Veerkracht opbouwen voor de lange termijn

Er wordt een beeld van veerkracht verkocht, veel en vaak, en het is een leugen. De leugen is dat veerkrachtige mensen sterker zijn dan jij. Dat ze minder voelen. Dat wanneer het slechte nieuws binnenkomt, er een innerlijk staal aanslaat en ze nauwelijks met hun ogen knipperen, en dat de rest van ons gewoon van zachter materiaal is gemaakt.

Zo werkt het niet. Mensen die goed door zware periodes heen komen, voelen niet minder. Vaak voelen ze alles. Wat zij hebben is geen harnas. Het is houvast.

En houvast kun je bouwen. Dat is het deel om aan vast te houden, zeker als je dit leest midden in iets zwaars. Veerkracht is geen persoonlijkheid die je bij je geboorte wel of niet hebt meegekregen. De American Psychological Association is er duidelijk over: veerkracht bestaat uit gedrag, gedachten en handelingen die iedereen kan leren en ontwikkelen. Het lijkt meer op conditie dan op oogkleur. Je hebt het niet of mist het niet. Je bouwt het op, het kan wegzakken als je stopt, en je kunt altijd opnieuw beginnen.

Het meest verrassende dat het onderzoek vond

Tientallen jaren lang bestudeerden psychologen kinderen die opgroeiden in werkelijk keiharde omstandigheden, oorlog, armoede, verwaarlozing, en probeerden ze te achterhalen waarom sommigen van hen het toch goed deden. Ze verwachtten iets zeldzaams te vinden. Een bijzondere eigenschap. Een reddende gave.

Ze vonden het tegenovergestelde. De ontwikkelingspsycholoog Ann Masten gaf het een naam die is blijven hangen: ordinary magic, gewone magie. In haar overzicht van het onderzoek in het tijdschrift American Psychologist concludeerde ze dat veerkracht wijdverbreid is, en dat ze meestal voortkomt uit volstrekt gewone menselijke systemen die hun normale werk doen. Een volwassene die om je geeft. Het gevoel dat je invloed hebt op je eigen leven. Het basale vermogen om jezelf te kalmeren en een probleem op te lossen. Niets exotisch. De beschermende krachten die mensen erdoorheen dragen zijn de alledaagse, de krachten waar bijna iedereen op zijn minst enige toegang toe heeft.

Dit zou moeten veranderen hoe je over je eigen zware tijden denkt. Je wacht niet op een eigenschap die je mist. Je onderhoudt de gewone dingen, en gewone dingen reageren op aandacht.

Waarom de lange termijn precies het punt is

De meeste adviezen over zware tijden doorkomen richten zich op de slechtste dag. Adem. Grond jezelf. Kom het volgende uur door. Dat advies is goed, en we menen het. Maar het heeft een plafond.

Veerkracht voor de lange termijn is een ander project. Het is wat je neerzet tijdens de rustige periodes, zodat de zware periodes niet alles meenemen. Denk erover zoals je over geld zou denken. Niemand opent een spaarrekening tijdens de noodsituatie. Je bouwt de buffer vooraf op, in kleine onopvallende stortingen, juist zodat hij er is wanneer de rekening komt die je niet zag aankomen.

De stortingen zijn hier relaties, slaap, een lichaam waar je een beetje voor hebt gezorgd, een paar gedachten die je hebt geoefend te denken, een reden om op te staan. Geen van alle voelt urgent op een gewone dinsdag. Dat is precies waarom ze worden overgeslagen. En het is precies waarom de mensen die ze stilletjes blijven doen, week na week, meer hebben om uit te putten als het leven hen uiteindelijk op de proef stelt.

Er is ook in een andere zin een lange blik. Harvard Health wijst erop dat veerkracht een vermogen is dat je met de juiste aanpak kunt ontwikkelen, en dat het ontwikkelen ervan verbonden is met echte voordelen op termijn: minder depressie, meer tevredenheid met het leven, zelfs een langer leven. Dit gaat niet over één crisis overleven. Het gaat over de vorm van een heel leven, geleefd door een normale hoeveelheid tegenslag heen.

Wat je eigenlijk aan het bouwen bent

De APA verdeelt het werk in een paar gebieden. Ze zijn nuttig, niet als een checklist om te perfectioneren, maar als plekken om wat aandacht neer te leggen.

