Amathiphu asheshayo
- Zibuze ukuthi ufuna ukuba ngubani kuqala.
- Tshela abantu ngqo ngaphambi kweqembu.
- Zimele ekwehluleni ngaphandle kokusola abangenhla.
Kukhona uhlobo oluthize lokwesaba oluvela ekuseni okumele utshele abantu into abangeke bayithande. Usenzile isinqumo, noma usuzokwenza. Ungazwa ukuthi sizofinyelela kanjani. Othile uzodumala, mhlawumbe athukuthele, mhlawumbe aqiniseke ukuthi uphambanisile. Futhi noma yini oyinqumayo, wena ogama lakho likukho.
Iziluleko eziningi ngezinqumo zima ekukhetheni. Qoqa amaqiniso, ukale izinketho, ukhethe. Yileyo ingxenye elula. Ingxenye enzima yilokho okuza kamuva: ukuma ngemuva kwesinqumo uma sibuzwa, nokwenza abantu esifinyelela kubo bahambe nawe esikhundleni sokuqinisa. Isinqumo esihle iqembu elisenqaba buthule ukusisekela sibaluleke kancane kunesinqumo esilungile nje wonke umuntu asamukele. Ukuzimela kuso nokuhambisa abantu akuyona imisebenzi emibili ehlukene. Ngumsebenzi owodwa, owenziwa obala.
Ukwenza isinqumo kahle uma iwashi lisebenza
Ingcindezi yenza into ethile ekucabangeni kwakho, futhi kuyasiza ukuyiqamba. Lapho ingcindezi ingena, ubuchopho bakho buyancipha. Ufinyelela empendulweni yokuqala ecatshangelwayo, uba yinguqulo enomsindo kakhulu yalokho osuvele unguye, futhi ububanzi bezimpendulo zakho buyancipha khona lapho ubudinga bubanzi kakhulu.
Usokhemisti wengqondo nomqeqeshi wabaphathi uCarol Kauffman, osebenza nabaholi kanye kule mizuzu, ubeka ikhambi ngokusobala: ngaphambi kokunquma ukuthi wenzeni, zibuze ukuthi ufuna ukuba ngubani khona manje. Kuzwakala kuthambile. Akunjalo. Lowo mbuzo owodwa uphazamisa ukusabela okuzenzakalelayo kwengcindezi isikhathi eside ngokwanele ukuze ukwahlulela kwakho kwangempela kubuye kusebenze. Uphinde asikisele ukuziphoqa ukuba ukhiqize izinketho ezingaphezu kweyodwa. Ngaphansi kwengcindezi sivame ukubona umnyango owodwa. Cishe njalo kunemingango embalwa. Ukuqamba emithathu noma emine, ngisho ngokushesha, kukukhipha emgodini.
Nazi izivikelo ezimbalwa ezisebenzayo ekusheshiseni isinqumo ozozisola ngaso:
- Hlukanisa umnqamulajuqu esinqumweni. Buza ukuthi yini okumele inqunywe ngempela ehoreni elilandelayo kunalokho okuzwakala kuphuthuma nje. Izimo eziphuthumayo zangempela zivame ukuba yingcosana kunalokho i-adrenaline ekushoyo.
- Yenza i-pre-mortem esheshayo. Cabanga sengathi kuzinyanga ezintathu ezizayo futhi isinqumo sahamba kabi. Kungani? Uzoveza izingozi obuvutha kakhulu ukuzibona. Abacwaningi abafunda izinqumo zengcindezi ephezulu bakhomba lokhu njengenye yezindlela ezithembeke kakhulu zokubamba izindawo zakho ongaziboni.
- Sebenzisa umthetho we-40-kuya-ku-70. Isiqondiso esivame ukubhekiswa kuColin Powell futhi esicashunwa ocwaningweni lokunquma kobuholi: ungenzi ngaphansi kwecishe amaphesenti angamashumi amane olwazi olungaluthanda, kodwa ungalindi ngaphezu kwamashumi ayisikhombisa. Ngaphansi kwamashumi amane uyaqagela. Ngaphezu kwamashumi ayisikhombisa uvame ukushintshanise isikhathi esiningi ngoqiniseko oluncane olwengeziwe.
