Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki
- E hoʻopaʻa i hoʻokahi nānā lapaʻau makahiki a e ʻae iā ia e heleuma i ke koena.
- E lawe mai i kahi papa kākau o nā nīnau a me nā hopohopo.
- E nīnau i nā lawelawe pale a kāu hoʻolālā e uhi ai me ka uku ʻole.
Hele ka hapa nui o kākou i ke kauka i ka wā ua hewa mua kekahi mea. He ʻeha ʻ-ole e pau, he kunu i noho lōʻihi loa, he helu ma kahi hopena hoʻ-ao i hoʻomakaʻu iā kākou. ʻO ke olakino pale ka ʻokoʻa o kēlā. ʻO ia ka hālāwai āu e hana ai i ka wā ʻ-eha ʻ-ole kekahi mea, ka nānā āu e hana ai no ka mea ua maikaʻi ʻoe a makemake e mau pēlā. Manaʻo ʻ-ia aneane pono ʻole ia i ka manawa, e like me ka holoi ʻana i kahi kaʻa ʻaʻole lepo. ʻO ia nō hoʻi kekahi o nā mea akamai mālie loa āu e hana ai no ke ola āu e makemake e ola mau ai.
He aha maoli ka mālama pale
Kani lapaʻau ka huaʻōlelo, akā uhi ia i kahi papa pōkole a maʻalahi o nā mea. ʻO ka mālama pale, ʻo ia ka hui o nā nānā lapaʻau, nā nānā, a me nā lāʻau kāpae i manaʻo ʻ-ia e mālama olakino iā ʻoe a e hopu ʻ-emo ʻ-ole i ka pilikia, ma mua o kona manawa e ulu ai i kekahi mea ʻoi aku ka paʻakikī ke mālama. Ma ka hana, ʻo kona manaʻo pinepine he mau māhele:
- Nā nānā. Nā hoʻ-ao e ʻimi i kahi maʻi ma mua o kou manaʻo ʻ-ana iā ia. ʻO ka nānā koko a me ka cholesterol, ke kō o ke koko, a me nā nānā no nā maʻi kanesa e like me ka maʻi ʻūmaʻa, kīʻ-aʻ-i ʻ-opu, a me ke kolonelo, hāʻule lākou ma ʻaneʻi.
- Nā lāʻau kāpae. Nā lāʻau e aʻo ana i kou kino e kaua i kahi maʻi lele ma mua o kou hālāwai ʻana me ia.
- Ke aʻo a me ka nānā. He kamaʻilio me kou kauka no ka hiamoe, ke koʻikoʻi, ka inu ʻana, ka manaʻo, ke kaumaha, a i ʻole ka mea e hana ana, a me ka ʻōlelo aʻo i kūpono i kou makahiki a me kou moʻolelo.
ʻAʻole weliweli kekahi o ia mau mea. ʻO ia ka manaʻo holoʻokoʻa. Hana ka mālama pale pono ʻi no ka mea, hana ia ma mua o ka hoʻomaka ʻana o ka weliweli.
No ke aha e lanakila ai ka ʻ-emo ʻ-ole ma luna o ka lohi, i nā manawa a pau
ʻO ke kumu e koʻikoʻi ai kēia, ʻo ia kahi ʻoiaʻiʻo maʻalahi. ʻO ka nui o nā maʻi koʻikoʻi, ke koko kiʻekiʻe, ke kō kiʻekiʻe o ke koko, kekahi mau maʻi kanesa, ʻaʻohe hōʻailona ʻ-ao a lākou e hāʻawi ai i ko lākou mau pae mua. Hiki iā ʻoe ke manaʻo maikaʻi loa ʻoiai e kūkulu mālie ana kekahi mea. Ma ka manawa āu e ʻike ai i nā hōʻailona maʻi, ua ʻoi aku pinepine ka holo o ka pilikia a paʻakikī aʻe ke mālama.
Hopu kahi nānā iā ia ma ka pae mālie. Ke ʻike ʻ-emo ʻ-ole ʻia nā maʻi e like me ka maʻi kanesa a i ʻole ka maʻi puʻuwai, ʻoi aku ka hiki ke hana o ka mālama, a ʻoi aku ka maikaʻi o nā hopena. Holo ka noʻonoʻo like ma o nā mea o kēlā me kēia lā. ʻO ka hopu ʻana i ke koko e piʻi ana i kēia manawa, ʻoiai he helu wale ia, ʻ-ae ia iā ʻoe e mālama iā ia me nā loli liʻiliʻi ma kahi o ke kali ʻana no ka hahau a i ʻole ka maʻi puʻuwai e hiki ai. Ua hoʻopili ʻia ka mālama pale maʻamau me nā pae haʻahaʻa o ka maʻi mau a me ka make ʻ-emo ʻ-ole mai nā maʻi e like me ka maʻi puʻuwai, ka maʻi kanesa, a me ka maʻi kō. He nui kēlā pōmaikaʻi no kekahi mau hālāwai kūikawā ʻole.
