Amathiphu asheshayo
- Buza ukuthi yini engasiza ngaphambi kokuthi ukuthwale.
- Phefumula kabili ngokucotha phakathi kwezingxoxo ezinzima.
- Bakhombe kusizo olungaphezu kwendima yakho.
Umsebenzi obika ngqo kuwe uhlala phambi kwakho aqale ukukhala. Umlingani wakhe uyagula. Umsebenzi awunakekelayo uyashelela, futhi wesaba kakhulu ukukuphoxa. Uyalalela. Usho lonke izwi eliduduzayo ngeqiniso. Bese ngandawana ehoreni elilandelayo, emva kokuba esebuyele edeskini lakhe elula, uyaqaphela ukuthi awukwazi ukugxila kunoma yini. Ukwesaba kwakhe manje kuhleli esifubeni sakho, futhi akuhambi lapho behamba.
Uma uhola abantu, enye inguqulo yalokhu iyakwenzeka kuwe sonke isikhathi. Iqembu elisesimweni esibucayi, ukuxoshwa okumele ukwethule, ozakwenu ocacile ukuthi uyahlakazeka. Kulindeleke kuwe ukuba ozinzile, indawo lapho imizwa enzima ingafika khona. Ngakho uyamunca. Usuku emva kosuku, ingxoxo emva kwengxoxo, wamukela isimo sezulu sika wonke umuntu ususigcina emzimbeni wakho.
Bese ngoLwesibili oluthile uyaqaphela ukuthi awunalutho olusele ozolunikela, futhi awukwazi ncamashi ukuthola ukuthi kungani. Wenze konke kahle. Wanakekela.
Yilona godi. Inkinga imvamisa akukhona ukuthi unakekele kakhulu. Kuwukuthi *unakekele kanjani*.
Izinto ezimbili esizibiza kokubili ngokuzwelana
Kunomehluko ngaphansi kwakho konke lokhu cishe okungekho okufundisayo ngawo, futhi uma usuwubona ngeke usakwazi ukwenza sengathi awuwuboni.
Uhlobo olulodwa lokunakekela ukuzwa nomunye umuntu. Uthatha umuzwa wakhe uwufake kuwe uwuzwe. Ukwesaba kwakhe kuba ukwesaba kwakho. Abacwaningi bakubiza lokhu ngokuzwelana, ngomqondo omfushane, futhi kuwumthombo wokuxhumana okuningi kwabantu. Kuyilapho futhi ingozi ihlala khona, ngoba ungabamba nje ubuhlungu obubolekiwe obungakanani ngaphambi kokuba buqale ukukugcwalisa.
Uhlobo olunye ukuzwela umuntu. Ubona ukuhlupheka kwakhe ngokucacile, kuyakuthinta, futhi lokho okuvela kuwe ubufudumezi nokudonseka ukuze usize, kunokuhlupheka ngokwako. Lokho kuseduze nalokho abacwaningi abakuqondayo ngozwelo. Uhlala ubambelele emzimbeni wakho ngenkathi uphendukela kowakhe.
Lokhu kuzwakala njengemidlalo yamagama. Akunjalo. Isazi sesayensi yobuchopho uTania Singer nozakwabo u-Olga Klimecki bafaka abantu emishinini eskena ubuchopho babuka okwenzeka lapho bevezwa osizini lwabanye kule mikhuba emibili ngayinye. Uma ababambiqhaza behlala ekuzwelaneni okuluhlaza, ukubona ubuhlungu kwakhanyisa imizila yobuhlungu nengozi yobuchopho ngokwabo, futhi abantu babika ukuzizwa kabi, bekhathele kakhulu, befuna ukuhoxa. Uma abantu abafanayo beqeqeshwa ngozwelo, kwenzeka into ehlukile. Umsebenzi washintshela emanethiwekhini axhunywe nobufudumezi, ukuhlangana, nomvuzo. Ubuso babo bakhululeka. Babika umuzwa *omuhle* ngisho ngenkathi bebheke ngqo ekuhluphekeni komunye umuntu, futhi babefuna ukusondela, hhayi ukubaleka.