- Thola ukufundwa okukodwa kwangaphandle. Ingcindezi isenza siqiniseke. Umuntu owodwa othenjwayo ozokutshela iqiniso ubaluleke kakhulu kunabayishumi abazovumelana nawe.
Okunye ukuhlunga okuzolisa ingcindezi eningi: buza ukuthi isinqumo siyaguqukeka yini. Iningi asinjengoba sizwakala singunaphakade emzuzwini. Uma isinqumo singenziwa ngendlela engenziwe kabusha noma silungiswe uma usufunde okwengeziwe, ungasenza ngokushesha nangokukhanya, ngoba izindleko zokuphambanisa ukulungisa indlela, hhayi inhlekelele. Gcina ukucabangisisa okuhamba kancane, okubuhlungu kweminyango engabuyi ngempela. Ukuphatha isinqumo esiguqukayo sengathi asibuyi kuyindlela evamile yokujuluka ngenkathi ubungasuka nje, ubuke, bese ulungisa.
Akukho kulokhu okuqinisekisa impendulo elungile. Ngokuvamile ayikho. Inhloso isinqumo osenze ngamabomu, ngokwahlulela kwakho kuphelele, ongasichaza kamuva ngaphandle kokuxwaya.
Ukuzimela kuso ngaphandle kwezikhali
Uma usunqumile, kukhona okushintshayo. Isinqumo manje ngesakho ukusithwala, futhi indlela osithwala ngayo itshela abantu okungaphezu kwalokho isinqumo esikushoyo.
Ukuzimela esinqumweni akusho ukuveza uqiniseko olugcwele. Yilona gibe abaholi abaningi abasha abawela kulo. Bacabanga ukuthi amandla asho ukungabonisi ukungabaza, ngakho bathengisa ngokweqile, futhi abantu bayakuhogela. Isenzo esizinzile ukucacisa ngesinqumo bese uthembeka ngemikhawulo yaso. "Yilesi isinqumo. Nasi isizathu sokuthi kungani ngasenza. Nakhu engingaqiniseki kangako ngakho." Lowo musho wenza izinto ezimbili ngasikhathi sinye. Ugxumeka ifulegi, futhi utshela ikamelo ukuthi ungumuntu abangamethemba ngeqiniso.
Kukhona umehluko phakathi kokuma ngemuva kwesinqumo nokwenqaba ukusibuyekeza. Ungazimela esinqumweni ngokugcwele usasishintsha ngesonto elizayo lapho ulwazi olusha lufika. Into ongayenzi ukuzikhweza buthule kuso lapho sesingakhululeki, noma uvumele kuvele ukuthi awuvumelananga nangempela nento oyimemezelile. Abantu bayabaxolela abaholi abaphambanisayo bakusho. Balahlekelwa ukholo ngokushesha kubaholi abangeke babeke igama labo kunoma yini.
Futhi uma uphambanisa, kusho ngokusobala. "Ngenza leso sinqumo, futhi asisebenzanga. Lokho kukimi, futhi nakhu esikwenzayo manje." Ukuzimela ekweqiweni yikho okukuzuzela isikhundla sokuzimela ekunqobeni.
Kungani abantu benqaba, nokuyibo abanyakazisayo ngempela
Nasi into emangaza abantu: ukwenqaba ngokuvamile akumayelana nesinqumo kakhulu kunendlela esafika ngayo. Abantu bangamukela imiphumela abangayithandi. Abangayibekezeleli ukuzwa ukuthi into yenzelwe bona, ngaphandle kwesexwayiso, isizathu, noma izwi.
Umnikeli we-HBR nosolwazi wase-Stanford uRobert Sutton, ofundile ukuthi abaholi balethelana kanjani izindaba ezinzima, wenza iphuzu lokuthi izinqumo ezingacacile noma ezingamukelekile zidinga ukuxhumana okuningi kunezivamile, hhayi okuncane. Umoya ngaphansi kwengcindezi ukuthula, ukuthumela i-imeyili emfushane ebandayo bese uzilungiselela umthelela. Lokho kuphambene ncamashi. Ukuthula kugcwaliswa ngendaba embi kunazo zonke.
