ʻŌlelo Hawaiʻi
Kālā
E haʻi i ka helu, a laila e hoʻōki i ke kamaʻilio
E haʻi i kāu helu ma ke ʻano he ʻōlelo piha, a laila e hoʻōki. ʻAʻole he hōʻole ka hāmau e hahai mai ana, ʻo ia ka ʻaoʻao ʻē e helu ana, a hoʻohaʻahaʻa ka hapa nui o nā kānaka iā lākou iho i loko o nā kekona ʻehā ma hope o ka noi.
Ka hola kālā: ka mālama ʻana i kou ola kālā holoʻokoʻa i loko o kanaono minuke o ka mahina
He hola hoʻokahi i hoʻonohonoho ʻia i ka mahina kāu e heluhelu ai i nā helu ʻeono like ma ke kaʻina like, a haʻalele me hoʻokahi wale nō hoʻololi. Hana ia no ka mea ʻo ka hoʻoholo i hana ʻia ma ke kakahiaka mālie wale nō ke ola i loko o ka mahina paʻakikī.
Ke noi ʻana i ka piʻi uku: ka ʻōlelo, ka helu, a me nā kekona he kanaono ma hope
E kapa i hoʻokahi helu kikoʻī ma hoʻokahi ʻōlelo, a laila e hoʻōki i ke kamaʻilio. Lanakila ka piʻi uku i nā pule ʻekolu o ka hōʻiliʻili hōʻike me nā lā ma mua, a lilo ia i loko o ka hāmau āu e wikiwiki ai e hoʻopiha, no laila e hoʻolālā i ka hoʻomaha e like me kāu hoʻolālā ʻana i ka noi.
Ke hoʻoholo ʻana i ke ʻano o ka lawa, ma nā helu maoli
ʻO ka lawa, he helu mahina ia me kahi wehewehe ʻana i kekahi Pōʻalua maʻamau āu e ola hou ai me ka hauʻoli. E kākau i nā mea ʻelua a e pane ka hapanui o nā hoʻoholo kālā iā lākou iho, no ka mea ʻo ka pahuhopu i koho ʻia, ʻaʻole ia e lana i ka mea a ka poʻe e puni ana iā ʻoe e loaʻa ai.
He aha kāu e ʻōlelo ai ke ʻōlelo lākou ʻaʻole
He ʻaʻole ka hapa nui i kēia ʻano o ka ʻaelike, ʻaʻole iā ʻoe. E nīnau he aha ka mea e pono ai e ʻoiaʻiʻo i lilo ai ia i ʻae, e kākau i ka pane i mua o lākou, a lilo ka puka i pani ʻia i papa inoa hiki iā ʻoe ke hana.
Ka mea a ke kālā e kūʻai maoli ai: e hoʻolilo i kekahi hapa no kekahi kanaka ʻē
E uku i ka ʻai, e uku i ka papa aʻo, e lawe i kekahi bila mai ka pākaukau o kekahi. ʻO ke kālā i hoʻolilo ʻia no kekahi kanaka ʻē, ʻo ia ka hoʻolilo āu e ʻike mau ai ma hope o hoʻokahi makahiki, a ʻo ke kapa ʻana i kāu hapa ma mua o ka hiki ʻana mai o ke kālā, hoʻolilo ia i ka naʻau i hoʻoholo.
E noi nou iho e like me kāu noi ʻana no kekahi kanaka ʻē aʻe
Ua ʻoi aku kāu hoʻopiʻi no nā poʻe ʻē aʻe ma mua o kāu nou iho, no laila e kākau mua i kāu hoʻopiʻi ma ka leo ʻekolu, a laila e heluhelu hou me kou inoa ponoʻī i loko. ʻAʻole ke kākoʻo ʻana i nā poʻe ʻē aʻe he ala huli mai kāu noi ponoʻī, ʻo ia ka hoʻomaʻamaʻa nona.
Kāu uluna kālā mua: ka nui, kahi e mālama ai, a me kona pono maoli
ʻO kāu uluna mua, hoʻokahi mahina o nā lilo paʻa, i mālama ʻia ma kekahi moʻokāki kaʻawale ʻaʻohe ou kāleka no ia. ʻAʻole ia he hoʻopukapuka kālā a ʻaʻole he hoʻolālā hoʻomaha luahine, aia ia i laila i lilo kālā wale nō kekahi mea hikiwawe, ʻaʻole i lilo hoʻoholo nāu.
Pehea e nānā ai i kāu waihona kālā me ka makaʻu ʻole
E kū i luna, e hanu lōʻihi hoʻokahi i waho, e wehe i ka polokalamu, e heluhelu i ka helu me ka leo nui a e kākau i lalo. He hoʻoponopono kino ka mea e pau ai ka makaʻu, ʻaʻole he hoʻoponopono kālā, a he kanakolu kekona paha ka hana holoʻokoʻa.
