కాదని చెప్పడం, హద్దులు పెట్టుకోవడం

నోటి నుంచి మాట పూర్తిగా బయటకు రాకముందే బాధపడేలా చేసే ఒక రకమైన 'సరే' ఉంటుంది. ఎవరో మరో పని అడుగుతారు, మీకు అంత వ్యవధి ఉందో లేదో చూసుకోకముందే ఒప్పుకుంటున్న మీ గొంతు మీకే వినిపిస్తుంది. వాళ్ల ముఖంలో ఊరట వెంటనే కనిపిస్తుంది. మీ ఊరట మాత్రం చాలా ఆలస్యంగా వస్తుంది, రాత్రి తొమ్మిది గంటలకు డెస్క్ దగ్గర కూర్చుని, ఎప్పటికీ సమయం దొరకని ఆ పని చేస్తూ, మళ్లీ ఇక్కడికే ఎలా వచ్చానా అని ఆలోచించే వేళ.

చాలా బర్న్‌అవుట్ నిజంగా మొదలయ్యేది అక్కడే. ఏదో పెద్ద సంక్షోభంలో కాదు. ఇలా పోగవడంలో. ఇక్కడో సాయం, మీరు ఉండాల్సిన అవసరమే లేని ఒక సమావేశం, ఇంకెవరూ ముందుకు రాలేదని మీరు తీసుకున్న ఒక ప్రాజెక్టు, ఉదయం దాకా ఆగితే వచ్చే అపరాధ భావన కంటే ఇదే తేలిక అనిపించి అర్ధరాత్రి ఇచ్చిన ఒక సమాధానం. ఒక్కొక్కటీ చిన్నదే. అన్నీ కలిస్తే అదే మొత్తం సమస్య.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఇప్పుడు బర్న్‌అవుట్‌ను అధికారికంగా ఒక వృత్తిపరమైన దృగ్విషయంగా పరిగణిస్తోంది, దాని నిర్వచనం దగ్గర ఒక్క క్షణం ఆగడం విలువైనది. వారి నిర్వచనం ప్రకారం, సరిగా నిర్వహించని దీర్ఘకాలిక ఉద్యోగ ఒత్తిడి వల్ల వచ్చే ఒక లక్షణ సముదాయమే బర్న్‌అవుట్. అందులో మూడు విషయాలు కనిపిస్తాయి: లోతైన అలసట, పని పట్ల పెరుగుతున్న విరక్తి లేదా దూరం, ఇంక ఈ ఉద్యోగంలో నేను అంత గొప్పవాడిని కాదన్న భావన మెల్లగా పాకడం. ఆ చివరి భాగాన్ని మళ్లీ చదవండి. బర్న్‌అవుట్‌లో లోతుగా కూరుకుపోయిన వాళ్లు, తాము అత్యంత కష్టపడుతున్న సమయంలోనే తాము విఫలమవుతున్నామని భావిస్తారు. ఈ క్రూరమైన మలుపే, మొదట్లో బర్న్‌అవుట్ కనిపించినప్పుడు మనలో చాలామంది పనిని తగ్గించుకోకుండా ఇంకా పెంచుకోవడానికి ఒక కారణం.

కాదని చెప్పడమే బ్రేకు. చాలామందికి ఈ జాబితాలో అదే అన్నిటికంటే కష్టమైన పని కూడా.

కాదని చెప్పడం ఎందుకు అంత కష్టం

కాదని చెప్పడం సులభమే అయితే మనలో ఎవరూ ఇంత అలసిపోయేవాళ్లం కాదు. అది సులభం కాకపోవడానికి నిజమైన కారణాలు ఉన్నాయి.

కొంత భయం. కాదంటే నష్టపోతాననే ఆందోళన, నిబద్ధత లేనివాడిలా కనిపిస్తాననే భయం, ఈ అవకాశం మళ్లీ రాదేమోననే భయం, అడిగిన వ్యక్తి మిమ్మల్ని తక్కువగా చూస్తాడేమోననే భయం. కొంత మీ గుర్తింపు. ఎప్పుడూ నమ్మకంగా పని చేసే మనిషిగా మీరు పేరు తెచ్చుకుని ఉంటే, ప్రతి 'కాదు' మీరు ఎవరో దానికి చేసే చిన్న ద్రోహంలా అనిపిస్తుంది. కొంత మామూలు మంచితనం. మీరు సాయం చేయాలనుకుంటారు. 'సరే' అనడం ఔదార్యంలా అనిపిస్తుంది, 'కాదు' అనడం ఎవరినో నిరాశపరచడంలా అనిపిస్తుంది.