Okuletha abantu, cishe ngalolu hlelo:
- Baqonda ukuthi kungani. Hhayi isitatimende sabezindaba. Isizathu sangempela, kubandakanya ukuhlukumezeka okwenzayo nento oyidelile. Abantu bazimisele ngokumangalisayo ukwamukela isinqumo esinzima uma bebona ingqondo eyasikhiqiza.
- Bazizwa bezwakele ngaphambi kokuba sigcine. Yilokhu okukhulu. Uma abantu babe nethuba langempela lokusho umbono, bavame ukusekela isinqumo esaphambana nabo, ngoba inqubo yayinobulungiswa ngisho noma umphumela wawungenabo. Izwi libaluleke ngisho kakhulu kunokuthola indlela yakho.
- Bayazi ukuthi kwenzekani okulandelayo. Ukungaqiniseki kuyingcindezi yako. Tshela abantu ukuthi yini eshintshayo, nini, nokuthi yini oyidingayo kubo. Ukubikezeleka kwehlisa izinga lokushisa.
- Bangakubona uthwala. Uma umholi owenze isinqumo enguye ozinzile ekamelweni kamuva, engacashi, engasoli abangenhla, kunika wonke umuntu imvume yokuzinza.
Leli phuzu lesibili lifanele ukuhlala kulo. Ucwaningo luka-Amy Edmondson ngokuphepha kwengqondo, isibikezelo esisodwa esingcono kunazo zonke sokuthi iqembu lisebenza kahle kangakanani, luncike ekutheni abantu bakholelwa yini ukuthi bangakhuluma ngaphandle kokujeziswa ngakho. Umholi owenza izinqumo ezinkulu ngemuva komnyango ovaliwe ufundisa iqembu ukuthi umbono walo awubali, futhi kancane bayeka ukuwunikela. Umholi ocela ukuphikiswa okunzima ngaphambi kokunquma uthola izipho ezimbili: izinqumo ezingcono, ngoba okwengeziwe kwakusetafuleni, nokwamukelwa okulula, ngoba abantu basiza ukwakha into abacelwa ukuyisekela manje.
Akudingeki ubeke sonke isinqumo evotini. Awuqhubi ikomiti, futhi ezinye izinqumo ngezakho wedwa ngempela ukuzenza ngokushesha. Isenzo ukuthembeka ngokuthi isinqumo esithize siluphi uhlobo. "Ngifuna umbono wakho futhi ngizowukala kanzima" siyisithembiso esihlukile kunokuthi "Nginqumile, futhi ngiyakutshela ukuze ungabanjwa uzumekile." Kokubili kulungile. Ukwenza sengathi owesibili ungowokuqala yikho okuphula ukwethembana.
Ingxoxo lapho ubatshela khona
Ukuningi kokusola okuzungeza isinqumo esinzima kuzalwa emizuzwini emihlanu osimemezela ngayo. Yenza leyo mizuzu emihlanu ilunge bese okuningi okusele kuzinakekela. Uyiphambanise bese ngisho isinqumo esihle sishwabana.
Nazi izinto ezimbalwa ezenza leyo ngxoxo ihambe kangcono:
Tshela abantu ngqo, futhi ubatshele kusenesikhathi
Uma isinqumo sithinta umuntu ngendlela ebalulekile, kufanele akuzwe kuwe, ubuso nobuso noma ocingweni, ngaphambi kokuba kuvele emcikweni weqembu noma emlayezweni wenkampani yonke. Ukuthola ukuthi uthintekile ngokukufunda kanye nabanye abantu abangamashumi amahlanu kuwukulimala okuncane kwako. Kukhomba ukuthi ubuyinto ecatshangwe kamuva. Isaziso esifushane, esiqondile sikubiza imizuzu embalwa engazwakali kahle sikonge amasonto okulungisa.
