Vermijdende hechting: wanneer nabijheid je doet willen rennen

De date ging goed. Te goed, misschien. De volgende ochtend appte diegene je, iets warms en ongedwongens, en in plaats van blijdschap voelde je een kleine, specifieke benauwdheid, als een deur die openzwaait naar een kamer waarvan je niet zeker wist of je die wilde betreden. Ineens heb je het druk. Je doet langer over je antwoord. Je merkt, met een helderheid die bijna als opluchting voelt, drie dingen op aan diegene die je irriteren. Tegen het weekend vraag je je af of het ooit echt zo goed was.

Als je een versie hiervan meer dan eens hebt meegemaakt, denk je misschien dat je gewoon de juiste persoon nog niet bent tegengekomen. Soms is dat waar. Maar als de drang om terug te trekken opduikt precies wanneer het dichtbij komt, wie de ander ook is, dan gaat het patroon misschien minder over hen en meer over hoe jij, lang geleden, hebt geleerd met nabijheid om te gaan.

Er is een naam voor. Psychologen noemen het een vermijdende hechtingsstijl. En het is geen karakterfout.

Waar de bedrading vandaan komt

Hechting is het systeem dat je als klein kind ontwikkelde om je behoeften vervuld te krijgen door de mensen die voor je zorgden. Het draait onder alles door, grotendeels buiten beeld. Wanneer een verzorger betrouwbaar warm en responsief was, leert een kind meestal dat nabijheid veilig is en dat om hulp vragen werkt. Dat is veilige hechting, en die maakt volwassen intimiteit minder riskant om te voelen.

Vermijdende hechting groeit meestal in andere grond. De Cleveland Clinic beschrijft dat ze ontstaat wanneer een verzorger de lichamelijke behoeften van een kind vervulde maar de emotionele grotendeels liet liggen, wanneer er thuis simpelweg geen ruimte was voor gevoelens. Een kind in die situatie zit klem. De behoefte aan verbinding verdwijnt niet. Maar ernaar reiken levert niets meer op. Dus doet het kind iets wat stilletjes briljant is: het zet de behoefte zachter. Het leert zichzelf te troosten, weinig te verwachten, zelfredzaamheid te behandelen als de enige veilige gok.

Dat was destijds een slimme aanpassing. Ze hielp een kind erdoorheen. Het probleem is dat de bedrading blijft, en niet weet dat het gevaar geweken is. Tientallen jaren later, wanneer een volwassen partner dichtbij genoeg komt om ertoe te doen, leest het oude systeem dat als een dreiging en doet het wat het altijd deed. Het trekt de stekker uit de behoefte.

Dit is overigens niet zeldzaam. De Cleveland Clinic schat dat ruwweg een kwart van de volwassenen naar vermijdend neigt. Als dit jou beschrijft, ben je in heel groot gezelschap.

Hoe het eruitziet in het echte leven

Vermijdende hechting voelt meestal niet als "ik ben bang voor intimiteit". Vanbinnen voelt het vaak gewoon als gezond verstand, of alsof de ander te veel vraagt.

Een paar veelvoorkomende vormen die het aanneemt:

• Je hecht zo veel waarde aan je onafhankelijkheid dat iemand nodig hebben vaag vernederend voelt, als een zwakte die je liever niet had.
• Het gaat goed tot het serieus wordt, en dan gaat er een knop om en begin je de uitgang te zoeken.
• Je wordt stil of afstandelijk wanneer een partner over gevoelens, de relatie of de toekomst wil praten.
• "Ik hou van je" zeggen, ergens een naam op plakken of plannen ver vooruit maken kan vreemd moeilijk voelen, zelfs als je wél om iemand geeft.
• Wanneer iemand emotioneel naar je reikt, is je instinct om ruimte te maken in plaats van haar te dichten.

En hier is een stuk dat vaak wordt gemist. Vermijdend betekent niet dat je geen liefde wilt. De klinisch psycholoog Kendra Mathys zegt het namens de Cleveland Clinic onomwonden: mensen met deze stijl kunnen absoluut liefde voelen en nabijheid willen. Wat ze daaronder meedragen is een stille overtuiging dat emotie tonen zwakte is, of dat je op andere mensen niet echt kunt rekenen. Dus willen ze de verbinding en zetten ze zich er tegelijk schrap tegen. Beide dingen zijn tegelijk waar. Dat is precies de pijn ervan.

De afslag verschijnt op het slechtste moment

De wrange timing verdient het om apart benoemd te worden. De drang om te rennen komt zelden wanneer een relatie slecht loopt. Ze komt wanneer het goed gaat, precies op het punt van echte nabijheid, omdat nabijheid nu juist datgene is waarvoor het oude alarm gebouwd werd.