Verbinding

Dit is het gebied waar het onderzoek steeds naar terugkeert, en het is het gebied dat wij vooraan zouden zetten. De meest betrouwbare voorspeller van goed door tegenslag heen komen is niet doorzettingsvermogen of optimisme. Het is mensen hebben. Een paar relaties waarin je eerlijk kunt zijn, waarin iemand het zou merken als je stil werd, waarin je geholpen zou worden als je erom vroeg.

De valkuil is dat zware tijden ons naar binnen laten keren. Schaamte en uitputting fluisteren allebei hetzelfde: wees geen last, los het alleen op. Verzet je daartegen. De storting die je hier doet is klein en niet glamoureus. App de vriend terug. Houd het vaste etentje in stand. Zeg het ware ding hardop tegen één persoon. Je bent niet aanhankelijk. Je legt rails die je later gaat gebruiken.

Zorgen voor het lichaam dat jou draagt

Je kunt jezelf niet stabiel denken terwijl je draait op geen slaap en overgeslagen maaltijden. De geest en het lichaam delen één bedrading, en het lichaam stemt als eerste. Slaap, beweging, eten en tijd weg van schermen zijn niet de zachte extraatjes waar je aan toekomt zodra het belangrijke werk gedaan is. Als het zwaar is, zijn ze het belangrijke werk.

Niets hiervan hoeft ambitieus te zijn. Een korte wandeling telt. Een min of meer vaste bedtijd telt. Het doel is geen wellnessroutine die je donderdag alweer laat vallen. Het is een ondergrens waar je jezelf niet onder laat zakken.

Een paar gedachten die het oefenen waard zijn

Veerkrachtig denken is geen onverbiddelijke positiviteit. Doen alsof het prima gaat is een eigen soort breekbaarheid. Wat helpt is eerlijker dan dat, en het draait vooral om perspectief houden wanneer je hoofd wil doemdenken.

• Als er iets misgaat, vraag je dan af of het werkelijk blijvend en allesomvattend is, of dat het dit specifieke ding is, nu. Pijn voelt als voorgoed. Dat is ze zelden.
• Kijk terug op een zware tijd die je al hebt overleefd. Je bent ergens doorheen gekomen. Merk op wat toen echt hielp, want een deel daarvan zal opnieuw helpen.
• Scheid wat je kunt beïnvloeden van wat niet, en steek je energie in de eerste stapel. Accepteren wat je niet kunt veranderen is niet opgeven. Het is het lek dichten.

Dit zijn vaardigheden, wat betekent dat ze eerst onhandig voelen en stabieler worden met herhaling. Je hoeft ze niet perfect te denken. Je mikt erop er elke keer een beetje eerder naar te reiken.

Iets dat ertoe doet voor jou

Mensen kunnen opmerkelijk veel verdragen als er een waarom onder ligt. Een persoon voor wie ze het doen. Werk dat iets betekent. Een zaak, een geloof, een klein dagelijks iets dat de dag een punt geeft. Betekenis neemt de pijn niet weg. Ze geeft de pijn een plek om te zitten.

Als de grote bronnen van betekenis nu buiten bereik voelen, ga dan klein. Eén ding morgen dat een gevoel van iets bereikt hebben geeft. Eén manier om nuttig te zijn voor iemand anders, wat ons op een stille manier uit ons eigen hoofd trekt.

Wat te doen als je er al middenin zit

Het beeld van de spaarrekening klopt, en het is ook een schrale troost als de rekening al is gekomen en het saldo mager is. Misschien heb je niet de kans gehad om vooraf veel houvast op te bouwen. De meeste mensen hadden dat niet, in hun eerste echte crisis. Dit deel is dus voor de zware periode zelf, wanneer de lange termijn voelt als een luxe die je je niet kunt veroorloven omdat je gewoon vandaag probeert door te komen.

Verklein het kader. Als alles te veel voelt, komt dat meestal doordat je de hele vormeloze toekomst in één keer probeert te dragen. Dat kun je niet tillen, want niemand kan dat. Breng het terug tot een formaat dat je echt kunt vasthouden. Niet dit jaar. Zelfs niet deze week. Alleen het volgende juiste ding, en dan het ding daarna. Eet iets. Beantwoord het ene bericht dat ertoe doet. Kom op de afspraak. Veerkracht in het heetst van de strijd ziet er vaak uit als een heel kort lijstje en de bereidheid om de rest te laten wachten.

