Przewodzić z wartości, nie z nastroju

Jest 16:00 w dniu, który poszedł na manowce. Jesteś zmęczony, trochę obnażony, a ktoś właśnie wysłał wiadomość, która cię przeważa. Twój kciuk już sunie w stronę odpowiedzi, która, czujesz to, będzie ostra. W tej pół sekundzie jedna z dwóch osób ma zaraz odpowiedzieć: osoba, którą naprawdę chcesz być, albo twój nastrój.

Większość z nas pozwala odpowiedzieć nastrojowi. Jest szybszy, jest głośniejszy, i w danej chwili czuje się jak prawda. Kłopot w tym, że nastroje to pogoda. Nadciągają, czują się całkowite, póki trwają, a potem mijają i zostawiają cię stojącego w tym, co powiedziałeś, gdy padało.

Alternatywa jest cichsza i znacznie trwalsza. Możesz zdecydować z wyprzedzeniem, za czym się opowiadasz, a potem pozwolić, by to kierowało, gdy twoje uczucia są zbyt głośne, by im ufać. Na tym polega cała idea przewodzenia z wartości zamiast z nastroju. Nie chodzi o udawanie, że czujesz spokój. Chodzi o nieoddawanie sterów uczuciu, którego do kolacji już nie będzie.

Twój nastrój to informacja, nie polecenie

Oto przeformułowanie, które wykonuje większość pracy. Uczucie to dane o twoim stanie wewnętrznym. To nie dyrektywa co do tego, co zrobić dalej.

Kiedy jesteś niespokojny, to prawdziwa informacja — coś ma dla ciebie znaczenie i wydaje się zagrożone. Kiedy jesteś rozdrażniony, to też informacja. Ale skok, który robimy automatycznie, prowadzi od "czuję złość" prosto do "więc będę działał ze złością", jak gdyby uczucie przyszło z dołączoną instrukcją. Nie przyszło. To ty ją dodałeś.

Psycholożka Susan David nazywa chwilę, gdy o tym zapominamy, byciem "zahaczonym". W swojej pracy o zwinności emocjonalnej opisuje, jak łapie nas myśl albo uczucie tak, jak ryba łapie się na haczyk. Gdy już jesteśmy zahaczeni, traktujemy uczucie jak fakt i pozwalamy mu rządzić przedstawieniem. Umiejętność, twierdzi, polega na nauczeniu się odhaczania: zauważyć uczucie, nazwać je, zrobić wokół niego trochę miejsca, a potem wybrać następny ruch na podstawie tego, co cenisz, a nie tego, co czujesz. Działanie z wartości jest tym, co zdejmuje cię z haczyka.

Ten ostatni krok ludzie pomijają. Zauważanie uczuć jest dobre. Nazywanie ich jest lepsze. Ale jeśli na tym poprzestaniesz, jesteś po prostu bardzo samoświadomą osobą, która i tak warknęła na kolegę. Sensem tej świadomości jest kupić ci wolność, by zrobić coś innego niż zareagować.

Dlaczego uczucia są tak kiepskimi szefami

Uczucia są szczere, a zarazem krótkowzroczne. Są zbudowane, by reagować na teraz — zagrożenie przed tobą, afront, który właśnie poczułeś, termin dyszący ci w kark. Nie mają widoku na przyszły tydzień ani pamięci tego, kim mówiłeś, że chcesz być.

Właśnie dlatego są niewiarygodne jako przewodnik po tym, jak traktować ludzi. Wersja ciebie, która działa na trzech godzinach snu i pominiętym obiedzie, będzie miała mocne, konkretne opinie o tonie współpracownika. Te opinie będą czuły się jak trzeźwy osąd. To w większości niski poziom cukru we krwi.

Wartości nie mają tego problemu, bo ustawiłeś je, gdy byłeś spokojny. To rozważna wersja ciebie rozmawiająca z reaktywną. Kiedy w stabilnej chwili decydujesz, że chcesz być osobą, która pozostaje ciekawa, zanim zrobi się defensywna, zostawiasz notatkę swojemu przyszłemu, roztrzęsionemu ja. Notatka jest tam właśnie po to, byś nie musiał podejmować decyzji od zera o 16:00, gdy jesteś najmniej wyposażony, by zrobić to dobrze.

A propos, za tym stoi pewien dorobek pracy klinicznej. Terapia akceptacji i zaangażowania, dobrze zbadane podejście stosowane przy lęku i depresji, jest zbudowana wokół podobnego ruchu: podejmuj działanie zgodne z wybranymi wartościami, nawet gdy obecne są trudne emocje, zamiast czekać, aż poczujesz się lepiej, albo pozwalać emocji decydować. Cleveland Clinic opisuje cel wprost: by twoje zachowanie zaczęło być zgodne z twoimi wartościami, zamiast by emocje napędzały twoje zachowanie. Nie musisz wygrać walki z uczuciem. Musisz po prostu go nie słuchać.

