วิธีหาพี่เลี้ยงโดยไม่ต้องเอ่ยปากขอ

คนที่อาวุโสกว่าคุณใจดีกับคุณมาแล้วสองครั้ง เขาให้คำตอบตรงไปตรงมาในที่ประชุม เขารับฟังคำถามของคุณอย่างจริงจังทั้งที่ไม่จำเป็นต้องทำก็ได้ และคุณก็ร่างข้อความหาเขามาทั้งสัปดาห์ แล้วก็ลบทุกครั้ง เพราะทุกเวอร์ชันฟังดูเหมือนกำลังเรียกร้องอะไรบางอย่างที่ใหญ่เกินไป

มันฟังดูเหมือนการเรียกร้องก็เพราะมันเป็นแบบนั้นจริง ๆ คำว่าพี่เลี้ยงสื่อถึงงานที่ไม่มีค่าตอบแทนไปตลอดกาล เป็นพันธะที่ไม่มีวันสิ้นสุดกับคนที่แทบไม่รู้จักคุณ และคนที่ยุ่งอยู่แล้วจะอ่านมันเหมือนการสมัครสมาชิกที่ยกเลิกไม่ได้ ข้อความจึงเขียนไม่ออกสักที เพราะคุณกำลังขอผิดสิ่ง

ลองขอสิ่งที่เล็ก เจาะจง และมีจุดจบแทน นั่นคือสิบห้านาทีเรื่องการตัดสินใจหนึ่งเรื่องที่คุณกำลังจะทำ แล้วกลับไปเล่าให้เขาฟังว่าคุณทำอะไรกับคำตอบนั้น การเป็นพี่เลี้ยงคือสิ่งที่บทสนทนาแบบนั้นสามครั้งค่อย ๆ กลายเป็นเอง จนไม่ต้องมีใครพูดคำนั้นออกมาเลย

จะขอให้ใครสักคนเป็นพี่เลี้ยงของฉันได้อย่างไร

อย่าขอ ให้ขอเวลาสิบห้านาทีเรื่องการตัดสินใจจริงหนึ่งเรื่องแทน ระบุการตัดสินใจนั้นให้ชัดในข้อความ และบอกด้วยว่าต้องตัดสินใจให้เสร็จเมื่อไหร่

คำขอให้ใครสักคนเป็นพี่เลี้ยงนั้นไม่มีขอบเขต ไม่ชัดเจน และประเมินไม่ได้ คำตอบที่ปลอดภัยที่สุดจึงคือการปฏิเสธอย่างสุภาพ ส่วนคำขอเวลาสิบห้านาทีเพื่อถามว่าควรรับตำแหน่งฝั่งแพลตฟอร์มหรืออยู่ฝั่งการชำระเงินต่อนั้นมีขอบเขตชัดเจน ทำให้อีกฝ่ายรู้สึกดี และตอบตกลงได้ง่าย มันยังบอกสิ่งที่อีกฝ่ายอยากรู้ที่สุดด้วย นั่นคือเวลาของเขาจะถูกใช้กับเรื่องที่มีความหมายจริง ๆ

คนตอบตกลงบ่อยกว่าที่คุณคิดไว้มาก งานวิจัยของฟลินน์และเลค ที่สรุปโดย Greater Good Science Center ของเบิร์กลีย์ พบว่าคนเรามักประเมินโอกาสที่จะได้รับคำตอบตกลงจากการขอความช่วยเหลือโดยตรงต่ำเกินไปถึงห้าสิบเปอร์เซ็นต์ เหตุผลคือแต่ละฝ่ายกำลังมองคนละเรื่อง คุณจดจ่อกับภาระที่คุณกำลังยัดเยียดให้อีกฝ่าย ในขณะที่อีกฝ่ายจดจ่อกับความอึดอัดที่จะปฏิเสธคนที่ขอมาตรงไปตรงมาและสุภาพ

ดังนั้นโอกาสจริง ๆ จึงดีกว่าที่ร่างข้อความค้างอยู่ในกล่องขาออกของคุณคาดไว้ และยิ่งคำขอเล็กและเจาะจงมากเท่าไหร่ โอกาสก็ยิ่งดีขึ้นเท่านั้น