Kuvela ukuthi lezi akuzona izinongo ezimbili zento eyodwa. Zisebenza ngomshini ohluke kakhulu ebuchosheni.
Ngakho "ukukhathala kozwelo" kuqanjwe kabi kancane
Cishe usuke wezwa ibinzana elithi ukukhathala kozwelo, futhi wakuzwa. Ukukhathala kuyiqiniso. Ilebula ikhomba umenzi ongalungile.
Okukhandla abantu akukhona uzwelo. Kuyilokho abanye abacwaningi manje abakubiza ngokuthi usizi lokuzwelana, umthwalo ovela ekumunceni umuzwa ongenayo indlela yokuwukhipha. Uzwelo, uhlobo olufudumele nolusebenzayo, empeleni lubukeka luvimba lowo mthwalo. Kuyisimo esingavuselelwa. Uhlobo lokuzwelana olucwilisayo alunjalo.
Lokhu kubeka ngenye indlela inkolelo abaholi abaningi abanonembeza abayithwala ngaphandle kokuyihlola: yokuthi ukuze ube umuntu onakekelayo, kufanele uhlupheke kanye nawo wonke umuntu owuholayo. Yokuthi uma ubuhlungu babo bungabi ubuhlungu bakho, ubandayo. Leyo nkolelo yenza okuphambene nalokho okucabangayo. Iyakwenza ube ongenalutho ngaphakathi kancane, futhi umholi ongenalutho ngaphakathi angeke azinze komunye umuntu.
Kungani umthwalo wakho ongaphezulu ungahlali ungowakho
Kunesizathu esibambekayo lokhu okubalulekile ngaphezu kwempilo yakho, futhi kulula ukukungabuki uma umatasa umunca.
Umuzwa uhamba kulo lonke iqembu. Abantu bafunda omunye nomunye njalo, kakhulu ngaphansi kwezinga lokucabanga okuqondile, futhi banaka ngokweqile noma ubani abambona njengomholi. Isimo sakho sibeka izinga eliyisisekelo igumbi eliboleka kulo. Uma ugcwele ukwesaba okubolekiwe ongakucubungulanga, akuhlali kuvalelwe ngaphakathi kwakho. Kuyavuza. Ukuqina emhlathini wakho, izimpendulo ezifushane, amandla anonya kancane emhlanganweni, iqembu likuthatha konke lokho liqine ngokuthula njengempendulo.
Ngakho ukuthwala ngokweqile akukona nje indleko oyikhokha ngasese. Umholi osebenza ngosizi lokuzwelana unika umkhosi ophansi kuwo wonke umuntu omzungezile, okuphambene nalokho abebezama ukukwenza ngokumunca kwasekuqaleni. Ucwaningo ngobuholi obunozwelo luqhubeka lufika ephuzwini elifanayo: uma abaholi bevikela ngempela impilo yabo neyabantu babo, amaqembu alulama ngokushesha ezinhlekeleleni, athembane kakhulu, futhi enze umsebenzi ongcono. Uzwelo olufaka nawe alusona ukuzitika. Luthwele umthwalo weqembu lonke.
Isipho esizinzile kunazo zonke ongasinika iqembu ngumholi osecubungule ngempela izinto ezinzima esikhundleni sokuzizungeza zisayingxenye ephakathi kokugaywa.
Kubukeka kanjani engxoxweni yangempela
Ukushintsha kusuka ekuzweni-nomunye kuya ekuzwela-omunye kakhulu kungokwangaphakathi, kodwa kushintsha indlela ovela ngayo ngezindlela ezibambekayo.
