Nu Ngay Wuute te Bañ a Yàq

Nataalal ñaari werante. Ci bu njëkk bi, ñaari nit ci benn ekip dañuy werante ci benn pexe ñaar-fukki simili. Dañuy dogante wax. Baat yi dañuy yéeg. Te bu jeexee, dañu def kafe ci booloo, am tuutiy yëngu, kontaan ne saafara nañu ko. Ci ñaareel bi, baat yi dañu gën a teey te néeg bi gën a dal, waaye kenn dafay génn di yég ne mu ngi néew. Dof. Ñu ko sanni ci tuuti.

Werante bu njëkk bi dafa dimbali. Ñaareel bi dafa yàq. Ca biti mën nañu niroo ba mel ni benn, te loolu mooy jafe-jafe bi. Ñu bare ci nun kenn jàngalu nu wàllante bi, kon danuy jàppe xuloo bépp benn yëf bu ñu war a raay walla moytu. Du benn yëf. Te digg bi ci diggante xeet bu dimbali ak bu yàq, mën nañu ko jàng.

Ñaari xuloo yu wuute lool

Gëstukat yi gëstu ekip yi dañuy ràññee benn wàllante bu leer fii, te bu nga ko gisee doo ko mënatul a ñàkk a gis.

Xeet bu njëkk bi mooy xuloo ci liggéey. Mooy wuute ci liggéey bi boppam, pexe bi, limu yi, ndax jamonoy tàmbali bi dëgg la, yan tànneef moo gën. Ñaareel bi mooy xuloo ci séq. Mooy saa su takku bi soppikoo ci nit: baatu xeeb, yég ne keneen ki mooy jafe-jafe bi, benn xeex ci kan moo gën a am xel walla kan moo tooñ.

Benn gëstu bu mag bu Carsten De Dreu ak Laurie Weingart, bu boole ay fukki at ay gëstu, gis na ne xuloo ci séq dafay yàq bu wóor. Dafay wàññi nu ekip yi di liggéeye ak nu nit ñi di kontaane, saa su nekk. Seen njeextel ci xuloo ci liggéey dafa gën a jammarloo li léeb bu yàgg bi. Sax werante ci liggéey bi dafay gën a yàq def-def, du ko dimbali, rawatina ci liggéey yu xalaat yu jafe. Waaye fii mooy digg bi gëstu bi di delluwaat: xuloo ci liggéey dafay yàq lu gën a néew, te yenn saa dimbali, bu des *bu néew* takku ak xuloo ci séq. Ci wax bu leer, werante mën na ñu ci mucc, sax am njariñ, ba mu soppikoo ci nit. Saa su jàllee, yàqute bi tàmbali.

Kon xam-xam bi du moytu wuute. Ñi masul a wuute amuñu jàmm, am nañu ekip bu di jàppale xalaat bu bon ci tuuti. Xam-xam bi mooy téye waxtaan bu jafe ci xalaat mu bañ a soppiku ndànk ci waxtaan ci nit.

Lu tax mu di soppikoo ci nit bu gaaw

Xam wàllante bi ak téye gëdd bi bokkuñu, ndaxu li coona di def ci nun.

Bu nga yégee ñu la woo, rawatina ci kanamu ñeneen, sa yaram dafay ko jàng ni tektal bu ndaw. Sa xol dafay gaaw. Sa xel dafay gàtt. Wàll ci sa xel bu ñu tabaxal xalaat bu teey te yaatu dafay noppi, te wàll bu ñu tabaxal aaru sa bopp dafay yéeg. Bëgg-a-xam mooy li gën a jëkk a dem. Bu waxtaan bi mel ni bu jafe, ci lu bare soppiku nga ba noppi ci "nanu ko saafara" ba "damay soxla bañ a ñàkk."

Soppiku boobu mooy fu yiw bu baax di jeexe. Doo dégluwaat li keneen ki wax te tàmbali di wut njumteem. Wuute ci budget bi dafay doon àtte ci sagoom. Benn ci loolu ci lu bare du ci coobare. Mooy rekk li yaram bu yëngu di def. Te loolu moo tax safara yi di dox yu leer lañu te yu yaram, du benn fàttali bu leerul ngir gën a rafet.

Nu ngay ko téye mu set

Yii aju-ul ci woyof. Man ngaa jub, sax bu wéy, ci xalaat bi te des ku neex ci nit ki. Yenn yëf yu di dimbali dëgg-dëgg:

• Tuddal li ngay song ci gémmiñ. Waxal li ngay bëkk ngir ñu bañ ko jàppe ni ku ngay song. "Dama jaaxle ci jamono bii" dafay dal ci anam bu wuute lool ak benn xóf ak benn ndollent. Tegal wuute bi ci taabal bi, ci baat, ngir nit ki xam ne taabal bi nga ngi song.
• Tàmbalil ci benn laaj bu dëgg, du benn wéddi. Laata nga leeral lu tax ñu juum, xamal lu tax ñu foog ne dañu jub. "Lan la mën a ñu ma nëbb fii?" Bu ñu ko laajee ci dëggu, dafay def ñaari liggéey ci benn saa: mën na soppi sa xel, te dafay leen wax ne yaa ngi ci ngir xam, du ngir raay rekk.
• Waxaatal li nga dégg bu njëkk. Benn waxaat bu gàtt te dëggu laata nga bëkk, "Kon sa gis-gis mooy dinanu ñàkk juuti bi bu nu xaaree, ndax jàpp naa ko bu baax?", dafay firndeel ne dégglu nga dëgg-dëgg. Nit ñi dañuy gën a néew aaru bu ñu yégee ne dégglu nañu leen. Gëstukat yi gëstu jokkoo gis nañu ne nangu bu mel noonu benn ci yëf yi di téye wuute mu bañ a dëgër.
• Wutal wàll bi nga déggoo, te wax ko. Close bu nekk du bon lépp. Tudde wàll bi ngeen bokk, laata wàll bi ngeen bokkul, dafay jox waxtaan bi fu mu taxaw ci jàmm. Mooy wàllante ci diggante ñaari nit ñuy jàkkaarloo ak ñaari nit ñuy jàkkaarloo ak benn jafe-jafe.
• Xoolal sa yaram, du say baat rekk. Benn noyyi bu gudd, xasan bu firu, baat bu suufe. Bu nga yégee tàngoor bi di yéeg, loolu mooy firnde bi ngir yeexal, du gaawal. Doo mën a werante bu baax ci biir alaram.
• Jëndal benn saa laata tontu bu ñaw. Lépp ci lu bare dafay delloo ci digg bi ci diggante yég la gaañ ak tontu bu ñaw. "Bàyyil ma toog ak loolu benn saa" wax bu mat la, te musal na séq yu ëpp li benn tontu bu muus mës a def.

Benn ci lii du tekki nga wannati li nga xalaat. Wuute te bañ a yàq du wuute te bañ a dëggu. Mooy wax dëgg ci anam bu keneen ki mën a nangu, du ci anam bu koy tax mu noppi di déglu.

Defaraat gën a am solo li limu bu set

Dinga ci juum yenn saa. Ku nekk dafay ko def. Dinga gaawtu ci kenn, walla dégg benn ñaw ci sa baat bu yàgg tuuti. Jubluwaay bi mësul a doon limu bu set.

Li nit ñi di fàttaliku mooy ndax dellusiwaat nga. Benn "dama gën a doon ñaw li ma bëggoon léegi, loolu jubul ci yaw" dafay def ci wóolu lu ëpp li masul a juum. Dafay wax néeg bi ne xuloo fii mën na ñu ci mucc, ne benn saa bu jafe du jeexal benn séq bu liggéey. Amy Edmondson bu Harvard def na ay at di won ne ekip yi gën a baax du ñi gën a néew takku. Ñooy ñi am jàmmu xel bu doy ba nit ñi di wax, di wuute, di nangu njuumte, te ba tey yég ne ñoo bokk. Jàmm boobu deesu ko tabax ci moytu waxtaan yu jafe. Mooy ko tabax ci won, ay yoon ak ay yoon, ne mën ngeen a am benn te ñoom ñaar génn te am seen yaram.

Bu xuloo di wéy di gaañ bu xóot

Am na wàllante ci diggante xuloo bu gaañ ak xuloo bu lay tàyyal. Bu wuute yi ci liggéey, walla ci kër, di la bàyyi ci jaxle ay fan ci lu wéy, di ragal jokkoo bi ci topp, walla di werante sa njariñ boppam, loolu dafa yelloo nga teg ci xel. Xeeb bu wéy, dox ci ay nen, yég ne yaa ngi gën a néew gannaaw wax bu nekk ak benn nit bu ñu xam, yii du jafe-jafeu jokkoo yu nga war a génne sa bopp ci mën-mën, te doo war a ko yaakaar.

Fajkat bu baax mën na la dimbali nga teqale takku bu yomb bu liggéeyandool ak nit ak aada bu lay yàqal ci sekkaret. Bu benn séq soppikoo ci lu di ragal-ragal walla di téye, waxal ak ku nga wóolu walla ku ci jàng liggéey boobu. Doo war a wóor ne mu "bon na bu doy" ngir laaj ndimbal. Bëgg ñu wér doy na sabab.

Baax ci lii dafay laaj jàngu, te jàngu bi gën na a def ci yëf yu ndaw. Wuute bu ndaw ci lekk, laaj bu néew njëg ci liggéey. Téyel ko mu set fa, ay yoon ak ay yoon, te baat yi dinañu la xaar bu waxtaan bi mujjee am solo.

Cosaan

• PubMed (Journal of Applied Psychology), Task versus relationship conflict, team performance, and team member satisfaction: a meta-analysis
• Harvard Business Review, What Is Psychological Safety?
• Harvard Graduate School of Education, How to Disagree Better: Strategies for Constructive Conversations
• Greater Good Science Center, How to Stay Open and Curious in Hard Conversations