ต้องเขียนอะไรในข้อความบ้าง

สี่ประโยคเท่านั้น ไม่มากไปกว่านั้น คือการตัดสินใจที่เจาะจง เหตุผลว่าทำไมถึงถามคนนี้ คำขอเวลาสิบห้านาทีพร้อมกำหนดเวลา และทางออกที่ปฏิเสธได้ง่าย

ประมาณนี้ ตอนนี้กำลังตัดสินใจระหว่างสายผู้เชี่ยวชาญกับสายบริหาร และต้องตอบภายในสิ้นเดือน พี่ผ่านมาแล้วทั้งสองสาย และวิธีที่พี่เล่าเรื่องการเลือกนี้ในที่ประชุมรวมทั้งบริษัทติดอยู่ในใจมาตลอด ขอเวลาพี่สิบห้านาทีในสองสัปดาห์ข้างหน้าเพื่อถามสามคำถามได้ไหม ถ้าจังหวะไม่สะดวกก็ไม่เป็นไรเลย และจะไม่ตามถามซ้ำแน่นอน

สามรายละเอียดที่สร้างความแตกต่าง ระบุการตัดสินใจจริงให้ชัด เพราะปัญหาจริงน่าสนใจ ในขณะที่คำขอคำแนะนำอาชีพแบบคลุมเครือเป็นเพียงภาระ บอกให้ชัดว่าทำไมต้องเป็นคนนี้ เพราะข้อความที่อาจส่งไปหาสี่สิบคนได้จะอ่านเหมือนถูกส่งไปหาสี่สิบคนจริง ๆ และเปิดทางออกไว้ เพราะการปฏิเสธที่ง่ายคือสิ่งที่ทำให้การตอบตกลงไม่มีต้นทุนสูง

จากนั้นไปให้พร้อม เตรียมสามคำถามไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ไปให้ตรงเวลา และจบให้เร็วกว่ากำหนดสองนาที การจบเร็วเป็นเรื่องเล็กน้อยที่คนจดจำ และเป็นวิธีที่ง่ายที่สุดที่จะทำให้ตัวเองเป็นคนที่คุ้มค่าที่จะให้เวลาอีกสิบห้านาที

ถ้าเขาปฏิเสธ หรือไม่ตอบกลับมาเลยล่ะ

ให้สันนิษฐานว่าเป็นเพราะตารางงาน ไม่ใช่เพราะตัวคุณ แล้วปล่อยผ่านไปอย่างสะอาด ๆ อย่าส่งอะไรอีกสามเดือน จากนั้นค่อยส่งข้อความสั้น ๆ หนึ่งบรรทัดบอกว่าคุณตัดสินใจอะไรและผลเป็นอย่างไร โดยไม่แนบคำขออะไรเลย

การไม่ตอบกลับส่วนใหญ่เกิดจากกล่องข้อความที่เต็มอยู่แล้วในสัปดาห์ที่แย่ ข้อความติดตามผลแบบเงียบ ๆ ที่ไม่ได้ขออะไร แค่รายงานผลลัพธ์ กลับแปลกพอที่จะถูกอ่าน และมันเปลี่ยนภาพลักษณ์ของคุณจากคนที่อยากได้อะไรบางอย่าง มาเป็นคนที่ลงมือทำ ความสัมพันธ์จำนวนมากอย่างน่าประหลาดใจเริ่มต้นจากข้อความที่สองนั้นเอง

ถ้าคำตอบคือการปฏิเสธจริง ๆ ก็ให้ยอมรับตามนั้นและขอบคุณสักครั้ง อย่าต่อรองและอย่าอธิบายว่าทำไมเขาควรคิดใหม่ คุณกำลังสร้างชื่อเสียงที่ใช้เวลายี่สิบปี และคนที่ยอมรับคำปฏิเสธอย่างสง่างามจะถูกจดจำดีกว่าคนที่ได้นัดพบ

