Amathiphu asheshayo
- Vikela isiko elilodwa elidala ngamabomu.
- Sho ngamazwi lokho okukukhumbulayo.
- Dlula nje kusasa, hhayi konke.
Amabhokisi asakhishiwe. Amaphepha asayiniwe. Ephepheni, ushintsho seluqedile. Kodwa emasontweni kamuva usazizwa ngokungajwayelekile ungefani nawe, ukhathele ngendlela ubuthongo obungayilungisi, uxhopha nabantu obathandayo, ukhala ngengoma esitolo. Kungenzeka uzitshela ukuthi bekufanele usuzinzile manje. Awuzinzile, futhi lokho kujwayelekile.
Izinguquko ezinkulu azipheli lapho isigameko siphela. Isigameko siyingxenye elula ukuyilinganisa. Ukuzivumelanisa yingxenye ehamba kancane, engabonakali, futhi isebenza ngewashi layo.
Lokhu kuyiqiniso ngisho noma ushintsho kuwolusho obulufuna. Ukukhushulwa obulwele. Ukuthutha okuzikhethele. Umshado, ingane, umhlalaphansi obulinde isikhathi eside. Sivame ukucabanga ukuthi ushintsho oluhle luzizwa luhle futhi ushintsho olubi kuphela olunzima. Umzimba awukuhlungi ngaleyo ndlela.
Kungani ngisho ushintsho oluhle lukukhathaza
Eminyakeni yawo-1960, abacwaningi ababili bakha isikali sezehlakalo zempilo ezicindezelayo bacela iqembu elikhulu labantu ukuba likale ukuthi ngasinye siwuphazamise kangakanani umzila wabo ojwayelekile. Okutholakele okukhulu, okwaqinisekiswa futhi ekuvuselelweni kwaleso sikali kwango-2023, ukuthi ingcindezi ivela ebukhulwini boshintsho ngokwabo, hhayi ekutheni ushintsho lwamukelekile yini. Umshado uthola amaphuzu aphezulu. Kanjalo nomhlalaphansi. Abacwaningi bakubiza ngokuthi ukuzivumelanisa nomphakathi, inani nje impilo yakho yansuku zonke okumele izihlele kabusha, futhi isigameko esijabulisayo singadinga okwaneleyo kwako njengesibuhlungu.
Lokho kubuka kabusha kuyasiza. Uma ubudidekile ngokuthi kungani ushintsho obulufuna lukushiye udicilekile, nansi impendulo. Awungabongi. Uyazivumelanisa. Imizila yakho, izindima zakho, izinqumo eziningana ezincane ezizenzakalelayo ezaziqhutshwa zodwa, konke lokho kumele kwakhiwe kabusha, futhi ukwakha kabusha kudinga uphethiloli.
Kukhona nezindleko ezithule kakhulu. Ushintsho luvame ukusho ukulahlekelwa, ngisho noma kuyisinyathelo esiya phezulu. Umsebenzi omusha usho ukushiya iqembu obuwazi. Indlu enkulu isho ukuthi omakhelwane abadala baphelile. Ngaphansi kwezinhlelo, ingxenye yakho iyalila inguqulo yempilo yakho eyayijwayelekile, futhi ukulila nokujabula kungahlala esifubeni esisodwa ngesikhathi esisodwa.
Yinike umugqa wesikhathi wangempela
Eyinye into ewusizo kunazo zonke ongayazi ngokuzivumelanisa ukuthi kumele kuthathe isikhathi. Iningi labantu lidlula oshintshweni olukhulu esikhathini samasonto kuya ezinyangeni, hhayi izinsuku. Inkungu, imizwa ebandayo, ukungazinzi okuxakayo, lezo yizici zenqubo, hhayi izimpawu zokuthi uyehluleka kuyo.
Ngakho zehlisele phansi ibha ngamabomu. Akudingeki uzizwe usekhaya okwamanje. Akudingeki ube nomzila, iqembu labangane, umuzwa wokwazi ngokugcwele, noma amandla akho amadala abuye. Okumele ukwenze ukudlula ezinsukwini ngenkathi okusha okujwayelekile kuzihlanganisa kancane ngaphansi kwakho.
Inhloso akukona ukuzizwa uphilile. Ukuzinza ngokwanele ukuze uvumele isikhathi senze umsebenzi waso.
Izinto ezisiza ngempela ngenkathi umhlaba unyakaza
Akukho neyodwa yalezi ezizokwenza ushintsho olukhulu lube luncane. Zenza lube okungadlulelwa, futhi zithoba amathuba ekutheni uphume ngakolunye uhlangothi uphelele.
- Gcina insika eyodwa ingashintshi. Uma yonke into isha, vikela isiko elilodwa noma amabili amadala ngamabomu. Ikhofi lakho lasekuseni ngendlela efanayo. Ucingo lwangeSonto emuntwini ofanayo. Ukuhamba okufanayo. Intambo eyodwa ezinzile inika uhlelo lwakho lwezinzwa into engabambelela ngenkathi enye ingxenye yentambo isalukwa kabusha.
