Skip to main content
Ingabe usenkingeni noma ucabanga ukuzilimaza? Awuwedwa. Thola ucingo losizo →
Nikela

UBUDLELWANO · IMINGCELE

Ukuncika Ngokweqile: Lapho Ukukhathalela Kuphenduka Ukuzilahla

Ukukhathalela umuntu ngokujulile kuyinto enhle. Kuwela kokunye lapho isimo sabo sengqondo siqhuba usuku lwakho, izinkinga zabo ziba umsebenzi wakho, futhi ungasakwazi ncamashi ukukhumbula ukuthi ufunani. Nakhu ukuthi ungawubona kanjani umehluko, nokuthi ungayithola kanjani indlela yakho yokubuyela kuwe.

Owesifazane ejabulela ngaphandle ngokushona kwelanga.

Isithombe sikaBianca Doof ku-Unsplash

Amathiphu asheshayo

  • Yithi "ake ngibuye kuwe" ngaphambi kokuvuma.
  • Beka umngcele owodwa omncane bese ulindele icala.
  • Shayela umngane owaqhelelana naye.

Uvame ukukuzwa ngaphambi kokuba ukwazi ukukuqamba. Uhlola ubuso ngaphesheya kwetafula lokudla ukuze ufunde isimo sezulu. Usukhansele izinhlelo zakho futhi. Izwi elincane ekhanda lakho lichitha usuku lonke lilandelela ukuthi banjani, ukuthi baphatheke kabi yini, ukuthi ungakulungisa yini ngaphambi kokuba kube kubi kakhulu. Ukhathele ngendlela ubuthongo obungayithinti, futhi ndawana thile eceleni komugqa wayeka ukubuza ukuthi ufunani, ngoba izidingo zabo bezihlala zibonakala zifika kuqala futhi zizwakala kakhulu.

Uma noma yikuphi kwalokho kufika, awubuthakathaka futhi awumubi ebudlelwaneni. Cishe unekhono elikhulu lokukhathalela. Yileyo into eyinqaba ngalokho abantu abakubiza ngokuncika ngokweqile. Cishe akulokothi kuqale njengesici. Kuqala njengothando, ukwethembeka, isifiso sangempela sokusiza. Kuvele kwaqhubeka kwaze kwadla umuntu owenza usizo.

Ukukhathalela nokuncika ngokweqile akufani

Ukukhathalela okunempilo kugeleza ngezindlela zombili. Uyavelela umuntu, naye uyakuvelela, futhi nobabili nihlala niphelele cishe. Kukhona ukupha nokuthola, futhi kukhona indawo esalayo yokuthi ngamunye wenu abe nempilo.

Ukuncika ngokweqile yilokho okwenzeka lapho lelo bhalansi liwela futhi lihlale liwele. I-Mental Health America ikuchaza njengephethini yemizwa nokuziphatha ephazamisa ukuba nobudlelwano obunempilo, obenelisa ngokufanayo. Umuntu oyedwa uthela iningi lesikhathi, amandla, nokunakwa. Omunye ukumunca, ngezinye izikhathi ngaphandle kokuhlose. Ngokuhamba kwesikhathi wonke umuzwa womuphi wokuthi ulungile uxhunyaniswa nesimo somunye umuntu. Uma bephilile, ungaphefumula. Uma bengaphilile, nawe awuphilile.

Odokotela base-Cleveland Clinic babeka iphuzu elibukhali lapho lokhu kuholela khona. Ebudlelwaneni bokuncika ngokweqile, bayabhala, "ungawalahlekelwa amagugu akho, izibopho nezidingo, ekugcineni ulahlekelwe ukuthi ungubani." Yileyo ngxenye enyonyobela abantu. Awuqapheli umzuzu lapho okuthandayo kuthula khona. Uvele ubheke phezulu ngolunye usuku ungakwazi ukuphendula umbuzo olula ngokuthi yini obungayijabulela kule mpelasonto, ngoba sekunesikhathi eside impendulo yavunyelwa ukubaluleka.

Lapho kuvame ukuvela khona

Le phethini ivame ukungabi ngengahleliwe. Ivame ukufundwa, ngokuvamile kusenesikhathi.