అందులో ఉన్నప్పుడు తేలిగ్గా మరిచిపోయేది ఇది. ప్రతి 'సరే' కూడా ఒక 'కాదు'. అదనపు కమిటీకి మీరు 'సరే' అన్నప్పుడు, మీరు ప్లాన్ చేసుకున్న లోతైన పనికి, లేదా కుటుంబంతో భోజనానికి, లేదా నిద్రకు 'కాదు' అంటున్నారు. ఆ మార్పిడిని దాటవేయలేరు. దాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా చేస్తారా, ప్రమాదవశాత్తు చేస్తారా అన్నదే మీ చేతిలో ఉంది. ఇప్పుడు, మితిమీరి పని చేసే చాలామందికి ఇది పూర్తిగా ప్రమాదవశాత్తే జరుగుతోంది, ఓడిపోతున్నవి ఏమీ అడగని నిశ్శబ్దమైన విషయాలే.

రచయిత జోసెఫ్ గ్రెన్నీ హార్వర్డ్ బిజినెస్ రివ్యూలో దీన్ని పదునుగా చెప్పారు. ఆహ్వానాలకు కాదని చెప్పడం ద్వారానే, అత్యంత ముఖ్యమైన వాటికి 'సరే' అనగల మీ శక్తిని కాపాడుకుంటారని ఆయన రాశారు. శిల్పి రాయిని తొలగించడం ద్వారానే బొమ్మను చెక్కుతాడు. మీరు తిరస్కరించే వాటి ద్వారానే మీ పని జీవితాన్ని కూడా అలాగే నిర్మించుకుంటారు.

నిలిచేది హద్దుల రూపమే

ఆ క్షణంలో కాదని చెప్పడం ఒక నైపుణ్యం. హద్దు పెట్టుకోవడం అంటే, ఆ నైపుణ్యాన్ని తక్కువసార్లు వాడాల్సి వచ్చేలా చేసే వ్యవస్థ.

హద్దు అంటే, మీ సమయాన్ని, శక్తిని ఎలా ఖర్చు చేస్తారో ముందుగానే మీరు నిర్ణయించుకున్న ఒక నియమం, ప్రతిసారీ దాని గురించి కొత్తగా వాదించుకోకుండా ఉండటానికి. "పది గంటల ముందు నేను సమావేశాలు పెట్టుకోను." "రాత్రి భోజనం తర్వాత ఆఫీసు సందేశాలకు జవాబివ్వను." "ఒక ప్రాజెక్టు తీసేయకుండా కొత్తది తీసుకోను." నియమం ముందే ఉన్నప్పుడు, కష్టమైన నిర్ణయం అప్పటికే తీసుకున్నట్టు. ఆ క్షణంలో మీరు సంకల్ప బలాన్ని పోగు చేసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. మీరు ప్రశాంతంగా, స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు గీసుకున్న గీతను అనుసరిస్తున్నారు, మంచి గీత గీయగలిగేది అప్పుడే మరి.

పరిశోధన కూడా దీని ప్రయోజనాన్ని బలపరుస్తుంది. అమెరికన్ సైకలాజికల్ అసోసియేషన్ ఉద్యోగ బర్న్‌అవుట్ గురించి రాస్తూ, మనుషులను నిజంగా కాపాడే కొన్ని విషయాలను పేర్కొంది, వాటిలో ముందు వరుసలో ఉన్నది పని నుంచి నిజంగా, గణనీయమైన సమయం పాటు పూర్తిగా విడిపోయే అనుమతి. అదే పరిశోధన దీర్ఘకాలిక బర్న్‌అవుట్‌ను డిప్రెషన్ నుంచి శారీరక అనారోగ్యం వరకు తీవ్రమైన పరిణామాలతో ముడిపెడుతుంది, అందుకే ఇది ముఖ్యం. హద్దులు అనేవి ఉత్పాదకత చిట్కాలు కావు, ఒక వ్యక్తిత్వ లక్షణమూ కాదు. మీకు దొరికిన ఒకే ఒక్క శరీరానికి, మనసుకు చేసే నిర్వహణ లాంటివి అవి.