Historia, której nie zauważyłeś, że napisałeś

Między tym, co się stało, a nastrojem, w którym teraz jesteś, zwykle jest ukryty krok. Nie reagujesz na wydarzenia. Reagujesz na historię, którą sobie o wydarzeniu opowiedziałeś, a opowiadasz ją tak szybko, że nie zauważasz, że ją napisałeś.

Kolega odpowiada na twoją wiadomość jedną oschłą linijką. Wydarzeniem jest krótka odpowiedź. Historią jest "myśli, że to był głupi pomysł" albo "jest na mnie poirytowany". Nastrój bierze się z historii, nie z linijki. A potem reagujesz na nastrój. Praca nad rozwojem przywództwa nazywa czasem ten szybki wspin drabiną wnioskowania — sposobem, w jaki przeskakujemy z okruchu surowych danych prosto do twardego wniosku w ułamku sekundy, a potem traktujemy wniosek jako oczywiście prawdziwy.

Wiedza o tym daje ci drugie miejsce do interwencji. Możesz podać w wątpliwość historię, zanim w ogóle dotrzesz do uczucia. "Co tak naprawdę się tu wydarzyło, oddzielnie od tego, co z tego robię?" Często odpowiedź jest mniejsza i nudniejsza niż historia. Odpowiedź była oschła, bo był na telefonie, a nie dlatego, że się przeciwko tobie obrócił. Trzymanie swojego odczytania sytuacji nieco luźniej, pozostawanie otwartym na to, że możesz się co do niej mylić, samo w sobie jest umiejętnością przywódczą i powstrzymuje pojedynczą oschłą wiadomość przed staniem się złym nastrojem na całe popołudnie.

Twój nastrój nie zostaje twój

Jest powód, dla którego to ma większe znaczenie, gdy inni ludzie na tobie polegają. Twój stan emocjonalny nie zostaje grzecznie zamknięty w twojej głowie. Ludzie go odczytują i go łapią. Szczególnie uważnie zwracają uwagę na nastrój tego, kogo widzą jako szefa, nawet nieformalnie, co oznacza, że twoje kiepskie popołudnie nie dotyka tylko ciebie. Ustawia temperaturę dla wszystkich w zasięgu.

To praktyczny argument za przewodzeniem z wartości, poza samym poczuciem się lepiej. Kiedy działasz z nastroju, nadajesz go, a w trudny dzień tym, co nadajesz, jest zwykle napięcie. Kiedy zamiast tego działasz z wartości, dajesz ludziom wokół coś stabilniejszego do pożyczenia. Nie potrzebują, żebyś był wesoły. Potrzebują móc cię przewidzieć, wiedzieć, że stabilna, sprawiedliwa wersja ciebie to ta, która się pojawi, nawet gdy dzień idzie źle. Ta przewidywalność to większość tego, z czego zrobione jest zaufanie.

Nazwij, za czym naprawdę się opowiadasz

Nie możesz działać z wartości, których nigdy nie ująłeś w słowa. "Bądź dobrym liderem" jest zbyt mgliste, by ci o 16:00 pomóc. Potrzebujesz czegoś dość konkretnego, by na tym działać.

Spróbuj nazwać trzy albo cztery. Niech będą konkretne i behawioralne, w sposób, w jaki chciałbyś, by ktoś opisał cię w twój najlepszy dzień. Nie wzniosłe abstrakcje, lecz rzeczy, które naprawdę mógłbyś zrobić w trudnej chwili:

• "Pozostaję stabilny, gdy inni ludzie się kręcą w kółko."
• "Robię się ciekawy, zanim zrobię się defensywny."
• "Mówię prawdę życzliwie, nawet gdy jest niezręczna."
• "Traktuję ludzi tak samo, niezależnie od tego, czy mogą coś dla mnie zrobić."

Zapisz je gdzieś, gdzie naprawdę je zobaczysz. A potem, i to jest część, która czyni je prawdziwymi, zdecyduj, jak każda z nich wygląda w praktyce. Jeśli cenisz pozostawanie stabilnym, co to znaczy następnym razem, gdy spotkanie wykolei się z torów? Pewnie: zniż głos, zadaj jedno doprecyzowujące pytanie, oprzyj się chęci przypisania winy. Im bardziej konkretny obraz, tym bardziej prawdopodobne, że sięgniesz po niego pod presją, bo nie będziesz musiał wymyślać go na poczekaniu.

