਦਰ ਲੈ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਅਕਸਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲ ਉਹ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ।
- ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਹਰਾਓ। ਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਹੋ। "ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਕੰਮ ਆਪ ਨਹੀਂ?" ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਣ ਜਿੰਨੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੀ।
- ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ। "ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕੀ ਬਣਾਏਗਾ?" ਜਾਂ "ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਦੱਸੋ।" ਜਗਿਆਸਾ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
- ਸਲਾਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੰਗ ਨਾ ਲੈਣ। ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਜਲੀ ਉੱਠੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੋ: "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਸੁਣਨੀ ਹੈ?" ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਫ਼ੋਨ ਮੂਧਾ ਤੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਦੂਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜੋ। ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨ ਦਿਓ। ਲੋਕ ਸੌ ਛੋਟੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸੁਣਨ ਦੇ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਚੇਤਾਵਨੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਤੇ "ਹਮ-ਹਮ" ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਦਕਿ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭੈੜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਬੇਧਿਆਨੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਧੋਖਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੱਚੀ ਜਗਿਆਸਾ ਹੋਵੇ।
ਜਦੋਂ ਸੁਣਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਹਿਮਤ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਅ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ, ਸਫ਼ਾਈ ਦੇਣਾ, ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਪਲ ਹੌਲੀ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸੁਣ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਰਹੇ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੁਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਾਣਨੀਆਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਚੰਗਾ ਸੁਣਨਾ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕੰਮ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਬੰਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਸਲੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਗੂ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ ਸੁਣਨਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਜਾਓ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੁਝ ਭਾਰਾ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਲੰਮੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਕੋਈ ਸੰਕਟ, ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਜੋ ਇੱਕ ਹਮਦਰਦ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚੀ ਮਦਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਨਿਆਂ ਕੀਤੇ ਸੁਣੋ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਓ: ਕੋਈ ਕਾਉਂਸਲਰ, ਡਾਕਟਰ, ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਹੈਲਪਲਾਈਨ। ਸੁਣੇ ਜਾਣਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਆਮ ਪਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਬੱਸ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਲੀ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਦੀਆਂ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਦਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿਣਾ। ਅੱਜ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਇਹ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਧਾ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਹੋ। ਦੇਖੋ ਕੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Harvard Business Review, How to Become a Better Listener (Robin Abrahams and Boris Groysberg)
- Harvard Business Review, Are You Really Listening? (Adam Bryant and Kevin Sharer)
- PubMed Central, Feeling Heard: Experiences of Listening (or Not) at Work (Kriz, Kluger, and Lyddy)