Wazithola esebhala umyalezo wokumemezela engakawenzi ngisho nomsebenzi uqobo. Kwakungekho ngisho isigaba esisodwa salento uqobo, kodwa imigqa emibili yokuqala yalowo myalezo yayisivele imnandi. Wahlala nalokho umzuzwana, ngoba kwakuwulwazi olusizayo ngempela ngecebo elalimjabulise inyanga yonke.
Akulona iphutha lesimilo. Ukufuna ukuthi abantu babone lokho okwakhile kuyinto ejwayelekile futhi evame ukusiza, futhi umuntu ongenaso nhlobo isifiso sokuqashelwa uvame ukwakha kancane futhi abelane kancane ngakho. Kodwa uma usuzochitha iminyaka emihlanu kwenye into, kufanele wazi ukuthi iziphi izingxenye zecebo eziwumsebenzi nokuthi iziphi eziyizibukeli. Kukhona umsebenzi owehlukanisa lokhu kokubili cishe ngemizuzu eyishumi, futhi usebenzisa amakholomu amabili nekhalenda yeviki eledlule esikhundleni sokucabanga isikhathi eside ngempilo yakho.
Ngingakwazi kanjani ukuthi yini engiyibalulekile ngempela, hhayi engithi ngiyibalulekile?
Bheka lokho osuvele ukwenzile ngeviki eledlule, hhayi lokho ohlela ukukwenza ngonyaka ozayo. Bese ubuza kuyo yonke into ukuthi ubani owezwa ngayo, bese ubheka ukuthi iziphi eziphilayo lapho impendulo eqotho ithi akekho.
Izinhloso ziyisampula elibi kakhulu. Zibhalwa yileyo nguqulo yakho ephumulile, engajahile, ecabanga izibukeli zabantu ongabazi ezikubukayo ngokukhulu ukuthanda. Iviki eledlule liyisampula langempela, elithathwe ezimweni zangempela, elinokukhathala kwangempela ngaphakathi. Ngakho vula ikhalenda bese ubhala, ekholomu yokuqala, konke okwenzile okungekho owakuphoqa ukuba ukwenze: into oyifundile, into oyilungisile ebingeyakho, ihora olichithe enkingeni yomunye umuntu, iphrojekthi eseceleni, umbhalo owengeziwe, umyalezo owuthumele.
Gcina kuphela izinto ozikhethile. Izinto eziyishumi kuya kweziyishumi nanhlanu kuwuhlu oluhle. Ungaluhleli ukuze lubukeke lulungile, ngoba inguqulo ekukhothayo yiyo kanye lena umsebenzi okhona ukuyisusa.
Kufakwani ekholomu yesibili?
Amagama abantu, hhayi izigaba. Bhala abantu bangempela abezwa ukuthi ukwenzile, bese umaka umugqa ngamunye ngokuthi ubuzokwenza yini nokho ukube lolo hlu belungenalutho.
Yilapha lapho umsebenzi uyeka khona ukuba mnandi bese uqala ukusiza. "Ithimba" akulona igama lomuntu. "I-LinkedIn" akulona igama lomuntu. Bhala uMarcus, umphathi wakho, udadewenu, abantu abane abakwisiteshi. Eminye imigqa izoba namagama ayisithupha, eminye ingabi nalutho, futhi leyo engenalutho yiyona okukhulunywa ngayo kuyo yonke le ndaba.
UDan Ariely, u-Anat Bracha noStephan Meier babika ku-American Economic Review ukuthi abantu benza okuhle ngokwengeziwe lapho ukupha kwabo kubonwa abanye, nokuthi ukukhokhela abantu ukuze benze okuhle kwakhuphula kakhulu inguqulo eyimfihlo kunaleyo esobala. Uma izibukeli zikhona, izibukeli sezivele zikhokha. Lokhu akulona ihlazo ngobuntu bethu. Kuyisilinganiso ongasithatha kweyakho impilo ngemizuzu eyishumi, futhi sikutshela ukuthi iziphi izibophezelo zakho ezithwele isisindo.
Kuthiwani uma cishe konke kufela ekholomu yesibili?
Lowo umphumela ojwayelekile futhi akusona isahlulelo ngesimilo sakho. Cishe sonke sisebenza ngokwengxenye ngokubonakala, futhi inhloso yalo msebenzi ukuthola lezo zinto ezimbili noma ezintathu ezingasebenzi ngakho.
Umsebenzi omningi ngokusemthethweni wenzelwe ukuba ubonwe abanye. Yilokho umsebenzi oyikho: wakha okuthile, umuntu ayibone, akukhokhele noma akukhuphule noma akuqashe ngokuzayo. Ikholomu yesibili egcwele amagama abantu iwuphawu lokuthi uyasebenza futhi unabantu, hhayi uphawu lokuthi awunalutho ngaphakathi. Lokho okuzingelayo yinsalela encane, imigqa emibili noma emithathu lapho ubuzokwenza khona lokho usendlini engenamuntu, ngoba yiyona kuphela ezoqhubeka isebenza ngenyanga lapho konke kuba nzima futhi kungekho muntu oshaya izandla.