ʻAʻole pono ʻoe e nānā i nā mea a pau
Inā ʻo ka manaʻo e hoʻopaʻanaʻau i ka hoʻ-ao āu e pono ai ma kēlā me kēia makahiki, hoʻopalupalu ia i kou mau maka, he nūhou maikaʻi. ʻAʻole pono ʻoe. ʻO ka neʻe maʻalahi loa, ʻo ka loaʻa ʻana o kahi kauka maʻamau a me ka ʻike ʻana iā ia i hoʻokahi manawa o ka makahiki. ʻO kā lākou hana, ʻo ka ʻike i nā nānā e kūpono no kou makahiki, kou moʻolelo ʻohana, a me kou kūlana, a me ka hāpai ʻana iā lākou. ʻO kāu hana, ʻo ka hōʻea wale a pane me ka ʻoiaʻiʻo.
ʻO ka mea kūpono no ʻoe, hilinaʻi ia i kou mau ʻano ponoʻī, no laila e ʻae i kou kauka e alakaʻi i nā mea pono ʻi. Akā ʻo ka nānā o kēlā me kēia makahiki ka heleuma e paʻa ai ke koena. He kūpono nō hoʻi ke ʻike ma lalo o ka hapa nui o nā hoʻolālā olakino, uhi ʻ-ia ka nui o nā lawelawe pale me ke kumukūʻai ʻ-ole mai kou pākeke ponoʻī, no laila ʻoi aku pinepine ka liʻiliʻi o ke kumukūʻai ma mua o ka makaʻu o ka poʻe. Inā he hopohopo ke kumukūʻai a i ʻole ka ʻ-inisuka, hāʻawi nā kikowaena olakino kaiāulu a me nā keʻena lapaʻau he nui i ka mālama kumukūʻai haʻahaʻa a i ʻole e pili ana i kou loaʻa kālā. He kūpono ke nīnau.
Ke hoʻopaneʻe nei ʻoe iā ia
Ua hala paha nā makahiki. He ʻ-ike ʻino paha, a i ʻole he makaʻu i ka nūhou ʻino, a i ʻole ua mālama wale ke ola iā ʻoe ma kahi mamao. He maʻamau loa kēlā, a ʻaʻole pono ka hoʻi ʻana i loko i kahi mihi. He mau mea e maʻalahi aʻe ai:
- E hoʻomaka me hoʻokahi kelepona. E hoʻopaʻa i hoʻokahi hālāwai me kahi kauka mālama mua. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻoponopono i nā mea a pau i ka manawa hoʻokahi. He pono wale ʻoe e komo i ka pakuhi manawa.
- E kākau mua i kāu mau nīnau. ʻO ka puʻu āu i nalu ai, ka lāʻau āu e lawe ai, ka mea i loaʻa i kou makua. E lawe mai i ka papa i ʻ-ole e poina iā ʻoe ke piʻihau.
- E ʻoiaʻiʻo i loko o ka lumi. ʻAʻole hiki i kou kauka ke kōkua me ka mea ʻaʻole lākou e ʻike, a ua lohe mua lākou i nā mea a pau. ʻO ka lele ʻana i nā ʻāpana hilahila, hoʻopōkole wale ia iā ʻoe.
- E mālama iā ia he mālama, ʻaʻole he hoʻohewa. ʻAʻole ʻoe ma laila e aʻo ʻino ʻ-ia. Aia ʻoe ma laila e ʻ-ohi i ka ʻike a e noho ma mua o nā mea.
ʻO ka mālama ʻana i kou kino ma kēia ʻano, hana ia i kekahi mea maikaʻi no kou noʻonoʻo kekahi. Aia kahi hōʻoluʻolu kūikawā i ka ʻike ʻana i kou kūlana, i ka hoʻololi ʻana i kahi kani hopohopo kua pohihihi no kahi pane maoli. ʻOiai ʻo ka nūhou he mea e hana ai, ʻoi aku ka paʻa o ka ʻike ma mua o ka nalu.
Inā ke hopohopo nei kahi hōʻailona maʻi pono ʻi iā ʻoe, mai kali no ka kipa makahiki, e kāhea i kou kauka no ia mea i kēia manawa. A inā ke manaʻo nei ʻoe ua komo nui loa, ua hopohopo, a i ʻole ua kaumaha ma ke ʻano e paʻakikī ai iā ʻoe ke mālama iā ʻoe iho, helu nō ia he hopohopo olakino e kūpono ai i ka hāpai. He puka mua maikaʻi kou kauka no ia, a hiki iā lākou ke kuhikuhi iā ʻoe i ke kākoʻo hou aku. ʻO ka mālama ʻana i kou ʻ-ano holoʻokoʻa, ke kino a me ka noʻonoʻo, ʻo ia ke kumu o kēia.
Nā kumu
- Centers for Disease Control and Prevention, Are You Up to Date on Your Preventive Care?
- Cleveland Clinic, Why Prophylaxis (Preventive Care) Is Essential for Long-lasting Health
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), Health screening - men age 18 to 39