Zbuduj przerwę między czuciem a działaniem

Przewodzenie z wartości niemal zawsze sprowadza się do jednej małej, mechanicznej rzeczy: umieszczenia chwili między uczuciem a działaniem. Uczucie przyjdzie. Nie zatrzymasz tego i nie powinieneś próbować. To, co możesz zmienić, to co dzieje się w sekundach potem.

Złap falę

Naucz się fizycznych oznak, że zostałeś zahaczony. U wielu ludzi to gorąca twarz, zaciśnięta szczęka, nagła pewność, że masz całkowitą rację. Ta pewność jest często wskazówką. Gdy ją poczujesz, potraktuj ją jak flagę, nie zielone światło.

Kup sobie chwilę

Rzadko jesteś komukolwiek winien natychmiastową odpowiedź. "Niech to przemyślę i wrócę do ciebie" to kompletne, profesjonalne zdanie. Tak samo jeden powolny oddech, zanim się odezwiesz. Wersje robocze mogą poleżeć niewysłane. Przerwa jest miejscem, gdzie przewodzenie z wartości naprawdę się dzieje, bo to jedyne miejsce, w którym masz prawdziwy wybór.

Zadaj lepsze pytanie

W tej przerwie zamień pytanie nastroju na pytanie wartości. Nastrój pyta: "Jak sprawić, by to uczucie ustało teraz?" Wartość pyta: "Co zrobiłaby tu osoba, którą chcę być?" Ta sama sytuacja, bardzo różna odpowiedź. Jedna zwykle obejmuje wystrzelenie wiadomości. Druga zwykle obejmuje zwolnienie.

Pozwól ciału prowadzić

Nie dojdziesz rozumowaniem do stabilności, gdy twoje ciało wciąż jest w alarmie. Długi wydech, stopy na podłodze, ramiona w dół — to nie miękki dodatek. To sposób, w jaki odzyskujesz dość swojego osądu, by w ogóle zadziałać z wartości. Najpierw uspokój ciało, potem wybieraj.

Kiedy i tak to spaprzesz

Czasem pozwolisz nastrojowi wygrać. Każdy pozwala. Wyślesz e-mail, użyjesz tonu albo umilkniesz, gdy chciałeś się pojawić. To nie znak, że całe to podejście u ciebie nie działa. To znak, że jesteś człowiekiem.

Tym, co liczy się bardziej niż czysty rejestr, jest to, co robisz dalej. Pójście z powrotem i powiedzenie "byłem wobec ciebie wcześniej szorstki i to nie było wobec ciebie sprawiedliwe" samo w sobie jest aktem wartości. Mówi wszystkim patrzącym, że błędy da się przeżyć i że trzymasz się tego samego standardu, do którego trzymasz ich. Ludzie ufają temu znacznie bardziej, niż kiedykolwiek zaufaliby komuś, kto twierdzi, że nigdy nie traci panowania. Naprawa jest częścią praktyki, nie jej porażką.

A im częściej wybierasz wartość zamiast nastroju, tym łatwiej się robi. Nie polegasz na sile woli na zawsze. Budujesz ustawienie domyślne. Pierwsze sto razy, gdy wstrzymasz się przed reakcją, czuje się to wysiłkowo. Potem przerwa zaczyna czuć się tym, kim jesteś.

Kiedy uczucie to więcej niż nastrój

Jest tu szczera granica, którą warto nazwać. Przewodzenie z wartości to umiejętność na codzienne emocje — zwykłe irytacje, niepokoje i kiepskie popołudnia, z którymi każdy sobie radzi. To nie lekarstwo na emocje, które zrobiły się zbyt wielkie, by radzić sobie z nimi samemu.

Jeśli twoje nastroje czują się tak, jakby rządziły twoim życiem, a nie tylko je odwiedzały, jeśli złość, lęk albo podły nastrój regularnie niszczą twoje relacje czy pracę, albo jeśli przez większość dni brniesz na zaciśniętych pięściach, to nie problem wartości i siła woli go nie rozwiąże. To warto przynieść lekarzowi albo terapeucie, który może pomóc ci rozeznać, co jest pod spodem. Sięgnięcie po taki rodzaj wsparcia nie jest oznaką, że zawiodłeś w samokontroli. To jedna z najbardziej zgodnych z wartościami rzeczy, jakie człowiek może zrobić, bo poważnie traktuje ludzi, którzy na tobie polegają, i poważnie traktuje też ciebie.

Celem nigdy nie było nic nie czuć. Celem jest zadbać, by w twoje najtrudniejsze dni osobą, która odpowiada, wciąż byłeś ty.

Źródła

• Harvard Business Review, Emotional Agility (Susan David and Christina Congleton)
• Harvard Business Publishing, From Emotional Triggers to Values-Based Leadership: A Practical Framework
• Cleveland Clinic, Acceptance and Commitment Therapy (ACT)