Skip to main content
Ingabe usenkingeni noma ucabanga ukuzilimaza? Awuwedwa. Thola ucingo losizo →
Nikela

UBUHOLI · UKUNIKA ABANYE AMANDLA

Ukunika Abantu Ukuzimela Kwangempela

Iningi labaholi lithi liyawethemba amathimba alo, bese ngokuthula libuyisela isondo lokuqondisa ngomzuzu okubaluleka ngawo. Ukuzimela kwangempela kusho ukunikela umphumela, hhayi nje uhlu lwemisebenzi. Nakhu okudingekayo, ukuthi kungani kusebenza, nokuthi umugqa uhlala kuphi ngempela.

Abesifazane abathathu behlezi bebhekene

Isithombe esithathwe ngu-CoWomen ku-Unsplash

Amathiphu asheshayo

  • Qina kokwenziwayo, uvuleke endleleni yokukwenza.
  • Nikeza usizo, bese ulinda ukuze ucelwe.
  • Vumela amaphutha amancane, alungisekayo eme.

Kunomzuzu odalula abaphathi abaningi. Unike umuntu iphrojekthi, wamtshela ukuthi ngeyakhe, wakuqonda lokho. Bese kuba nokuxega kancane, uzwe izandla zakho zibuyela esondweni lokuqondisa. "Ake ngibuke nje" okusheshayo. Ukwenza kabusha islayidi obungalithandi. Umhlangano ohlalela kuwo ngoba ungakwazi ncakade ukuyeka. Ungakubiza ngokuthi ukusekela. Umuntu owamukelayo unelinye igama ngakho.

Ukuzimela kungenye yalezo zinto cishe wonke umuntu othi uyakunika kodwa abambalwa kakhulu abakwenzayo ngempela. Ukusho ukuthi "lokhu kungokwakho" kulula. Ukuvumela umuntu akube ngokwakhe kuyilapho umbukela enza ngendlela ehluke kweyakho, kancane kunawe, kwesinye isikhathi ngephutha, yiyo ingxenye enzima. Igebe phakathi kwezimbili yilapho abantu abaningi abahle bezikhipha khona ngokuthula.

Ukuthi kungani lokhu kubaluleke kakhulu kunokuzwakala kwakho

Isidingo sokuzizwa uphethe izenzo zakho asilona uphawu lobuntu obungajwayelekile noma isidingo sesizukulwane samanje. Sifakwe ngaphakathi.

Amashumi eminyaka ocwaningo ngaphansi kwebhena lethiyori yokuzinquma (self-determination theory), eyathuthukiswa ochwepheshe bezengqondo u-Edward Deci no-Richard Ryan, ikhomba izidingo ezintathu eziyisisekelo zengqondo eziqhuba ugqozi olunempilo lomuntu: ukubankhono (ukuzizwa ukwazi), ukuhlobana (ukuzizwa uxhumene), nokuzimela (ukuzizwa ukuthi lokho okwenzayo kuvela kuwe, hhayi kumuntu okugobele ehlombe lakho). Uma lezo zidingo zanelisiwe, abantu baletha izinto ezinhle ngokwabo, amandla, ukusungula, ukubekezela. Uma ukuzimela ikakhulukazi kucindezeleka, ugqozi aluwohloki nje. Lushintsha isimo salo, kusuka entweni engaphakathi neqinile luya entweni okumele uqhubeke uyithenga ngengcindezi.

Yileyo intengo esebenzayo yokulawula. Umuntu owenza umsebenzi ngoba efuna kanye nomuntu owenza umsebenzi ofanayo ngoba ebukelwa babukeka befana ngoLwesibili. Ababafani ngemva kwezinyanga eziyisithupha. Omunye usaletha ukwahlulela kwakhe. Omunye ufunde ukuthi ukwahlulela kwakhe akufunwa, ngakho useyekile ukukunikela.

Ubungako balokhu akulona uvo nje. Ukuhlaziywa okuhlanganisiwe kuka-2018 nguGavin Slemp nozakwabo kwahlanganisa izifundo ezingama-72 ezihlanganisa abantu abasebenzayo abangaphezu kuka-32,000, bebheka ikakhulukazi lokho abakubiza ngokuthi ukusekelwa kokuzimela ngumholi, abaphathi abathatha umbono wabasebenzi babo, abanika izinketho zangempela, futhi abachaza isizathu esingaphansi kwezinqumo esikhundleni sokuzikhipha nje. Iphethini bekunzima ukuyiphuthelwa. Ukusekelwa kokuzimela kwahambisana kakhulu nokwaneliseka emsebenzini nabantu abasalayo, futhi kwahambisana ngokufana nangakolunye uhlangothi nesifiso sokuyeka. Abantu abanikwa indawo yokugijima babefuna ukuqhubeka begijima lapho.