ఉద్యోగ బర్న్‌అవుట్‌కు నిజంగా కారణమేమిటో పరిశీలిస్తూ మేయో క్లినిక్ కొన్ని తెలిసిన కారణాలను చూపింది: మీ సొంత పనిపై చాలా తక్కువ నియంత్రణ, మీ నుంచి ఏం ఆశిస్తున్నారో స్పష్టత లేకపోవడం, మీరు ప్రేమించే వాళ్ల కోసం ఏమీ మిగలనంతగా సమయాన్ని, శక్తిని మింగేసే ఉద్యోగం. వీటిలో ఎన్నిటికి హద్దు నేరుగా సమాధానం చెబుతుందో గమనించండి. హద్దు అంటే కొంత నియంత్రణను తిరిగి తీసుకోవడం. అది అస్పష్టంగా ఉన్నదాన్ని స్పష్టంగా మారుస్తుంది. అడ్డుకట్ట లేకపోతే పని ఎప్పుడూ ఆక్రమించాలని చూసే ఖాళీని అది కాపాడుతుంది.

శత్రువులను తయారు చేయకుండా ఎలా చెప్పాలి

చెప్పకుండా మిగిలిపోయే చాలా 'కాదు'ల వెనుక ఉన్న భయం ఏమిటంటే, నిజాయితీ వల్ల సంబంధం చెడిపోతుందని. కొంచెం జాగ్రత్తగా చేస్తే అలా జరగదు. సాయపడే కొన్ని విషయాలు.

ఆత్మీయంగా, స్పష్టంగా చెప్పి, ఆపేయండి

మంచి 'కాదు' చిన్నగా ఉంటుంది. "నన్ను గుర్తుంచుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇప్పుడు మాత్రం నేను దీన్ని తీసుకోలేను." అది పూర్తి వాక్యం, పూర్తి సమాధానం. దాన్ని ఐదు పేరాల సమర్థనతో మెత్తగా చేయాలనే ఆలోచన తరచుగా వ్యతిరేక ఫలితమిస్తుంది, ఎందుకంటే పొడవాటి వివరణ బేరసారాలకు ఆహ్వానంలా చదవబడుతుంది, మీరు చెప్పే ప్రతి కారణం ఎవరైనా తెరవడానికి ప్రయత్నించే ఒక తలుపు. ఆత్మీయత ప్లస్ సంక్షిప్తత, ఆత్మీయత ప్లస్ సమర్థన కంటే బాగా పని చేస్తుంది.

సాకులు కాదు, మీ కారణాలు చెప్పండి

మీ ప్రాధాన్యతలను వివరించడానికి, వాటికి క్షమాపణ చెప్పడానికి తేడా ఉంది. హెచ్‌బీఆర్‌లో గ్రెన్నీ చెప్పిన సారాంశం ఏమిటంటే, మీరు కారణం చెప్పేటప్పుడు అది మీరు ఏం కాపాడుకుంటున్నారో దాని గురించి ఉండాలి, మీరెంత చింతిస్తున్నారో దాని గురించి కాదు. "ప్రారంభోత్సవం కోసం నేను ఉదయాలను ఖాళీగా ఉంచుకుంటున్నాను" అంటే మీరు దేనికి విలువ ఇస్తారో చెబుతుంది. "చాలా క్షమించండి, నా మీద ఇప్పుడు చాలా పని ఉంది" అంటే వాళ్ల పని ఇంకా ముఖ్యమని వాదించడానికి వాళ్లను ఆహ్వానిస్తుంది. ఒకటి హద్దు పెడుతుంది. రెండోది బేరానికి తెర తీస్తుంది.