และขยายวงให้กว้างขึ้น คนที่ท้ายที่สุดได้รับคำแนะนำที่ดีมักไม่ได้มีพี่เลี้ยงคนเดียว แต่มีคนหกคนที่ถามคำถามได้คนละหนึ่งข้อ คนที่นำหน้าคุณสองปีมักมีประโยชน์มากกว่าคนที่นำหน้ายี่สิบปี เพราะเขายังจำรายละเอียดได้ และคำตอบของเขายังทันสมัยอยู่

จะได้บทสนทนาครั้งที่สองได้อย่างไร

กลับไปรายงานว่าคุณทำอะไรกับคำแนะนำนั้น การกระทำเดียวนี้คือสิ่งที่เปลี่ยนการพบกันครั้งหนึ่งให้กลายเป็นความสัมพันธ์ และแทบไม่มีใครทำสิ่งนี้เลย

รอสักสองสามสัปดาห์ แล้วส่งข้อความสี่บรรทัด นี่คือสิ่งที่พี่บอกไว้ นี่คือสิ่งที่หนูทำ นี่คือสิ่งที่เกิดขึ้น ขอบคุณค่ะ ถ้าคุณไม่ได้ทำตามคำแนะนำ ก็บอกไปตามตรงพร้อมเหตุผล เพราะคนที่คิดต่อยอดจากคำตอบด้วยตัวเองน่าให้คำแนะนำมากกว่าคนที่แค่ทำตามอย่างเดียว

การกลับไปรายงานไม่ใช่มารยาท แต่มันคือหลักฐานเดียวที่มีว่าสิบห้านาทีนั้นกลายเป็นอะไรบางอย่างจริง ๆ และเป็นเหตุผลที่การพบกันครั้งที่สองง่ายขึ้น ทั้งที่ครั้งแรกยากเย็น ผู้ให้คำแนะนำจะให้คำแนะนำต่อกับคนที่ชีวิตของเขาขยับไปข้างหน้าให้เห็นชัดเจน

แล้วก็เอาอะไรบางอย่างติดตัวไปในครั้งต่อไป คุณไม่ได้อาวุโส แต่ก็ไม่ได้ไปมือเปล่าเช่นกัน คุณรู้ว่าคนรุ่นคุณในงานนี้เป็นอย่างไรจริง ๆ รู้ว่าเครื่องมือไหนใช้ได้ผล มองเห็นส่วนหนึ่งของบริษัทที่อีกฝ่ายมองไม่เห็น และส่งบทความในสายงานของเขาที่เขาพลาดไปให้ได้ ความสัมพันธ์ที่ยั่งยืนคือความสัมพันธ์ที่ไหลไปทั้งสองทาง และยิ่งความสัมพันธ์ของคุณไหลแบบนั้นเร็วเท่าไหร่ มันก็ยิ่งเลิกรู้สึกเหมือนการสงเคราะห์เร็วขึ้นเท่านั้น

ในฐานะคนที่ยังอ่อนอาวุโสกว่า ฉันมีอะไรให้ได้บ้าง

ให้สิ่งเดียวกับที่คุณกำลังขออยู่ ไม่ว่าระดับของคุณจะเป็นอย่างไร ตอนนี้คุณก็อาวุโสกว่าใครสักคนอยู่แล้ว และสิบห้านาทีที่คุณหวังจะได้รับก็คือสิบห้านาทีที่คุณให้กับใครบางคนได้ในเดือนนี้

ตอบข้อความที่คุณคงจะลบทิ้งไปแล้ว ชวนคนที่ตามหลังคุณสองปีไปดื่มกาแฟและให้เขาถามสามคำถาม จากนั้นก้าวไปอีกขั้นหนึ่ง คือพูดถึงชื่อของเขาในห้องที่เขาไม่ได้อยู่ นั่นคือรูปแบบที่เปลี่ยนเส้นทางอาชีพได้จริง และแทบไม่มีใครถูกสอนให้ทำ ในคลังบทความนี้มีบทความคู่กันชื่อ กลายเป็นตัวเลือกที่ชัดเจน ที่พูดถึงการเคลื่อนไหวแบบเดียวกันนี้พอดี คือการพูดแทนผู้อื่น ไม่ใช่แค่พูดคุยกับพวกเขา