Qaphela ukuthi lolo hlu lokuziphatha lubandakanyani nokungabandakanyi. Ukuthatha umbono womunye umuntu. Ukunika izinketho zangempela. Ukuchaza ukuthi kungani. Akukho okuthambile noma okungacaci, futhi akukho okumayelana nokwehlisa izinga. Kuyisethi ethize yezinyathelo umphathi omatasa angazenza ngempela ngoLwesithathu ntambama. Abaholi abakhipha okuhle kakhulu kubantu babengenzi ubuholi obuncane. Babehola ngendlela eyashiya umuzwa womunye umuntu wobunikazi uphelele.

Ukuthi ukuzimela kwangempela kuyini ngempela

Nakhu lapho kungaqondwa kahle khona. Ukuzimela akufani nokushiya. Akukhona ukuphonsa umuntu emgodini ojulile bese ukubiza ngokwethemba. Futhi ngokuqinisekile akukhona ukungabikho kwamazinga.

Ukuzimela kwangempela ukucacisa *ukuthi yini* *nokuthi kungani*, bese uvula ngokweqiniso *indlela yokuyenza*.

Umphumela ungangaxoxwa. Umnqamulajuqu ungaqina. Izinga lekhwalithi lingaphakama. Lokho okuyekayo indlela, ukulandelana, izinketho ezincane eziyikhulu umuntu omdala onekhono angazenzela zona. Kunomusho omdala kaGeneral Patton abacwaningi bezokuphatha abaqhubeka bewucaphuna ngoba nje ulungile: tshela abantu okudinga ukuthi kwenziwe, hhayi ukuthi kwenziwe kanjani, futhi bazokumangaza ngobuhlakani babo.

Lokho kubuka kabusha kwenza umsebenzi omningi. Kukuvumela ukuthi uhlale ufuna kakhulu ngemiphumela kuyilapho uphuma endleleni ekwenzeni. Umuntu wazi kahle ukuthi impumelelo ibukeka kanjani nokuthi banenkululeko engakanani yokufinyelela lapho. Leyo nhlanganisela, ukucaca okuphezulu nenkululeko ephezulu, yiyo indawo emnandi. Iningi lokwehluleka abantu abakubeka icala "ukuzimela okweqile" empeleni kuwukwehluleka kwengxenye yokuqala: akekho owenza umgomo ucace, ngakho inkululeko yamane yazwakala njengenkungu.

Lapho abaholi bephutha khona

Amaphethini ambalwa avela ngokuphindaphindiwe. Bheka ukuthi ikhona yini ezwakala ijwayelekile.

  • Ukwabela umsebenzi kodwa ugcine izinqumo. Unikela ngomsebenzi bese ugunyaza yonke inketho endleleni. Umuntu wenza umsebenzi wezandla zakho kuyilapho ubuchopho bakho busaphethe. Lokho akukhona ukuzimela. Kuyindlela ende nje yokuthi uzenzele wena.
  • Usizo okungekho owalucela. Endabeni ecashunwe kakhulu ye-*Harvard Business Review*, uColin Fisher, uTeresa Amabile, noJulianna Pillemer benza iphuzu elicijile: abantu banokusabela okubi okuqinile, cishe okomzimba, ngosizo abebengalufuni. Ngisho nolusizo oluhle ngenhloso, ngisho nolunekhono, uma lufika lungaceliwe futhi ngesikhathi esingalungile, lufundeka njengevoti lokungathembi. Isixazululo akukhona ukuyeka ukusiza. Kuwukutholakala kunokungenela, ukuvumela abantu badonse usizo lapho beludinga esikhundleni sokulususa phezu kwabo.
  • Ukudida ukubonakala nokulawula. Awudingi ukuqondisa wonke umnyakazo womuntu ukuze wazi ukuthi izinto zihamba kanjani. Ukufuna ulwazi kunengqondo. Ukuguqula wonke ukuhlola kube ukulungisa indlela yindlela ofundisa ngayo abantu ukuthi bayeke ukunquma noma yini.
  • Ukubuyisa isondo lokuqondisa ekuxegeni kokuqala. Lokhu okukhulu. Isazela sokusindisa, ikakhulukazi lapho izinselele zizwakala ziphezulu, yiso kanye isazela esiqothula ubunikazi. Isikhathi sokuqala ohlwitha ngaso iphrojekthi ngaphansi kwengcindezi, isifundo siyabambelela. Ngokulandelayo, ngeke bazame ngempela.

