Amathiphu asheshayo
- Khetha amazinga amabili uwavikele kanzima.
- Vuma iphutha ngaphambi kokuba othile afihle elakhe.
- Vumela abantu bakubone ulungisa iphutha.
Kukhona ukuhlolwa okuthule okwenzeka kulo lonke ithimba, futhi cishe akekho okusho ngokuzwakalayo. Othile umemezela isimiso. Sihlonipha isikhathi somunye komunye. Sisho iqiniso ngisho noma kunzima. Asicobisi abantu. Bese wonke umuntu ulinda ukubona ukuthi kwenzekani ngempela. Babuka ukuthi umhlangano uqala ngesikhathi yini. Babuka ukuthi yini eklonyeliswayo nokuthi yini ebekezelelwa ngokuthula. Babuka umuntu owasho amazwi, ukuze babone ukuthi amazwi ayeyiqiniso yini.
Lokho kubuka kuyiyona njini yonke yokuhola ngesibonelo. Kuyasebenza noma ukufuna noma cha.
Awudingi isikhundla ukuze nokukodwa kwalokhu kusebenze kuwe. Uma wake waba ngumuntu omusha oskena igumbi ukuze afunde ukuthi izinto zenziwa kanjani lapha, usuvele uyazi ukuthi kusebenza kanjani ngakolunye uhlangothi. Sithola imithetho engabhaliwe yendawo ngokubuka abantu ababonakala befanele. Ozakwenu ophendula ngomusa i-imeyili ecasukile ufundisa wonke umuntu obukayo ukuthi le yindlela esibhekana ngayo nokucasuka. Lowo osika ikhona bese ephunyuka nakho ufundisa okuthile futhi.
Okuyikho ngempela abantu abakufundayo
Igebe abantu abalikhathalela kunazo zonke yilelo eliphakathi kwalokho okushoyo nokho okwenzayo. Umcwaningi waseCornell okuthiwa uTony Simons wanika lokhu igama: ubuqotho bokuziphatha, ukuvumelana okubonwayo phakathi kwamazwi omuntu nezenzo zakhe. Umsebenzi wakhe wathola ukuthi lapho abasebenzi bebona iphethini yamazwi ahambisana nezenzo, ukwethenjwa emholini kuyakhuphuka, kanjalo nokuzibophezela. Uma bebona amazwi nezenzo kwahlukana, amazwi alahlekelwa amandla awo. Ngemva kokungahambisani okwanele, abantu bayeka ukulalela lokho okushoyo bese bekuphatha njengomsindo.
Lokhu kufanele uhlale nakho, ngoba kuphendula umbono ovamile. Abaningi bethu bacabanga ukuthi ukuhola ngesibonelo ikakhulukazi kumayelana nokwenza izinto ezihlaba umxhwele bese uthemba ukuthi abanye bazozilingisa. Ucwaningo lukhomba ndawana thile ethobekile kakhulu. Kumayelana nokungaguquki. Abantu abakukali ngokuphelela. Bakukala ngezinga lakho oziqambele lona. Umphathi oshumayela ngokulinganisa umsebenzi nempilo bese ethumela ama-imeyili phakathi kwamabili akabonwa njengokhandayo. Ubonwa njengomuntu izwi lakhe elingabambeleli.
Kungani ukubuka kuyindlela esifunda ngayo
Kukhona isizathu sokuthi isibonelo sihambe kude kangaka. Ukuziphatha okuningi komuntu kufundwa ngokubuka, hhayi ngokufundiswa. Sibuka umuntu enza into, sibone ukuthi kufika kanjani, bese siyilondoloza njengethuba ngokwethu. Lokho kuyiqiniso enganeni encane efunda ukunqekuzisa isandla futhi kuyiqiniso emuntwini oneminyaka engamashumi amathathu ofunda ukuthi kuphephile yini ukungavumelani emhlanganweni.
Ngakho uma wenza phambi kwabanye abantu, awukaze uphathe kuphela umsebenzi ophambi kwakho. Uphinde ubonise wonke umuntu obukayo ukuthi yini evumelekile lapha. Ubabonisa ukuthi leli qembu liwuphatha kanjani umphutha, liwuphatha kanjani umuntu omncane, liwuphatha kanjani umnqamulajuqu owohlokayo. Iningi lalokho kufundisa kuthule. Cishe awazi ukuthi uyakwenza. Bayafunda noma kunjalo.
Yingakho ukuthi "yenza engikushoyo, hhayi engikwenzayo" kungasebenzi neze. Ukwenza kuzwakala kakhulu. Ukwenza kuyisifundo sangempela, futhi konke okushoyo phezu kwako kuwumbhalo waphansi.
Isibonelo esinzima kunazo zonke ukusibeka ngeseqiniso
Nakhu lapho ukuhola ngesibonelo kungakhululeki khona, futhi nalapho kuba namandla khona.
Umcwaningi waseHarvard u-Amy Edmondson ufunda lokho akubiza ngokuphepha kwengqondo, umuzwa ohlanganyelwe wokuthi kuphephile ukukhuluma, ukubuza umbuzo, noma ukuvuma iphutha ngaphandle kokujeziswa ngalo. Ithimba elinakho libamba izinkinga kusenesikhathi. Ithimba elingenakho liyazigqiba kuze ziqhume. Futhi ucacile ngokuthi kuqala kuphi: ngomuntu omkhulu kunabo bonke egumbini ovuma ubuthakathaka bakhe kuqala.