- Qamba lokho okulahlekele ngempela. Ngisha oshintshweni oluhle, kusho ngokusobala kuwe noma emuntwini omthembayo: "Ngikhumbula uhambo lwami lwakudala oluya emsebenzini. Ngikhumbula ukuba yilowo owayazi yonke into. Ngikhumbula ukuthi ngangingubani lapho." Ukuqamba ukulahlekelwa kukhipha ingcindezi eningi emangazayo kuko. Ukwenza sengathi uzizwa ukubonga kuphela kugcina ukulila kubambelele.
- Thatha isinyathelo esincane esilandelayo, hhayi zonke izitebhisi. Ukukhungatheka kuvela ekuzameni ukuzizwa uzinzile ngasikhathi sinye. Awukwazi. Ungathola isitolo. Ungazazisa kumakhelwane oyedwa. Ungadlula kusasa. Ukuzivumelanisa kwakhiwe ngezenzo eziningana ezincane, ezijwayelekile, hhayi ngokugqashuka okukhulu okukodwa.
- Boleka ukuzinza kubantu. I-Cleveland Clinic, ibhala mayelana nokubhekana nezinto ezicindezelayo zempilo, isobala ukuthi ukubhekana kuyinqubo esikhundleni sesigameko, nokuthi ukuhlala uxhumene nabantu abasekelayo kungenye yezinto ezikudlulisayo kukho. Akudingeki uchaze sonke isimo. Umlayezo. Ukuhamba nomngane. Ukuvumela umuntu akulethele isidlo sakusihlwa. Ukuxhumana akulona ubukhazikhazi lapha. Kuthwala umthwalo.
- Vikela izinto eziyisisekelo kuqala. Ubuthongo, ukudla, ukunyakaza, ukukhanya kwelanga. Lezi zizwakala zilula kakhulu ukuba zibaluleke kanti yizona kanye ezishelelayo ngesikhathi sokuphazamiseka, khona lapho umzimba wakho uzidinga kakhulu. I-National Institute of Mental Health icacile ukuthi ingcindezi evela oshintshweni olungazelelwe lwempilo, uma ingaphathwa isikhathi eside kakhulu, iba uhlobo oluqhubekayo olucekela phansi impilo yakho. Ukuqapha izisekelo yindlela ovimba ngayo ingcindezi evamile ukuba iqine ibe yinto embi.
- Kubhale phansi ndawana thile. Imigqa embalwa ubusuku ngabunye. Yini ebinzima, yini oyidlulile, noma yini ezwakele ngisho kancane njengomhlaba oqinile. Ezinsukwini ezimbi kakhulu ijenali ikukhombisa, ngombhalo wakho wesandla, ukuthi eqinisweni uyanyakaza, ngisho noma kungazwakali kanjalo.
Lapho isikhala sivaleka kancane kakhulu
Kukhona umehluko phakathi kobunzima obujwayelekile bokuzivumelanisa nento esimbe yagxila engasukumi.
Qaphela lokhu. Usizi lukhulu kakhulu kunalokho isimo esibonakala sikudinga, futhi alunciphi njengoba amasonto edlula. Awukwazi ukusebenza ngendlela oyidingayo, emsebenzini, ekhaya, nabantu abancika kuwe. Uyahoxa kuwo wonke umuntu. Uncika kotshwala noma kwezinye izidakamizwa ukuze udlule. Noma umoya ophansi useweleke ekuphelelweni yithemba, ekuzizweni ungumthwalo, emicabangweni yokungabi lapha.
Uma noma ikuphi kwalokho kuyiqiniso, ngicela ukuphathe njengesizathu sokufinyelela, hhayi njengesinqumo ngamandla akho. Udokotela noma udokotela wengqondo angabona umehluko phakathi kokuzivumelanisa okuvamile nento efana nesifo sokuzivumelanisa (adjustment disorder) noma ukucindezeleka, futhi kokubili kusabela kahle esekelweni. Ukukhuluma nengcweti ngesikhathi soshintsho olunzima kungenye yezinto ezivamile, ezinengqondo umuntu angazenza. Yikho kanye abantu abaqinile obabukayo abakwenzayo ngokuthula.
Uma imicabango isiphenduke yamnyama, uma ingxenye yakho izibuza ukuthi ngabe abantu empilweni yakho bangaphila kangcono ngaphandle kwakho, ungahlali wedwa nalokho. Tshela othile namuhla, noma ufinyelele kulayini wesimo esiphuthumayo. Ungaba sebuhlungwini bangempela usafanele usizwe. Kokubili kuyiqiniso ngasikhathi sinye.
Inguqulo yakho ngakolunye uhlangothi lwalolu shintsho ayikho okwamanje. Yiyo ingxenye enzima futhi, ngolunye usuku, enethemba. Awubhajwe. Usemaphakathi. Amaphakathi ahlala ezwakala kanje.
Imithombo
- PLoS One (via PubMed Central), The social readjustment rating scale: Updated and modernised
- Cleveland Clinic, Stress: Coping With Life's Stressors
- National Institute of Mental Health, I'm So Stressed Out! Fact Sheet