మీకు ఇష్టమైతే ఒక చిన్న తలుపు తెరవండి

నిజంగా సాయం చేయాలని ఉన్నా పూర్తి పని చేయలేకపోతే, మీరు ఏం చేయగలరో చెప్పండి. "దీనికి నేను నాయకత్వం వహించలేను, కానీ ముసాయిదాను ఒకసారి చూస్తాను." "ఆ క్రమం తప్పని సమావేశానికి నేను రాలేను, కానీ నోట్స్ పంపండి, నా అభిప్రాయం చెబుతాను." ఇది 'కాదు'ను మెత్తపరచే ఎత్తుగడ కాదు. ఇది నిజాయితీగా, పరిమితంగా చెప్పే 'సరే', ఇది మీ సమయాన్ని కాపాడుతూనే సంబంధాన్ని చెక్కుచెదరకుండా ఉంచుతుంది.

సమాధానం చెప్పే ముందు నిర్ణయించుకోండి

చాలా పశ్చాత్తాపం ప్రతిస్పందనగా ఠక్కున ఇచ్చే సమాధానాల నుంచే వస్తుంది. ఒక విరామాన్ని పెట్టుకోండి. "నా మీద ఏమేం పని ఉందో చూసి, ఈ రోజు సాయంత్రంలోగా చెబుతాను" అనే మాట, అసలైన ప్రశ్న అడుక్కోవడానికి కావలసిన కొన్ని నిమిషాలను మీకు కొనిపెడుతుంది: దీనికి 'సరే' అంటే, నేను దేనికి 'కాదు' అంటున్నాను? ఆ ప్రశ్న ముందు ఉన్నప్పుడు మీరు తీసుకునే నిర్ణయం, లేనప్పటి కంటే చాలా వేరుగా ఉంటుంది.

హద్దు ఆఫీసులో అయి, వదిలి వెళ్లలేనప్పుడు

హద్దుల గురించి చెప్పే చాలా సలహాలు, మీ చేతిలో అంతా అధికారం ఉందని మౌనంగా ఊహిస్తాయి, మనలో చాలామందికి అది ఉండదు. మీ మేనేజర్ పని అప్పగిస్తారు. అర్ధరాత్రి జవాబిచ్చే వాళ్లనే సంస్కృతి మెచ్చుకుంటుంది. మీ బాసుకు కాదని చెప్పడం, స్నేహితుడి భోజన ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించడం లాంటిది కాదు, అలా కాదని నటించడం వల్ల ఉపయోగం లేదు.

బాగా పని చేసేది ఏమిటంటే, మీ హద్దులను నాటకీయంగా కాకుండా కనిపించేలా, మామూలుగా చేయడం. ఆఫీసులో హద్దుల గురించి రాస్తూ క్లీవ్‌ల్యాండ్ క్లినిక్ వీటిలో చాలా వాటిని చిన్న, స్పష్టంగా చెప్పిన అలవాట్లుగా చూపిస్తుంది: ఒక నిర్దిష్ట గంట తర్వాత సాధారణంగా సందేశాలకు జవాబివ్వనని జనానికి తెలియజేయడం, కీబోర్డు దగ్గరే తినకుండా నిజంగా మధ్యాహ్న భోజన విరామం తీసుకోవడం, ఆఫీసులో దేని గురించి మాట్లాడతారో, దేని గురించి మాట్లాడరో నిర్ణయించుకోవడం. వీటి బలం ఏ ఒక్క సందర్భంలోనూ ఉండదు. అది స్థిరత్వంలో ఉంటుంది. తొంభై శాతం సందర్భాల్లో మీరు నిలబెట్టుకునే హద్దు, చుట్టుపక్కల వాళ్లకు అలవాటు చేస్తుంది. ప్రకటించి ఆ తర్వాత వదిలేసే హద్దు వాళ్లకు వ్యతిరేకమైన పాఠం నేర్పుతుంది, అంటే కొంచెం నెడితే మీ గీత కదులుతుందని.