Hola ngesinqumo, bese kulandela isizathu
Uma izindaba zinzima, abantu abakwazi ukumunca ukucabanga kwakho okucophelelayo baze bazi umgomo wokugcina. Ukumbela isinqumo ngaphansi kwezigaba ezintathu zomongo kufundeka njengobugwala noma ukukhohlisa. Sho ukuthi wanqumani emushweni wokuqala. Bese uchaza ukucabanga, ukuhlukumezeka, nalokho okukalile. Uhlelo lubaluleke kakhulu kunalokho abantu abakulindele.
Ungadluliseli icala kwabanye
Kuyalinga ukuthambisa umlayezo onzima ngokukhomba phezulu. "Lokhu kwehle kuvela phezulu." "Bengingenayo ngempela inketho." Ngezinye izikhathi lokho kuyingxenye yeqiniso. Kodwa umzuzu ozikhweza ngawo esinqumweni sakho, ufundisa abantu ukuthi abakwazi ukwethemba lokho okushoyo noma ukubala kuwe ukuthi uzothwala umthwalo. Uma usimemezelile, zimele kuso, ngisho noma ubuzokhetha ngenye indlela unesandla esikhululekile. Ungangavumelani ngasese usasimela isinqumo ngokwethembeka obala.
Yenza indawo yokusabela
Abantu badinga umzuzwana wokudumala ngaphambi kokuba banyakaze. Ungajahi ukukulungisa, ukuzivikela, noma ukugcwalisa ukuthula. Bavumele bangajabuli. Buza ukuthi bakhathazeke ngani bese ulalela ngempela. Ngokuvamile isikhalo esinomsindo kakhulu asikona esangempela, futhi ngeke usifinyelele esangempela uma usuqale ukuphikisana. Ukuzinza lapha akukona ukubanda. Ukuhlala ekamelweni ngenkathi othile enomzuzu onzima, esikhundleni sokubalekela enduduzweni.
Kugcine kungokobuntu futhi kugcine kufushane. Awudingi umbhalo futhi awudingi ukuphelela. Okucacile, okwethembekile, nokukhona kudlula okucwazimulayo njalo.
Lapho ikamelo lihlala lingakhululekile
Ngezinye izikhathi wenza konke kahle abantu basacasukile. Lokho kuvunyelwe. Ukuhambisa abantu akufani nokwenza wonke umuntu ajabule, futhi isinqumo esifanele ukwenziwa ngezinye izikhathi sizokubiza esikhathini esifushane. Umsebenzi wakho ukucaca, ukuba nobulungiswa, nokuzinza, bese unika isikhathi. Ukwamukelwa kuvame ukufika kamuva kunalokho obungathanda, uma abantu sebekubukele uma ngemuva kwesinqumo futhi ulandela lokho okushilo.
Uma uqaphela ukuthi awukwazi ukwenza isinqumo nhlobo, ukuthi ujikeleza izinsuku, ulahlekelwa ubuthongo, wesaba yonke inketho eyeqa etafuleni lakho, lokho kufanele ukunakwe. Ukuvinjwa kwezinqumo okuqhubekayo nohlobo lokwesaba oluvuza kokunye kwempilo yakho akuwona amaphutha esimilo futhi awuxazululwa ngokuzama kanzima. Kuwuphawu lokuthi ingcindezi yakho isidlule amathuluzi akho. Ukukhuluma ngakho nomeluleki omethembayo kuyasiza. Kanjalo nokukhuluma nodokotela wengqondo noma udokotela wakho, ikakhulukazi uma umthwalo ukulandela ekhaya. Ukuthwala izinqumo kuyingxenye yokuhola. Ukuzithwala wedwa, ngokuthula, kuze kukugubhe ngaphakathi akuwona umsebenzi, futhi akulona inani.
Imithombo
- Harvard Business Review, How to Make Better Decisions Under Pressure (with Carol Kauffman)
- Harvard Business Review, Q&A: Professor Robert Sutton on Communicating Difficult Decisions as a Leader
- IMD, Six strategies for making better decisions under pressure (Michael D. Watkins)
- Amy C. Edmondson, Psychological Safety