สองเหตุผลที่จริงใจ และไม่มีเรื่องกรรมมาเกี่ยวข้องเลยสักข้อ การนั่งอยู่อีกฝั่งของโต๊ะคือวิธีที่เร็วที่สุดในการเรียนรู้ว่าอะไรทำให้คำของ่ายต่อการตอบตกลง ซึ่งทำให้คำขอของคุณเองดีขึ้นทันที และคนที่ท้ายที่สุดมีผู้สนับสนุนอาวุโสสามคนมักจะเคยเป็นผู้สนับสนุนให้ใครสักคนมาก่อนเช่นกัน มันคือห้องเดียวกัน นิสัยเดียวกัน และบทสนทนาชุดเดียวกัน เพียงแต่ไหลไปทั้งสองทาง

การเป็นพี่เลี้ยงที่ดีนั้นหายากกว่าที่ควรจะเป็น งานวิจัยระยะยาวของ Gallup เกี่ยวกับผู้จบการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยพบว่ามีเพียงสิบสี่เปอร์เซ็นต์เท่านั้นที่เห็นด้วยอย่างยิ่งว่าตนเคยมีอาจารย์ที่ใส่ใจพวกเขา ทำให้พวกเขาตื่นเต้นกับการเรียนรู้ และสนับสนุนให้ไล่ตามความฝัน ช่องว่างนั้นไม่ได้เกิดจากคนที่ไม่เต็มใจ แต่เกิดจากคำถามที่ไม่มีใครเคยถามพวกเขาในรูปแบบที่เล็กพอจะตอบตกลงได้

เวอร์ชันระยะยาวคือเครือข่ายที่คุณไม่เคยตั้งใจสร้างมาก่อน

สิบปีข้างหน้าคุณจะมีคนกลุ่มเล็ก ๆ ที่โทรหาได้ และไม่มีใครในนั้นถูกดึงตัวเข้ามา พวกเขาจะเป็นคนที่คุณเคยถามคำถามดี ๆ หนึ่งข้อ แล้วเดินจากไปทำสิ่งนั้น แล้วกลับมาเล่าให้ฟัง และบางคนในนั้นจะเป็นคนที่คุณเคยทำแบบเดียวกันให้เขาก่อน

นั่นเป็นกลไกที่ช้ากว่าโปรแกรมพี่เลี้ยงอย่างเป็นทางการ แต่น่าเชื่อถือกว่ามาก เพราะไม่มีส่วนไหนของมันขึ้นอยู่กับการจับคู่ แบบฟอร์ม หรือแผนที่จะถูกยกเลิกเมื่อมีการปรับโครงสร้างองค์กร มันดำเนินไปทีละสิบห้านาที และสิบห้านาทีแต่ละครั้งนั้นพร้อมให้คุณใช้ได้ตั้งแต่สัปดาห์นี้

ดังนั้นส่งข้อความที่คุณคอยลบทิ้งมาตลอดออกไปเสียที ระบุการตัดสินใจให้ชัด ขอสิบห้านาที ทำให้การปฏิเสธง่าย และจดวันที่คุณจะกลับไปรายงานลงในปฏิทินก่อนกดส่ง แล้วส่งข้อความที่สอง ข้อความที่คุณเป็นฝ่ายให้สิบห้านาทีนั้นบ้าง ทั้งสองอย่างคือทักษะเดียวกัน และการฝึกฝนฝั่งที่เป็นผู้ให้ตั้งแต่เนิ่น ๆ จะทำให้อาชีพของคุณเองดีขึ้น

แหล่งข้อมูล

• Greater Good in Action, University of California, Berkeley, ขอความช่วยเหลือในที่ทำงาน
• Gallup, ชีวิตในมหาวิทยาลัยสำคัญต่อชีวิตหลังมหาวิทยาลัย
• Harvard Business Review, ทำไมผู้ชายยังคงได้เลื่อนตำแหน่งมากกว่าผู้หญิง
• Catalyst, การบริหารด้วยแนวคิดผู้สนับสนุน: ทำไมการเป็นพี่เลี้ยงอย่างเดียวไม่พอ