Ukuthi ungayinikela kanjani ngempela

Ukunika ukuzimela kwangempela kuyikhono, futhi njengamakhono amaningi yenziwe kakhulu ngemikhuba emincane, engagqamile.

  1. Chaza ukuthi 'kuqedile' kuyini, ngokuzwakalayo. Ngaphambi kokuthi noma ubani aqale, cacisa ukuthi umphumela omuhle ubukeka kanjani, yini emisiwe (umnqamulajuqu, isabelomali, izinto ezimele zibe khona) neyini evulekile ngokugcwele. Ukungacaci akukhona ukukhululeka. Kuwugibe abantu abawela kuwo bese bebekwa icala ngawo.
  2. Nikela isizathu kanye nalokho okwenziwayo. Ukuchaza ingqondo engaphansi komgomo kungenye yezindlela ezithembeke kakhulu zokusekela ukuzimela ocwaningweni. Uma abantu beqonda inhloso, bangathatha izinqumo ezihlakaniphile ezimeni obungazilindele nhlobo. Uma benemiyalelo kuphela, babambeka ngomzuzu iqiniso liphuma emsebenzini.
  3. Vumela indlela ibe ngeyabo. Melana nesifiso sokuhlela indlela ibheke kweyakho. Uma izofinyelela futhi ihlangabezana nezinga, iqiniso lokuthi ubuzokwenza ngendlela ehlukile akulona inkinga okumele ixazululwe. Yilo lonke iphuzu.
  4. Yakha ukuhlolisana ngamabomu. Vumelanani kusengaphambili ukuthi nizoxoxa nini nokuthi udingani ukukubona. Isigqi enivumelene ngaso nobabili sizwakala njengobambiswano. Ukuvakasha okungalindelekile kuzwakala njengokuqashwa. Ingxoxo efanayo, umyalezo ohluke ngokuphelele.
  5. Yenza usizo lutholakale, hhayi lube yisibopho. Yisho ngokusobala: ngilapha uma udinga othile wokuxoxisana naye, futhi ngiyakwethemba ukuthi uzokuqhuba uma ungadingi. Bese ulinda ngempela ukuze ucelwe. Ukunikeza umnyango ovulekile kuwukusekela. Ukungena kuwo ungamenywanga yilokho uFisher nozakwabo ababhali abaxwayisa ngakho.
  6. Vumela amaphutha amancane eme. Hhayi lawo ayinhlekelele, kusobala. Kodwa uhlobo olujwayelekile, olulungisekayo yilona indlela abantu abakha ngayo ukwahlulela othi ufuna babe nakho. Iphutha ovumela umuntu alenze, aliqaphele, futhi alilungise yena linenani elingaphezu kwamathathu owawavimba.

Umfanekiso osheshayo wokuthi lokhu kubukeka kanjani empilweni yangempela. Ake sithi ucele umuntu ukuba aqhube isethulo sekhasimende. Inguqulo engalungile: ubhala islayidi, uyasinikela, uhlala egumbini, bese ugxuma ungene ukuze uphendule umbuzo wokuqala onzima wena. Ubanike umsebenzi wagcina zonke izinqumo, futhi ikhasimende manje seliyazi ukuthi ngempela ngubani ophethe. Inguqulo engcono: nivumelana ngokuthi ikhasimende lidinga ukuhamba likholelwa kuni nokuthi yini engenakuthenjiswa nhlobo, ubatshela ukuthi isabelomali simisiwe nokuthi ukwakhiwa kuvulekile, uzinikela ukwenza umzekeliso uma befuna, bese ubavumela baphathe igumbi. Isethulo esifanayo. Esinye sakha umuntu. Esinye sakha oncikile.

Ingxenye enzima kuwe, hhayi kubona

Ake sikhulume iqiniso ngokuthi ukumelana kwangempela kuhlala kuphi. Ngokuvamile akukho ekutheni omunye umuntu angakwazi yini ukukumelana nakho. Kusekutheni ukuyeka kwenzani *kuwe*.