Dus krijg je een golf van "ik moet hier weg" precies wanneer je, volgens elke redelijke maatstaf, iets goeds hebt gevonden. Mensen lezen die golf vaak als informatie. Als bewijs dat de persoon niet bij ze past. Haar benoemen voor wat ze is, kan alles veranderen. Het is geen vonnis over je partner. Het is een oude reflex die precies op schema afgaat.

Wat echt helpt

Het oprecht goede nieuws, gestaafd door tientallen jaren onderzoek, is dat hechtingspatronen niet voor het leven vastliggen. De psychologen Mario Mikulincer en Phillip Shaver, twee van de meest geciteerde onderzoekers in dit veld, hebben laten zien dat een gevoel van veiligheid in de volwassenheid kan worden opgebouwd. Stabiele, betrouwbare ervaringen met een ander kunnen het werkmodel dat je meedraagt geleidelijk herschrijven. Herhaal de nieuwe ervaring vaak genoeg en ze kan je standaard verschuiven. Je hebt het oude patroon geleerd. Je kunt een ander leren.

Die verschuiving gebeurt niet met dwang, en niet van de ene op de andere dag. Een paar dingen die haar meestal in beweging brengen:

1. Vang de drang op in plaats van eraan te gehoorzamen. De volgende keer dat je de vertrouwde trek voelt om je terug te trekken, probeer haar dan stilletjes te benoemen: "dit is mijn vermijding, geen feit over deze persoon." Je hoeft er niets heldhaftigs mee te doen. Merk haar alleen op voordat je handelt, zodat de reflex niet meer stuurt zonder jouw inbreng.
2. Blijf een tel langer dan comfortabel is. Groei zit hier in kleine doses. Beantwoord het appje vandaag in plaats van morgen. Zeg het lieve dat je bijna inslikte. Laat een moeilijk gesprek vijf minuten langer duren. Je leert je zenuwstelsel, in piepkleine stapjes, dat nabijheid je geen pijn deed.
3. Vertel een veilige partner de waarheid erover. "Als het dichtbij komt, word ik soms afstandelijk, en dat gaat niet over jou" is een zin die een hele ruzie kan ontwapenen voordat ze begint. Ze vraagt ook om een beetje geduld zonder je partner te vragen jou te repareren.
4. Merk de verhalen eronder op. Overtuigingen als "mensen nodig hebben is zwak" of "ik kan het beter alleen afhandelen" voelen vanbinnen als simpele waarheid. Het zijn oude conclusies, getrokken door een kind dat reden had om ze te trekken. Jij mag ze nu in twijfel trekken.
5. Sta jezelf toe iets kleins nodig te hebben. Vraag om hulp die je technisch gezien ook zonder had gekund. Neem de gunst aan. Elke keer dat je iemand er voor jou laat zijn en het goed afloopt, hak je een stukje af van de overtuiging dat op mensen leunen gevaarlijk is.

Een eerlijke waarschuwing: dit met opzet doen kan eerst afschuwelijk voelen, zoals een stijve spier rekken afschuwelijk voelt. Dat ongemak is geen teken dat je het fout doet. Het is het gevoel van een oude bescherming die losser gaat zitten.

Wanneer je meer steun inschakelt

Zelfinzicht brengt je een heel eind, en voor sommige mensen is het genoeg. Voor anderen zit het patroon strakker gewonden dan lezen en goede bedoelingen kunnen bereiken, zeker wanneer het teruggaat op vroege verwaarlozing of iets wat onveilig voelde. Daar is geen schaamte voor nodig. Een therapeut die met hechting werkt, kan je iets geven wat een boek niet kan: een stabiele, betrouwbare relatie om het nieuwe patroon in te oefenen, waar minder op het spel staat en de persoon tegenover je getraind is om te blijven.

Het is de moeite waard om die hulp te zoeken als je merkt dat je goede relaties beëindigt die je niet wilde beëindigen, als eenzaamheid bij je blijft zitten zelfs wanneer mensen dichtbij zijn, of als de afstand die je bewaart je de nabijheid begint te kosten die je eigenlijk wilt. Verbinding willen en ervoor terugdeinzen is een uitputtende manier van leven. Je hoeft het niet alleen uit te zoeken, en de ironie van vermijdende hechting is dat je laten helpen zowel het moeilijkste deel is als precies waar het om draait.

De drang om te rennen zal waarschijnlijk altijd af en toe opduiken. Dat is prima. Je mag haar voelen en toch blijven.

Bronnen

• Cleveland Clinic, What Is an Avoidant Attachment Style?
• Cleveland Clinic, Attachment Styles: Causes, What They Mean
• Mario Mikulincer & Phillip R. Shaver, Enhancing the "Broaden and Build" Cycle of Attachment Security in Adulthood (PubMed Central)