Igama ngokwalo laphuma ekululameni ekutholeni umlutha emashumini eminyaka edlule, laqala ukusetshenziswa ukuchaza amaqabane namalungu omndeni abantu abalwa notshwala noma izidakamizwa. Ikhaya lizihlela ngokuzungeza inkinga yomuntu oyedwa. Wonke umuntu omunye ufunda ukufunda igumbi, ukuthambisa izinto, ukugcina ukuthula, nokunciphisa izidingo zakhe ukuze avimbele yonke into ukuthi iqhume. Ingane ekhula yenza lokho ifunda isifundo esijulile: umsebenzi wami ukuphatha imizwa yabanye abantu, futhi eyami ingalinda.

Lokho kuqeqeshwa kokuqala akuphelelwa yisikhathi. Kungena ngqo ebudaleni bese kukhetha amaqabane, ubungane, ngisho nemisebenzi ekuvumela ukuqhubeka kusebenza. I-Mental Health America iphawula ukuthi imikhuba yokuncika ngokweqile ivame ukwakheka emindenini enophawu lomlutha, ukuhlukumeza, noma isifo esingapheli, lapho amalungu efunda ukungcwaba imizwa yawo nokunganaki izidingo zawo, nokuthi iphethini ingadlulela ngokuthula esizukulwaneni esisodwa iye kwesilandelayo.

Futhi akusikho into yothando kuphela. I-Cleveland Clinic ikhomba ukuthi ungawela ekuncikeni ngokweqile cishe nanoma ubani: umzali, ingane esikhulile, umngane osondelene, umfowenu noma udadewenu, ngisho nomqashi. Isimo siyafana noma ngabe kuvela kuphi. Izidingo zomuntu oyedwa ziqhuba ubudlelwano, futhi omunye umuntu uhlela yonke impilo yakhe yangaphakathi ngokuzihlangabezana nazo.

Ukubuyekezwa kocwaningo okuhlolwe ontanga okushicilelwe ngo-2026 ku-*Clinical Psychology and Psychotherapy* kuchaza ukuncika ngokweqile njengephethini yokubhekana yobudlelwano ebunjwe ubuthakathaka bokukhula, ukwenzakala, nezinto isiko elizilindele kithi, kunokuba yisibonakaliso sokuthi kukhona okwephukile kuwe. Lokho kwakheka kubalulekile. Wakha lezi zenzo zokuzenzakalelayo ukuze usinde entweni. Zasebenza, ngaleso sikhathi. Zivele zikubiza manje.

Kubukeka kanjani ngempela

Akekho okunika ilebula. Ukubona ebufakazini obuncane bansuku zonke. Ezinye zezimpawu ezivame kakhulu:

  • Ukuthi yebo lapho konke okukuwe kufuna ukuthi cha, bese uzwa inzondo, bese uzwa icala ngenzondo.
  • Ukwesaba kwangempela ukuthi omunye umuntu aphatheke kabi kuwe, okunamandla ngokwanele ukuthi uzoshiya isikhundla sakho ukuze ukugweme.
  • Ukuzizwa unobugovu noma ukhathazekile ngaso leso sikhathi owenza into ngokwakho nje.
  • Ukulandelela isimo sabo sengqondo njalonjalo, uzizwe unesibopho sokusilungisa.
  • Ukulahlekelwa ukuxhumana nabangane, ukuzilibazisa, nezingxenye zempilo yakho, kuze kube ubudlelwano yibona obuningi obusele.
  • Ukuhlupheka ngisho nokuqamba lokho okuzwayo noma okufunayo, ngoba umkhuba wokukubeka eceleni ujule kakhulu.

I-Cleveland Clinic yengeza uphawu olulodwa okulula ukuluphuthelwa kodwa olukutshela okuningi: lapho uzama ukubeka umngcele, ukuziphatha komunye umuntu kuba kubi, hhayi kangcono. Ukuphikisa, icala, intukuthelo, inkinga ekudonsela ngqo emuva. Uma ukuthi cha kuvusa isiphepho ngokuthembekile, lokho kufanele kunakwe.

Akukho kwalezi kokukodwa okusho okukhulu. Sonke sijabulisa abantu ngezinye izikhathi. Iphethini yiyo ebalulekile: ukunakekela osekuyekile ukuba yinketho kwaphenduka kwaba ukuphela kwendlela oyaziyo yokuba sebudlelwaneni.