సమస్య నిజంగా పని భారమే అయినప్పుడు, సంభాషణ 'కాదు' నుంచి ప్రాధాన్యతల వైపు మారుతుంది. ఒక పనిని పూర్తిగా తిరస్కరించే బదులు, ఆ మార్పిడిని మీ మేనేజర్ చూడక తప్పని విధంగా బల్ల మీద పెట్టవచ్చు. "నేను దీన్ని తీసుకోగలను, కానీ అప్పుడు నివేదిక వచ్చే వారానికి వాయిదా పడుతుంది. మీరు ముందుగా దేన్ని చేయమంటారు?" ఇది అవిధేయత కాదు. మీ సామర్థ్యాన్ని, మీరు విరిగిపోయే దాకా ఒంటరిగా మోసే భారంగా కాకుండా, నిజాయితీగా అందరికీ తెలిసిన వాస్తవంగా మార్చడం. వివేకవంతమైన చాలామంది మేనేజర్లు, మూడు వారాల తర్వాత ఏదీ బాగా జరగలేదని తెలుసుకోవడం కంటే ఇదే వినడానికి ఇష్టపడతారు.

మీరు జట్టును నడిపిస్తుంటే ఇది రెండు వైపులా పని చేస్తుంది, మీ మాటల కంటే మీ ప్రవర్తనే దూరం ప్రయాణిస్తుంది. బాస్ నిజంగా ఏం చేస్తారో జట్టు చూస్తుంది. మీరు రాత్రి పదకొండు గంటలకు ఈమెయిల్స్ పంపుతూ, ఎప్పుడూ లాగ్ ఆఫ్ చేయనని గర్వపడితే, పని నుంచి విడిపోమని మీరు ఇచ్చిన అనుమతికి విలువ లేదు, ఎందుకంటే నిజమైన నియమాన్ని మీరు చూపించేశారు. ఒక నాయకుడు పెట్టే అత్యంత ఉపయోగకరమైన హద్దు, తనకు తానే వేసుకుని చూపించేదే.

అపరాధ భావన అనేది పన్ను, దాన్ని తక్కువ కట్టవచ్చు

చాలామందికి 'కాదు' చెప్పడం కష్టం కాదు. ఆ తర్వాత వచ్చే అపరాధ భావనే కష్టం. మీరు సహేతుకంగా ఏదో ఒకదాన్ని తిరస్కరిస్తారు, ఆ తర్వాత గంటసేపు దాన్నే మననం చేసుకుంటూ, పంపాల్సిన అవసరమే లేని క్షమాపణను మనసులో రాసుకుంటూ, వాళ్లు మళ్లీ అడిగితే 'సరే' అని చెప్పి మనసు కుదుటపరచుకోవచ్చనే ఆశతో గడుపుతారు.

ఆ అపరాధ భావనను అర్థం చేసుకోవడం ముఖ్యం, ఎందుకంటే అది అబద్ధం చెబుతుంది. మీ సమయాన్ని కాపాడుకోవడం స్వార్థమని, మంచి మనిషి అయితే ఏదో ఒక దారి వెతికేవాడని, మీరు ఏదో పాడుచేశారని అది చెబుతుంది. సాధారణంగా మీరు ఏమీ పాడు చేయలేదు. అడిగిన వ్యక్తి దాదాపు తొంభై సెకన్లలో ముందుకు వెళ్లిపోయి వేరే వాళ్లను వెతుక్కున్నారు, లేదా తనే చేసుకున్నారు, లేదా అది అంత ముఖ్యం కాదని నిర్ణయించుకున్నారు. మీరు ఊహించిన సంక్షోభం దాదాపు ఎప్పుడూ రాదు. ఆ అపరాధ భావన ఒక భావన మాత్రమే, భవిష్యవాణి కాదు.

దాన్ని ఎప్పుడూ కాదని తోసిపుచ్చడంలో ఇంకో నిశ్శబ్దమైన నష్టం కూడా ఉంది. అపరాధ భావన కలిగించే అసౌకర్యాన్ని తప్పించుకోవడానికి మీ సొంత ఆలోచనకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిసారీ 'సరే' అన్నప్పుడు, మీ హద్దులకు విలువ లేదని మీకు మీరే నేర్పుతారు. అలా చాలాసార్లు చేస్తే, మీ హద్దులు ఎక్కడ ఉన్నాయో గమనించడమే మానేస్తారు, అదే బర్న్‌అవుట్ వైపు మరో దారి. చిన్నదైన, తాత్కాలికమైన అపరాధ భావనతో కాసేపు కూర్చోవడమే, నిలిచే హద్దుకు మీరు కట్టే వెల. అది తగ్గిపోతుంది. మనసులో లేకుండా చెప్పిన 'సరే' నుంచి పోగయ్యే ద్వేషం మాత్రం తగ్గదు.