Hhayi ukudlala ubuthakathaka. Ukumane ube qotho futhi ube ngumuntu. Ukuthi "kungenzeka ngiphuthelwa okuthile lapha, ngidinga ukuzwa kini." Ukuthi "ngakwenza ngendlela engalungile lokho, futhi kungenxa yami." Uma u-Edmondson ekhuluma ngalokhu ezimeni eziphakeme njengezibhedlela, iphuzu licacile. Uma umuntu onegunya elikhulu kunawo wonke engalokothi avume ukungabi nesiqiniseko, akekho ongaphansi kwakhe oyolokotha akwenze. Isibonelo sobuqotho kufanele sivele phezulu kwanoma yiliphi igumbi okulo, ngisho noma leli gumbi kunguwe kanye noqashwe kabusha oyedwa onovalo.
Le yingxenye abantu abayeqayo. Kulula ukubonisa izenzo ezicwebile, ukufika ulungele, ukuhlala uzolile, ukusebenza kanzima. Kunzima kakhulu ukubonisa lezo ezisengozini. Kodwa yilezo izibonelo ezikhulula ngempela abanye abantu. Uma usho ngokuzwakalayo ukuthi awazi, unika wonke umuntu imvume yokuyeka ukuzenzisa. Uma uvuma iphutha ngokuhlanzeka, ufundisa ithimba lonke ukuthi amaphutha lapha ayasindeka. Leso sifundo sibaluleke kakhulu kunanoma iyiphi inkulumo yokukhuthaza.
Indlela yokuhola ngesibonelo ngamabomu
Usuvele ubeka isibonelo. Umbuzo kuphela owukuthi ingabe ukwenza ngamabomu yini. Izinto ezimbalwa ezisizayo:
- Khetha amazinga ambalwa bese uwagcina ngempela. Awukwazi ukubonisa yonke into, futhi ukuzama kuzokwenza ube lula ukuphuka. Khetha izinto ezimbili noma ezintathu ezibaluleke kakhulu kuwe, ubuqotho, ukuphatha abantu ngendlela efanele, ukungavumeli umsebenzi udle yonke impilo yakho, bese uwavikela kanzima. Ukungaguquki ezindaweni ezimbalwa kunqoba izinhloso ezinhle kuzo zonke.
- Qaphela imizuzu emincane, engakhazimuli. Isibonelo somuntu asihlolwa ngesikhathi sezinkulumo. Sihlolwa endleleni okhuluma ngayo ngozakwenu ongekho egumbini, ukuthi uyavuma yini iphutha lapho ubungalifihla ngokuthula, indlela ophatha ngayo umuntu ongenza lutho ngawe. Yileyo imizuzu abantu abayikhumbulayo.
- Vala amagebe akho okusho-nokwenza ngaphambi kokuba ukhathazeke ngawanoma ubani omunye. Uma ulokhu ukhuthaza abantu ukuba bathathe amakhefu angempela, thatha elilodwa. Uma ucela ukukhuluma ngokukhululeka, sabela kahle ngesikhathi sokuqala umuntu ekunika ukukhuluma okuqotho okunzima. Isithembiso esisodwa esigciniwe sifundisa okwedlula amazinga ayishumi ashiwoyo.
- Vumela abantu babone ukulungisa, hhayi nje iphutha. Kuyokwenzeka usilele ezingeni lakho ngezinye izikhathi. Wonke umuntu uyasilela. Abantu bafunda kulokho okwenzayo okulandelayo. Ukukuqamba ngokusobala, "ngithe ngizovikela oLwesihlanu bese ngahlela phezu kowakho, lokho bekungalungile", kuguqula ukwehluleka kube yisifundo ngokuziphendulela.
- Yeka ukuzama ukuba yisibonelo esingenaphutha. Isibonelo esingenaphutha ngumnyango ovaliwe. Sitshela abantu ukuthi izinga liwukuphelela, okumane kubafundise ukucasha. Isibonelo sobuntu, umuntu ozamayo, aphuthelwe, akuvume, bese eqhubeka, yisona abanye abantu abangangena ngempela kuso.
Ukubheka iqiniso ngobumnene
Ukuhola ngesibonelo kungumsebenzi ozinzile, ojwayelekile, futhi kungakucobisa ngokuthula, ikakhulukazi uma uzizwa sengathi uphethe izinga okungekho muntu okuzungezile olabelana nawe. Uma uzithola ukhathele ngokuhlala uyilowo onesibopho, unesibhongo, noma uthwele isisindo esesiqale ukuthinta ubuthongo bakho noma isimo sakho somoya, lokho kufanele ukunakwe. Ukubeka isibonelo esihle akufani nokumunca umthwalo wawo wonke omunye umuntu kuze kungasali lutho lwakho.
Uma ulapho, ukukhuluma ngakho nomuntu, umuntu omethembayo, umeluleki, noma umeluleki wezengqondo, akukona ukuchezuka ebuholini. Ukunakekela imikhawulo yakho nakho kuyingxenye yesibonelo. Abantu abakubukayo bafunda endleleni ozipatha ngayo wena, njengakho konke okunye.
Ingxenye ekhuthazayo wukuthi akukho kulokhu okudinga igunya noma isiteji. Kwenzeka ezinqumweni ezincane kunazo zonke, ezenziwa kaninginingi, ngenkathi abantu beqaphela ngokuthula. Uyafundisa noma uqonde noma cha. Kungcono nje ufundise okuthile okuhle.
Imithombo
- INFORMS, Organization Science, Behavioral Integrity: The Perceived Alignment Between Managers' Words and Deeds as a Research Focus (Tony Simons)
- AAMC, Amy Edmondson: Psychological safety is critically important in medicine
- Harvard Business Review, How to Build a Company That (Actually) Values Integrity
- Harvard Business Review, What Authentic Leadership Looks Like Under Pressure