Uma othile ekulethela into yakhe enzima kunazo zonke, qaphela ukudonseka kokuhlangana nayo, ukufanisa uvalo lwakhe nolwakho, ukuqala ukulungisa ngengqondo noma ukwesaba kanye naye. Bese wenza into ethule kunalokho. Gcina izinyawo zakho phansi. Hlala emoyeni wakho. Zivumele ukuthinteka ngaphandle kokukhukhulwa.
Izinto ezimbalwa ezisiza emzuzwini:
- Lalela ukuze uqonde, hhayi ukumunca. Umsebenzi wakho ukwenza bazizwe bebonwa nokucabanga ngokucacile ngalokho abakudingayo okulandelayo. Awukwazi ukwenza ingxenye yesibili uma uminze kweyokuqala.
- Buza ngaphambi kokuthwala. "Yini engasiza ngempela njengamanje, ukulalela, imibono, noma umzuzu nje wokuphumisela?" Ngokuvamile abantu abadingi ukuthi uthathe umthwalo. Badinga ufakazi. Ukuthwala lokho abebefuna nje ukukuzwa yindlela ogcina ngayo unomthwalo ongaphezulu.
- Nakekela umuntu, bese wenza ngenkinga. Uzwelo oluma emuzweni lungakushiya nobabili nibambekile. Ucwaningo ngobuholi obunozwelo lucacile ngalokhu: ubufudumezi ngaphandle kokulandelela kufundeka njengento engenalutho. Uzwelo luqeda umusho ngokwenza okuthile, ngisho nokuncane.
- Vumela umuzwa udlule. Emva kwengxoxo enzima, thatha umzuzu ngaphambi kwento elandelayo. Ukuhamba uye efasiteleni. Ukuphefumula okubili okucothayo. Uvumela umuzwa wabo udlule kuwe kunokuhlala kuwe.
Qaphela ukuthi akukho kulokhu okubanda kunalokho obukwenza ngaphambili. Kufudumele kakhudlwana, futhi kuzinzile kakhudlwana, ngoba kusekhona umuntu osekhaya kuwe ozokwenza ukunakekela.
Imingcele ayiphambene nobufudumezi
Kunokwesaba okuthule ngaphansi kokuthwala okuningi ngokweqile: ukuthi ukubamba noma yimuphi umugqa kukwenza umuntu omubi. Ukuthi umholi omuhle utholakala ngokungapheli, uyamunca ngokungapheli, uyisitsha esingenaphansi sezinsuku ezinzima zabanye abantu.
U-Amy Edmondson, osechithe amashumi eminyaka efunda ukuthi yini eyenza amaqembu azizwe ephephile ngokwanele ukukhuluma, ucacile ukuthi ukuphepha kwengqondo akufani nokuthamba noma ukungabi namingcele. Amaqembu aphephe kunawo wonke ahlanganisa ukukhuluma iqiniso nokunakekela nesakhiwo sangempela nezinto ezilindelekile ezicacile. Abantu bangaletha bonke ubuqu babo basakwazi ukwazi ukuthi amaphethelo akuphi. Ubufudumezi nemikhawulo akuzona izitha. Kuncikene komunye nomunye.
Ngokungokoqobo, lokho kusho ukuthi akuwona ukukhaphela iqembu lakho:
- Ukunquma ukuthi yini engeyakho ukuyibamba nokuthi yini engeyochwepheshe. Ungumphathi, hhayi umeluleki. Ukuba umphathi onakekelayo akudingi ukuthi uhlinzeke ngokwesekwa kwezokwelapha, futhi ukuzama kungalimaza nobabili.
- Ukuvikela amahora athile lapho ungatholakali khona, ukuze ube nokusele emizuzwini ekudinga ngempela.
- Ukukhomba umuntu kusizo lwangempela lapho isidingo sakhe sikhulu kunasemsebenzini. "Ngiyakunakekela, futhi lokhu kuzwakala kungaphezu kwalokho engikwazi ukukusekela kahle. Uke wakwazi yini ukukhuluma nomuntu, udokotela wakho, umeluleki, umugqa wosizo lwezisebenzi?" Lowo musho akuwona ukushiya. Kuluthando olunenjongo enhle.