ఇది ఆఫీసులో ఎంత ముఖ్యమో ఇంట్లోనూ అంతే ముఖ్యం. కుటుంబంతో, స్నేహితులతో, రోజంతా మోగే గ్రూప్ చాట్‌తో పెట్టుకునే హద్దులు కూడా ఇవే నియమాల మీద నడుస్తాయి. అన్ని వేళలా అందుబాటులో ఉండకపోవడం మీ హక్కు. ఈ నెల ఈ ప్రయాణం కుదరదని చెప్పడం, లేదా ప్రతిసారీ అన్నీ నేనే ఏర్పాటు చేయలేనని చెప్పడం మీ హక్కు. మిమ్మల్ని ప్రేమించే వాళ్లు, నిజాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పకుండా లోలోపల ద్వేషం పెంచుకునే మీ రూపాన్ని భరించడం కంటే మీ నిజాయితీని బాగా భరించగలరు.

'కాదు' దేనికి చోటు చేస్తుంది

హద్దులు పెట్టుకునే వాళ్ల గురించి మనం ఒక కథ చెప్పుకుంటాం, వాళ్లు మొండివాళ్లని, స్వార్థపరులని, జట్టుతో కలవరని. నిజం సాధారణంగా దానికి వ్యతిరేకం. స్పష్టంగా 'కాదు' అని చెప్పి దాని మీద నిలబడే మనిషితో పని చేయడం, అన్నిటికీ 'సరే' అని చెప్పి తర్వాత లోలోపల ద్వేషించే, గడువు తప్పే, లేదా బర్న్‌అవుట్ అయి మూడు నెలలు కనిపించకుండా పోయే మనిషి కంటే చాలా సులభం. నమ్మదగిన 'కాదు' ఒక రకమైన నిజాయితీ. మనుషులు దాన్ని నమ్మడం మొదలుపెడతారు, ఎందుకంటే మీ 'సరే' నిజమని వాళ్లకు తెలుసు.

మీరు కాపాడుకునే ఆ ఖాళీయే అసలు విషయం. అంతరాయం లేనప్పుడు మాత్రమే జరిగే లోతైన పని. పని ప్రతి సాయంత్రాన్ని మింగేసినప్పుడు వాడిపోయే సంబంధాలు. అలసిపోని, విరక్తి లేని, నేను విఫలమవుతున్నాననే భావన లేని మీ రూపం. ఇవి మీ దృష్టి కోసం పోట్లాడవు. మీరు వాటిని ఎంచుకునే దాకా అవి నిశ్శబ్దంగా వేచి ఉంటాయి. కాదని చెప్పడమే వాటిని ఎంచుకునే మార్గం.

ఇదంతా ఒంటరిగా ఈదుకుంటూ వెళ్లమని కాదు. మీరు ఇప్పటికే దాని మధ్యలో ఉంటే, వారాంతాల్లో కూడా అలసట తగ్గకపోతే, ఒకప్పుడు ఇష్టపడిన పని మీద ఇప్పుడు పట్టింపు పోతే, ఆ విరక్తి మిగతా జీవితంలోకి కూడా పాకడం మొదలైతే, దాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకోవాలి, మీ డాక్టర్‌తో లేదా థెరపిస్ట్‌తో మాట్లాడాలి. హద్దులు కాపాడతాయి, కానీ లోతుగా పాతుకుపోయిన బర్న్‌అవుట్‌కు అవి మందు కాదు. కొన్నిసార్లు అన్నిటికంటే ముఖ్యమైన 'కాదు', ఇదంతా నేనొక్కడినే సంభాళించుకోవాలనే ఆలోచనకు చెప్పేదే.

మూలాలు

• World Health Organization, Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases
• American Psychological Association, Employers need to focus on workplace burnout: Here's why
• Harvard Business Review, How to Say "No" at Work Without Making Enemies (Joseph Grenny)
• Cleveland Clinic, How To Set Personal Boundaries at Work