Bíborí Òògbé Ọ̀sán

Ní àárín ọ̀sán ó máa ń dé bíi aago. Àwọn ìpéǹpéjú rẹ máa ń wúwo, ìfojúsùn rẹ máa ń rọ̀, àti pé ìbòjú tó wà níwájú rẹ lè dà bíi pé ó wà ní èdè mìíràn. O nà ọwọ́ sí kafíìnì tàbí ṣúgà, o tì lọ, o sì nímọ̀lára ẹbi díẹ̀ nípa rẹ̀. Káàbọ̀ sí òògbé ọ̀sán, ohun àkọ́kọ́ tó yẹ kí o mọ̀ ni pé kì í ṣe àṣìṣe rẹ.

Ìfàlẹ̀ yìí wọ́pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì oorun fi ní orúkọ kan fún un: ìfàlẹ̀ lẹ́yìn-oúnjẹ-ọ̀sán. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé oúnjẹ ọ̀sán tó wúwo sábà máa ń gba ẹ̀bi, apá kan ìtàn náà ni ìyẹn.

Ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́

Ara rẹ ń ṣiṣẹ́ lórí aago inú, ìlù-ara circadian rẹ, tó ń ṣàkóso ìgbà tí o bá ní àfiyèsí àti ìgbà tí oorun ń kùn ọ́ jákèjádò ọjọ́. Aago yẹn ní àwọn ibi méjì tó máa ń lọ sílẹ̀ ní àdánidá. Ọ̀kan ni èyí tó hàn gbangba ní àárín òru. Èkejì jẹ́ ìfàlẹ̀ kékeré ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sán, sábà ní ibìkan láàrin aago kan àti mẹ́ta. Àwọn àmì tó ń pa ọ́ mọ́ lójúfò máa ń dẹwọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ fún ìgbà díẹ̀, o sì ní ìmọ̀lára rẹ̀. Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ yálà o jẹ oúnjẹ ọ̀sán rárá tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.

Oúnjẹ ọ̀sán lè jẹ́ kó jinlẹ̀ sí i, bí ó ti wù kó rí. Oúnjẹ ńlá, tó wúwo, tó kún fún carbohydrate ń béèrè fún ara rẹ láti ṣe iṣẹ́ gidi ní jíjẹ́jẹ, àti ìdìde àti ìṣubú ńlá ti ṣúgà ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn náà lè fi ọ́ sílẹ̀ ní wíwọ́. Nítorí náà òògbé náà jẹ́ aago rẹ ní pàtàkì, pẹ̀lú oúnjẹ ọ̀sán ní ìgbà mìíràn tó ń gbé ìró sókè. Oorun tó burú ní òru tó ṣáájú, gbígbẹ-ara, àti òwúrọ̀ gígùn ti iṣẹ́ ọpọlọ líle gbogbo wọn ń mú kó lù le sí i.

Mímọ̀ èyí yí bí o ṣe ń tọ́jú rẹ̀ padà. O kò bàjẹ́, o kò sì nílò àwọn ohun amúnigbóná sí i dandan. O nílò àwọn ìṣíkiri kékeré díẹ̀ tó ń ti àfiyèsí rẹ padà sókè láìsí bíba alẹ́ rẹ jẹ́.

Ohun tó ń ràn ọ́ lọ́wọ́ ní tòótọ́

Èyí ni apá tó ń fún ọ ní ìṣírí: àwọn nǹkan tó ń ṣiṣẹ́ rọrùn, ó ọ̀fẹ́, ó sì gba ìṣẹ́jú díẹ̀ péré.

• Dìde kí o sì ṣíkiri. Ìrìnnà kúkúrú, àní ìṣẹ́jú 10, jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìṣàtúnṣe tó ṣeé gbáralé jù lọ tó wà. Ìwádìí ti rí pé ìrìnnà kúkúrú lè mú ọkàn mú gẹ́gẹ́ bí oorun kúkúrú kan. Ìṣíkiri ń jí ara rẹ kí ó sì fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó ń jẹ́ kí oorun jókòó.
• Wọ ìmọ́lẹ̀ dídán. Ìmọ́lẹ̀ jẹ́ àmì alágbára sí aago ara rẹ. Àwọn ìwádìí fihàn pé gbígba ìmọ́lẹ̀ dídán, dáradára ìmọ́lẹ̀ ọ̀sán, ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sán lè dín ipa òògbé náà kù lórí ìṣesí àti ìfojúsùn. Rìn jáde bí o bá lè ṣe é. Bí o kò bá lè ṣe é, jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ fèrèsé tó dán jù lọ tí o ní.
• Mu omi díẹ̀. Gbígbẹ-ara díẹ̀ máa ń farahàn bíi àárẹ̀ àti dúdú-ọkàn kí o tó nímọ̀lára òùngbẹ. Gìláàsì omi gígùn jẹ́ ìwòsàn tó múnádóko lọ́nà aláìláàmì tí àwọn ènìyàn ń fò lójú nígbà gbogbo.
• Ronú nípa oúnjẹ ọ̀sán padà, jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Oúnjẹ ọ̀sán tó fúyẹ́ díẹ̀ pẹ̀lú díẹ̀ protein, fiber, àti ewébẹ̀ máa ń fi ọ́ sílẹ̀ ní dídúró ṣinṣin ju èyí tó wúwo, tó kún fún carbohydrate dídọ̀tí lọ. O kò ní láti jẹ oúnjẹ ìbànújẹ́. Kàn ṣàkíyèsí bóyá àwọn oúnjẹ ọ̀sán kan ṣe ń tẹ̀ ọ́ pẹ̀rẹ̀sẹ̀ lọ́nà tó ṣeé gbáralé.