Ukubukela umuntu enza into kancane, noma ngendlela obungeke uyikhethe, kungakhululekile ngempela lapho igama lakho nalo likhona emphumeleni. Ukukhathazeka kungokoqobo. Isifiso sokungenela indlela yokulawula ukungakhululeki kwakho, kwembathiswe njengokunakekela umsebenzi. Ukukuqamba ngeqiniso kuyasiza. Kanjalo nokukhumbula ukuthi impumuzo yesikhathi esifushane yokuthatha ithengwa ngentengo yesikhathi eside yomuntu ofunde ukukulinda.

Kukhona futhi ukwesaba okuthule ngaphansi, ukuthi uma ithimba lakho lingasebenza ngaphandle kwakho, udingeka kancane ngandlela thile. Okuphambene kuyiqiniso. Ithimba elisebenza kuphela lapho ushayela into ebuthakathaka nogibe kuwe. Ithimba elingaphatha ubunikazi bangempela yilona kuphela uhlobo olukuvumela wenze umsebenzi odinga wena ngempela. Ukuyeka akukhona ukulahlekelwa ukubaluleka. Kuwukukhushulwa ozinika kona.

Kuyasiza ukukhumbula ukuthi ukuzimela kuyivelakancane ukuthi kube konke-noma-lutho. Ungamnika umuntu ubunikazi obugcwele bento eyodwa kuyilapho usondelene ngenye, futhi ungabanzisa indlela njengoba ithemba likhula. Oqashwe kabusha angaba nendlela yokuyenza engcezwini oluncane, olusezingeni eliphansi kule nyanga bese eluncane olukhulu kakhulu ngentwasahlobo. Lokho akukhona ukuthi wena wabela inkululeko njengesibonelelo. Kuwena ohlanganisa inkululeko nomzuzu, okuyikhona kanye ukwahlulela ubuholi obuhle obwakhiwe ngakho. Umgomo akukona ukubuyela emuva kanyekanye. Kuwukuqhubeka ubuyela emuva kancane njengoba umuntu ekubonisa ukuthi usekulungele, nokumelana nokunwenwela emuva lapho sebekulungele.

Amazwana ngabantu abalwisana ngempela

Isexwayiso esisodwa esifanele ukusigcina esilungwini. Ukuzimela kunguphethiloli kubantu abaphilile ngokuyisisekelo nabakulungele ukukhula. Akukona okuthatha indawo yosizo lapho umuntu ekhungathekile ngempela, ekhathele, noma esekwedlulele. "Konke kungokwakho" okushiwo kumuntu osegwiliza akukhona ukunika amandla. Kuwukushiya okunegama elihle kakhudlwana.

Ingxenye yokuhola kahle ukwazi umehluko. Uma umuntu ethimbeni lakho ebonakala ekhathazeka njalo, ehoshile, ekhathele ngendlela ukuphumula okungayithinti, noma ehlukana ngokuthule, isinyathelo akukhona ukuzimela okwengeziwe. Kuyingxoxo yangempela, usizo olwengeziwe, umthwalo olula, futhi, uma kusobala ukuthi kungaphandle kwemikhawulo yomsebenzi, ukusunduza kancane okubheke kuchwepheshe noma noma yiluphi usizo inhlangano yakho eluvezayo. Ukuzimela nokunakekela akuphambene. Ukwazi ukuthi imuphi umuntu awudinga khona manje kuwumsebenzi omningi.

Abaholi abantu abakhumbula ukubasebenzela abazona lezo ezazizindiza phezulu. Kwakuyilezo ezanikela ngento ebalulekile, zahlala zisondele ngokwanele ukubamba ukuwa kwangempela, bese zibayeka bathole ukuthi bakwazini. Lokho isipho ongasinikela cishe nsuku zonke. Kukubiza kuphela ukungakhululeki kokugcina izandla zakho zisuka esondweni lokuqondisa.

Imithombo

Ngaphambi kokuba uhambe: igama ngokunakekela

KEEP CALM inikeza amathuluzi amahhala, afundisayo, okuzisiza. Lokhu akuseluleko lwezokwelapha, ukuxilongwa, noma ukwelashwa, futhi akuthathi indawo yokunakekelwa uchwepheshe. Uma kukhona lapha okuzwakala kunzima kunengcindezi evamile, kuyisinyathelo esinamandla nesifanele ukuxhumana nochwepheshe.

If you are in crisis or thinking about harming yourself, you are not alone. In the US, call or text 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), text HOME to 741741 (Crisis Text Line), or call 911 in an emergency.