Umholi onemikhawulo umholi osazoba mile ezinyangeni eziyisithupha kusukela manje. Lokho kuqhubeka ngokwako kuwuhlobo lokunakekela.
Izibonakaliso zokuqala zokuthi usuwele emthwalweni ongaphezulu
Iningi labantu abaphelelwa amandla ngenxa yokunakekela abakuboni kuza, ngoba ukushelela kuyacotha futhi imbangela izwakala ihloniphekile. Uvele ukhona nje kubantu. Ubani ongakusola lokho?
Uphawu ngokuvamile lukushintsho olincane ngaphambi kokuwohloka. Uqala ukuzwa umbani wokwesaba uma igama elithile livela ekhalendeni lakho. Uba qanda kancane ezingxoxweni ezazikuthinta, unqekuza kanti okuthile ngaphakathi kwakho sekuphumile. Uzithola ucasuka ekhaya ngokungelutho, noma uyisicaba ngendlela engajwayelekile, noma ungakwazi ukuyeka ukudlala kabusha inkinga yomunye umuntu ngesikhathi sesibili ekuseni. Mhlawumbe usuqale ukugwema abantu abadinga izinto kuwe, okuyingxenye evame ukuletha icala.
Akukho kulokho okusho ukuthi useyekile ukuba umuntu omuhle. Kusho ukuthi ukumunca sekwedlule amandla akho okukususa, futhi uhlelo lwakho luzama ukuzivikela ngendlela eyodwa oluyaziyo, ngokuvala umuzwa nya. Lokho kuqanda kuyisibonisi somusi, hhayi isinqumo.
Uma ubamba lezo zibonakaliso kusenesikhathi, isixazululo kuyivelakancane ukunakekela kancane. Kuwukubuyisa izinto ezivumela ukunakekela ukuthi kuvuseleleke: ukuphumula, ukwesekwa kwakho, umuzwa ocacile walokho okungeyakho ukukubamba, nemvume yokudlulisela lokho okungekhona okwakho.
Inguqulo yakho ehlalayo
Umgomo lapha akusona ukuzwa kancane. Kuwukuyeka ukudida ukuzesula ngobubele.
Ungaba umuntu iqembu lakho elikwethembayo ngosuku lwabo olubi kunazo zonke ungakhokhi ngakho ngokuzinza kwakho. Ukwenza lokho ngokuhlala unguwe ngenkathi uphendukela kubo, ngokwenza ngalokho okuzwayo esikhundleni sokuvele ucwiliswe kukho, ngokugcina imigqa ekuvumela ukuqhubeka uvela. Ubufudumezi obuphelayo abulona uhlobo oluphakeme lokunakekela. Kuyilangabi nje owakhohlwa ukuliphakela.
Uma ukumunca sekudlulele kakhulu, uma ukwesaba kungahambi ekupheleni kosuku, uma uqandile kubantu owawubanakekela, noma uyathethisa, noma wesaba wonke umhlangano wababili, kuphathe njengolwazi, hhayi njengesici sobuntu. Khuluma nodokotela wakho noma nomeluleki. Yencika kubantu abangakubamba *wena* isikhashana. Into enakekelayo kunazo zonke ongayenzela wonke umuntu othembele kuwe ukuqinisekisa ukuthi umuntu owenza ukunakekela akanyamalali ngokuthula.
Ungayigcina yonke inhliziyo yakho kulo msebenzi. Ungayinikeli nje ucezu nocezu kuze kungasali lutho lwabantu obathanda ngempela, kufaka nawe.
Imithombo
- PubMed (Cerebral Cortex), Functional neural plasticity and associated changes in positive affect after compassion training
- PubMed Central, Whither compassionate leadership? A systematic review
- Harvard Business Review, How to Sustain Your Empathy in Difficult Times
- Mind Tools, Expert Interview with Amy Edmondson on Psychological Safety