"Ingabe yimina, noma yibo?"

Abantu ababhekana nalokhu bavame ukubhajwa embuzweni owodwa, ophindaphindekayo. Ingabe yimina inkinga lapha, noma yibo? Kungumbuzo okhathazayo, ngokwengxenye ngoba impendulo eqotho imvamisa iyingxenye yakho kokubili, futhi ngokwengxenye ngoba kuwuhlaka olungalungile.

Ukuncika ngokweqile kuyisimo esiguqukayo, hhayi isigwebo ngesimilo somuntu oyedwa. Kudinga izindima ezimbili ukukugcina kujikeleza. Kukhona lowo opha ngokweqile, futhi kukhona lowo izidingo zakhe eziqhubeka zikhula ukugcwalisa sonke isikhala esinikeziwe. Akekho ngempela oyisigilamkhuba. Abantu abaningi abasohlangothini lokwamukela abanalwazi lokuthi iqabane labo linyamalala ngokuthula. Abanye balwa nomthwalo wabo wangempela, njengomlutha noma isifo, odonsela wonke umuntu emzileni ozungeza wona.

Lokho okushoyo empeleni ukuthi akudingeki uxazulule icala ukuze uqale ukushintsha ingxenye yakho. Awukwazi ukungena ulungise ukuziphatha komunye umuntu. Ungashintsha kuphela lokho okulethayo, lapho ubamba khona umugqa, nokuthi ungakanani ozigcinayo. Ngokuxaka, yileyo futhi ingxenye evame ukushintsha sonke isimo. Lapho ukupha kuyeka ukuzenzakalela, ubudlelwano kufanele buzixoxisane kabusha, futhi ekugcineni uthola ithuba lokubona ukuthi bakhiwe ngani ngempela.

Kungani kufanele kushintshe, ngisho noma kuzwakala kuhloniphekile

Kuyalinga ukukugqoka lokhu njengebheji. Yimina othenjwayo. Yimina ongalokothi angadumazi muntu. Futhi kukhona okuthile kwangempela kulokho. Kodwa ukuhlala usebenza ngezidingo zomunye umuntu kuthatha inani elilinganisekayo.

Iqoqo elifanayo locwaningo lixhumanisa amaphethini okuncika ngokweqile novalo, ukucindezeleka, ukuzethemba okuphansi, nomuzwa ophansi ngokuvamile wokwaneliseka empilweni. Lokho kunengqondo. Lapho ukubaluleka kwakho kuboshwe ekutheni ungamgcina yini omunye umuntu ephilile, uthwele umsebenzi okungekho muntu ongawunqoba ngempela, futhi uwuthwele ngaphandle kosuku lokuphumula. Ukukhathala akusona isici sobuntu. Kungumphumela obikezelekayo womsebenzi ongenakwenzeka.

Kukhona nezindleko ezithule kakhulu. Ukunakekela okutakula umuntu kuwo wonke umphumela kungambamba abhajwe. Uma uhlala umbamba ngaphambi kokuba awe, akalokothi afunde ukuthi angama. Uthando ngezinye izikhathi lubukeka njengokuhlehla nokuvumela umuntu omdala onekhono ukuthi azwe isisindo sezinqumo zakhe. Lokho kunzima, futhi kungazwakala njengonya kanti empeleni kuwuhlonipho.

Ukuthola indlela yakho yokubuyela

Awulungisi amashumi eminyaka alokhu ngempelasonto, futhi akudingeki. Indlela yokuphuma iwuchungechunge lwezinyathelo ezincane, ezindida, eziphindekayo. Ambalwa asiza ngempela:

  1. Qala ukuqaphela, ngaphandle kokwahlulela. Iviki lonke, kulandelele nje. Nini lapho wathi yebo umelene nezifiso zakho? Nini lapho isimo sakho sengqondo saguquka ngokuphelele ngesomunye umuntu? Awukwazi ukushintsha iphethini ongayiboni, futhi ukubona kodwa kuxegisa ukubamba kwayo kancane.
  2. Xhumana kabusha nezidingo zakho. Zijwayeze ukuphendula imibuzo emincane ngokwakho. Ngifunani ukudla kwantambama. Empeleni ngicabangani ngalokhu. Umsipha usubunile, ngakho qala kancane. Iphuzu ukukhumbula ukuthi ungumuntu onokuthandayo kwakhe, hhayi kuphela uhlelo lokusekela olwabanye.
  3. Zithengele ukuma. Lapho isicelo sifika, akudingeki uphendule ngokushesha. "Ake ngibuye kuwe ngalokho" ngumusho ophelele. I-APA ikhomba ukuthi ngaphansi kwengcindezi iningi lethu livame ukuvuma, nokuthi ukubambezeleka okufushane kunika amagugu akho isikhathi sokufinyelela ngaphambi kokuba usuvele wathi yebo.
  4. Beka umngcele owodwa, bese ulindele ukungakhululeki. Khetha into encane bese uyibamba. Icala lizovela. Lokho kujwayelekile, akusiwo uphawu lokuthi wenze into engalungile. Umngcele ozwakala ukhululekile kuwo wonke umuntu imvamisa awuwona ngempela umngcele.
  5. Yakha kabusha impilo engaphandle kobudlelwano. Shayela umngane owaqhelelana naye. Buyela ekuzilibaziseni. Uma umhlaba wakho ubanzi kakhulu, kuncipha ukuthi noma yimuphi umuntu oyedwa angaba uhlelo lwakho lonke lwesimo sezulu.

Hamba kancane. Uma ubuwena umuphi iminyaka, isikhathi sokuqala ozifaka kuso esibalweni kungazwakala kuwubugovu kuze kufike ekukhanukeni ukuhlanza. Akunjalo. Uphinda ubhalansise into ebekungafanele ukuthi ihlale ngokuphelele kuwe.

Nini ukungenisa usizo olwengeziwe

Okunye kwalokhu ungakwazi ukukusebenza nawe wedwa, ngobuqotho nangesineke esincane. Okuningi kwako kuhamba ngokushesha, futhi kufike kujule, ngosizo.

Ukuncika ngokweqile akusona isixazululo sokwelapha esisemthethweni, kodwa odokotela bengqondo bakwazi kahle futhi bakwelapha njalo. Ukwelapha ngokukhuluma, okuhlanganisa izindlela ezinjengokwelapha ngokuziphatha nangokucabanga, kungakusiza ukulandelela lapho iphethini yaqala khona nokuzijwayeza izindlela ezintsha zokuhlobana ezingakubizi wena. Amaqembu okusekela akhelwe ngqo lokhu angakukhumbuza ukuthi awuwedwa owafunda ukunyamalala ngaphakathi ekukhathaleleni omunye umuntu.

Xhumana masinyane kunokuba kamuva uma uzizwa ukhathazekile noma udangele njalo, uma ungakwazi ukuzicabanga ukuthi ungubani ngaphandle kwalobu budlelwano, noma uma iphethini ikhandla impilo yakho, umsebenzi wakho, noma obunye ubudlelwano bakho. Futhi uma ubudlelwano sebube ubwesabekayo, obulawulayo, noma obungaphephile nganoma iyiphi indlela, sicela ukuphathe njengesimo saso esiphuthumayo bese ukhuluma nomuntu oqeqeshelwe ukusiza ngokuhlukumeza. Ukubeka umngcele kuyinto eyodwa. Ukuba sengozini kokunye, futhi ufanelwe usizo lwangempela ngako.

Ukufuna ukunakekela abantu obathandayo kungenye yezinto ezinhle kakhulu ngawe. Umsebenzi lapha akusikho ukukhathala kancane. Kuwukuqiniseka ukuthi ndawana thile kukho konke lokho kukhathalela, kusekhona indawo yakho.

Imithombo

Ngaphambi kokuba uhambe: igama ngokunakekela

KEEP CALM inikeza amathuluzi amahhala, afundisayo, okuzisiza. Lokhu akuseluleko lwezokwelapha, ukuxilongwa, noma ukwelashwa, futhi akuthathi indawo yokunakekelwa uchwepheshe. Uma kukhona lapha okuzwakala kunzima kunengcindezi evamile, kuyisinyathelo esinamandla nesifanele ukuxhumana nochwepheshe.

If you are in crisis or thinking about harming yourself, you are not alone. In the US, call or text 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), text HOME to 741741 (Crisis Text Line), or call 911 in an emergency.