O lè kó méjì nínú àwọn wọ̀nyí pọ̀. Ìrìnnà kúkúrú jáde nínú ìmọ́lẹ̀ ọ̀sán pẹ̀lú ìgò omi ń lu mẹ́ta lára wọn lẹ́ẹ̀kan náà, ní àbẹ̀ ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún.

Nípa kafíìnì àti oorun kúkúrú

Kò sí ọ̀kan tó jẹ́ ọ̀tá, ṣùgbọ́n àwọn méjèèjì ní ìdìmú. Kafíìnì ń ràn àfiyèsí lọ́wọ́ ní tòótọ́, ṣùgbọ́n mu ú ní àkókò pẹ́ jù ó sì lè ba oorun rẹ jẹ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ ní òru yẹn, níwọ̀n bí ó ti ń dúró nínú ètò rẹ fún ọ̀pọ̀ wákàtí. Oorun búburú yẹn yóò wá mú òògbé ọ̀la le sí i. Bí o bá nà ọwọ́ sí kọfí, gbìyànjú láti pa á mọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sán.

Oorun kúkúrú lè jẹ́ ohun ìyanu bí ọjọ́ rẹ bá yọ̀ǹda rẹ̀. Pa á mọ́ ní kúkúrú, ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 20, àti ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sán tó tó débi pé kò ní rọ̀ wọ òru rẹ. Oorun gígùn lè fi ọ́ sílẹ̀ ní dúdú-ọkàn ju ti tẹ́lẹ̀ lọ, àti àwọn tó pẹ́ lè mú kí sísùn ní àkókò oorun túbọ̀ nira.

Nígbà tí ó bá ju ìfàlẹ̀ ọ̀sán lọ

Ìfàlẹ̀ àárín-ọ̀sán tó ṣeé fojúsọ́nà jẹ́ ohun déédéé. Àárẹ̀ tó kún débi-egungun tó ń lépa rẹ ní gbogbo ọjọ́, lójoojúmọ́, kì í ṣe, ó sì yẹ kí a fi sọ́kàn lọ́nà gidi. Bí o bá ń sùn ní òru pípé tí o sì ṣì ń jí láìsí ìtura, bí àárẹ̀ bá ń fa ìṣesí rẹ tàbí agbára rẹ láti ṣiṣẹ́, tàbí bí àárẹ̀ náà bá dé tí kò sì ní fà sókè, bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀. Àárẹ̀ tó ń bá a lọ lè tọ́ka sí àwọn nǹkan bíi àìsàn oorun, irin díẹ̀ nínú ara, ìṣòro thyroid, tàbí ìsoríkọ́, gbogbo èyí tí a lè wò ní kété tí a bá dárúkọ wọn.

Fún òògbé ọ̀sán lásán, ṣùgbọ́n, o ní ìṣàkóso púpọ̀ ju bí ó ti dà ní àkókò náà lọ. Ìgbà tó kàn tí ìgbì wúwo yẹn bá yí wọlé, kọ ìfàséyìn náà láti tẹ̀ jinlẹ̀ sí àga rẹ. Dìde. Lọ sí fèrèsé tàbí jáde ní ẹnu-ọ̀nà. Mu omi díẹ̀. Fún un ní ìṣẹ́jú mẹ́wàá. O óò sábà pàdé ìyókù ọjọ́ rẹ ní ipò tó dára gan-an ju bí kọfí ì bá ti fi ọ́ sílẹ̀ lọ.

Àwọn Orísun

• Sleep Foundation, Why You Get Sleepy After Eating
• National Institutes of Health / NIH, Does Bright Light Counteract the Post-lunch Dip in Subjective States and Cognitive Performance?
• CDC, Adult Activity: An Overview