Houd de basale steigers overeind. In een crisis zijn slaap, eten en beweging het eerste dat sneuvelt, en het zijn de slechtste dingen om te verliezen, omdat ze de rest van jou draaiende houden. Je gaat het niet perfect doen. Mik expres lager dan perfect. Iets te eten op ongeveer normale tijden. Een paar uur slaap verdedigd alsof ze ertoe doen. Een korte wandeling buiten, ook als je er geen zin in hebt, juist als je er geen zin in hebt.

En laat één persoon binnen. Je hoeft niet alles uit te leggen of er de woorden voor te hebben. "Ik heb het echt heel zwaar" is een complete zin. De neiging om te verdwijnen tot je alles weer op orde hebt, is de neiging om nu het hardst tegen te vechten, want dat op orde komen gaat sneller met iemand naast je.

Wat zware tijden werkelijk achterlaten

Er is een net verhaal dat tegenslag je sterker maakt, punt, en een somberder verhaal dat ze je alleen maar beschadigt. Geen van beide is de hele waarheid, en het is de moeite waard om over allebei eerlijk te zijn.

Door iets zwaars heen gaan laat vaak wel iets achter dat het waard is om te hebben. Mensen die aan de andere kant van een verlies of een crisis uitkomen, beschrijven vaak relaties die meer betekenen, een helderder beeld van wat ze werkelijk waarderen, een zelfvertrouwen dat alleen komt van het overleefd hebben van het ding waarvan ze zeker wisten dat het hen zou breken. De APA wijst precies hierop: veel mensen melden groei als gevolg van het worstelen met tegenslag, niet ondanks de pijn maar er dwars doorheen geweven.

Dat is echt. Het is ook niet de toegangsprijs die je moet verwachten, of van jezelf moet eisen. Zware tijden laten ook littekens na. Verdriet vertrekt nooit helemaal. Sommige veranderingen zijn puur verlies, en ze aankleden als geheime geschenken kan een eigen stille wreedheid zijn. Je bent niet verplicht een lichtpuntje te vinden om als veerkrachtig te tellen. Veerkracht betekent alleen dat je bent doorgegaan en, na verloop van tijd, een manier hebt gevonden om het te dragen. Als daar betekenis uit groeit, mooi. Zo niet, dan doe je het niet verkeerd.

Wat het onderzoek voorzichtig suggereert, is om de deur open te laten. Haast je niet om een strik om lijden te binden, en gooi de deur niet dicht voor de kans dat er iets stabielers en wijzers in je aan het vormen is, langzaam, terwijl je niet kijkt. Beide kunnen waar zijn. Dat zijn ze meestal.

Wanneer de stortingen niet genoeg zijn

Hier is een eerlijke grens, en we zeggen haar liever dan dat we doen alsof.

Veerkracht is niet het vermogen om je overal alleen doorheen te knijpen, en haar opbouwen is geen vervanging voor hulp wanneer je hulp nodig hebt. Goed aanpassen aan tegenslag gaat, zelfs bij de meest veerkrachtige mensen, meestal gepaard met echte en aanzienlijke emotionele pijn. Worstelen is niet falen in veerkracht. Worstelen hoort erbij.

Let dus op het verschil tussen een zware week en iets dat niet optrekt. Als sombere stemming, angst of hopeloosheid zich heeft genesteld en wekenlang blijft. Als je slaap verliest, of juist de hele tijd slaapt, of gestopt bent met de dingen die er vroeger voor je toe deden. Als je zwaar leunt op drank of iets anders, alleen om de dag door te komen. Als het gewicht voelt als meer dan je kunt dragen, of als gedachten over er niet meer willen zijn zich beginnen te melden. Dat zijn geen tekenen dat je niet genoeg houvast hebt gebouwd. Het zijn tekenen om iemand erbij te halen die is opgeleid om te helpen.

Dat kan een arts zijn, een therapeut, of een crisislijn als het urgent voelt. Hulp zoeken is niet het moment waarop de veerkracht op is. Het is een van de meest veerkrachtige dingen die een mens kan doen, dezelfde reflex als leunen op een vriend, alleen gericht op iemand wiens hele vak het is om mee te helpen dragen. Je was nooit bedoeld om dit deel alleen te doen.

Begin waar je bent. Kies één storting, de makkelijkste, en doe die deze week. Houvast wordt gebouwd, één gewone dag tegelijk, en de dag om te beginnen is welke dag je ook maar aan het hebben bent.

Bronnen

• American Psychological Association, Building your resilience
• Ann S. Masten, Ordinary magic: Resilience processes in development (American Psychologist)
• Harvard Health, Bouncing back from stress