Uma insalela iwuziro ngempela, ungaphetheli ngokuthile okushaqisayo. Phinda uwenze ngeviki elehlukile, bese wengeza into eyodwa ngamabomu okungekho ozoyibona evikini elizayo ukuze ubone ukuthi kwenzekani.
Ingabe ukufuna izibukeli kungenza umuntu okhohlisayo?
Cha. Ukuqashelwa kuyisisusa sangempela nesisizayo, futhi ucwaningo lumnandi kunenguqulo yalo mbuzo egxile ekushumayeleni ngokulunga.
U-Edward Deci, uRichard Koestner noRichard Ryan babuyekeza ucwaningo olungu-128 ku-Psychological Bulletin bathola ukuthi imiklomelo ephathekayo enikwa abantu ngokwenza umsebenzi othile yehlisa njalo isithakazelo sangaphakathi sabantu kulowo msebenzi, kanti ukunconywa ngamazwi kwakuvame ukusikhulisa. Ukutshelwa ukuthi umsebenzi wakho muhle kungamafutha. Ukukhokhelwa ngesikali sento ngayinye kuvame ukuguqula into obuyifuna ibe yinto oyenzela imali. Ithiyori yokuzinqumela, uhlaka olukhulu u-Ryan noDeci abalwakha ngale miphumela, ithi isisusa esihlala isikhathi eside yileso esiza nenkululeko yokuzikhethela nekhono.
Yilokho okuwuphuzu olusebenzayo. Uvunyelwe ukufuna izibukeli. Yikuphela nje ukuthi udinga okungenani into eyodwa empilweni yakho yomsebenzi engakhokhelwa ngokushaywa kwezandla, ngoba yileyo eqhubekayo ngekota lapho ukushaywa kwezandla kuphela.
Yiyiphi into esindile okufanele ngiyenze kuqala?
Encane kunazo zonke, kuleli viki, ngosayizi ongawuqeda ngempela. Inguqulo yamahora amabili oyenza ngoMgqibelo ekuseni ikutshela okwengeziwe kunenguqulo yeminyaka emihlanu oyichaza njalo etafuleni lokudla.
Kukhona indlela yokuphutha lapha okufanele siyiqambe. Abantu baqeda lo msebenzi, bathole into abangayenza kungekho obukele, bese ngokushesha bayikhulisa ibe icebo elidinga ukuphumula konyaka, umlingani wokuqala ibhizinisi nedolobha elisha. Icebo bese lingaqali nhlobo, bese lo msebenzi ubekwa eceleni njengento ethakazelisayo esikhundleni sokuthi wenziwe. Yenza okuphambene. Thatha leyo nto esindile bese uyisika kuze kufanele impelasonto eyodwa, bese uyenza kanye, ungakumemezeli. Uma isathakazelisa ngoMgqibelo wesibili, ingeyangempela, futhi ungaqala ukuyinika indawo efanele ekhalendeni.
Bese uphinda konke futhi ezinyangeni ezintathu. Lokhu akusona isambulo esenzeka kanye, kuyithuluzi, futhi amathuluzi enzelwe ukuthatha izilinganiso ngokuphindaphindiwe.
Into engalokothi ibhalwe kunkundla
Kukhona into eyodwa edlula ekholomu yesibili ngokuzenzakalela, futhi kufanele uyizame ngaphambi kokunquma ukuthi uyakukholwa yini konke lokhu. Melela umuntu ongakucelanga. Beka igama lakhe ekamelweni angekho kulo, ngokuthile abengazi nokuthi kwakwenzeka, bese ungatsheli muntu, kuhlanganise naye uqobo.
Akukho okuqongelelwayo. Awukho umyalezo, ayikho impendulo, awukho ubonga, awukho umugqa ohlolweni lomsebenzi. Cishe emasekhondini amane ngemuva kokunquma ukukwenza, uzothola ukuthi lokho othi kubalulekile kuwe kuyaphila yini uma kungekho zibukeli, futhi uzokuthola ngenani lomusho owodwa. Kuwukuhlolwa okuqotho okushibhe kunakho konke kuleli khasi futhi kuyiyona kuphela into eyenza umusa nakomunye umuntu.
Awudingi ukuba umuntu othule noma omncane ukuze uphase. Inhloso yokwazi ukuthi ubungakha ini kungekho obukele akukhona ukuyeka ukufuna ukuqashelwa. Kuwukuqinisekisa ukuthi okungenani enye yezinjini ezingaphansi kwakho iyaqhubeka isebenza ngezinsuku lapho kungekho obukayo, ngoba umuntu onezinjini ezimbili angaqhubeka ngamandla nesikhathi eside kakhulu kunomuntu oyodwa.
Imithombo
- American Economic Review, Doing Good or Doing Well? Image Motivation and Monetary Incentives in Behaving Prosocially
- Psychological Bulletin, A meta-analytic review of experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic motivation
- Self-Determination Theory, Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being