Pehea e loaʻa ai kahi ʻaelike ʻoi aku ka maikaʻi me ka lilo ʻole i kanaka paʻakikī
E noi hoʻokahi manawa, e noi me ka pumehana, a e noi i kahi mea kikoʻī. ʻO ka paʻakikī, ʻo ia ka haʻi hou ʻana iā ʻoe iho, ka pohihihi a me ka waiho ʻana i kekahi e noʻonoʻo, a ʻoi aku ka maʻalahi o ka ʻae ʻia ʻana o ke noi maopopo i haʻi ʻoluʻolu ʻia ma mua o ke noi pale.
Ke ʻike ʻoe i ka uku o kekahi poʻe ʻē aʻe
E kākau i kā lākou helu: he ʻikepili ia no ka mākeke, ʻaʻole he hoʻoholo hopena nou, a ʻo ia ke kiko mua o kāu pae uku. ʻElua kiko ʻikepili hou aʻe e hoʻolilo ai i hoʻokahi ʻaina awakea ʻoluʻolu ʻole i noi ikaika loa āu i hana ai.
Ka hoʻolālā lā ʻelima no ka pule e kau mai ai kahi bila nui
E hāʻawi i ʻelima lā i kahi bila nui i manaʻo ʻole ʻia, ʻaʻole ʻelima minuke: e heluhelu a mai uku i kekahi mea i ka lā mua, a laila e kelepona i ka lā ʻelua a e nīnau i nā hoʻolālā uku a lākou e hāʻawi ai. ʻOi aku ka emi o nā lā ʻelima i noʻonoʻo ʻia ma mua o hoʻokahi pō wikiwiki.
Ka hoʻomaha e lanakila ai, a pehea e hoʻohana ai i ka hāmau me ka pāʻani ʻole
ʻAʻole ka hoʻomaha he hana maʻalea, ʻo ia ka noʻonoʻo me ka leo pio. E lawe i ʻekolu kekona ma mua o kāu pane ʻana i kekahi hāʻawi, i kēlā me kēia manawa, i hōʻike ʻole ai ka hoʻomaha i kekahi mea a i noho ʻole ai ʻoe ma ka hoʻokele iā ia iho.
Ka paʻa ʻana i kou kumu kūʻai ke noi lākou i hoʻemi
E paʻa i ka helu a e hoʻoneʻe i ka nui o ka hana. Ke noi mai kahi mea kūʻai i hoʻemi, ʻo ka pane mālie, ʻo ia ka mea hiki iā ʻoe ke wehe mai ka hana no kēlā helu, ʻaʻole he mana liʻiliʻi o ka ʻae like.
Ka hola kālā like: pehea e mālama ai nā kanaka ʻelua i hoʻokahi pūʻulu helu
ʻElua kanaka, hoʻokahi hola, hoʻokahi manawa o ka mahina, me ka uaki e holo ana a me nā helu a ʻolua ma ka papa ʻaina. Heluhelu leo nui kēlā me kēia o ʻolua i kāna mau helu ʻeono ma mua o ka ʻōlelo ʻana o kekahi, ʻo ia ka mea e lilo ʻole ai ka hola kālā i hoʻokolokolo.
Ka leka uila e wehe ai i ke kūkākūkā, ʻehā lālani wale nō
Kākau i ʻehā lālani: ke kumuhana, ka helu āu e makemake ai, hoʻokahi kumu i paʻa i ka hana, a me kekahi lā e pane mai ai. Pane ʻia nā leka pōkole no ka mea he maʻalahi ka pane ʻana, akā ʻo ka paepae lōʻihi o ka wehewehe ʻana, ua like ia me ke kanaka e hoʻohuli ana iā ia iho mai ka noi ʻana aku.
Ke kūkākūkā ʻana i ka wā e ʻoi aku ai kou pono ma mua o ko lākou
He mea komo hoʻokahi ka mana kūʻai, ʻaʻole ia wale nō kāu mea e lawe mai ai. Ke ʻoi aku kou pono i ka ʻaelike ma mua o ko lākou, lanakila ʻoe ma ka hoʻomākaukau, ma ka maʻalahi o ka ʻae ʻia ʻana ou, a ma ka noi ʻana i nā mea ʻaneʻane kāki ʻole iā lākou.
Ke neʻe ʻole ke kālā, e kālepa i kekahi mea ʻē aʻe
He mea hoʻokahi wale nō ke kumu kūʻai ma waena o nā mea he nui. Hiki ke kālepa ʻia ka lā hoʻomaka, ka inoa kūlana, ka laulā hana, nā ʻōlelo uku, nā mea hana, nā lā hoʻomaha, ka manawa loiloi a me ka mea nāna e hana, a emi ka hapa nui o ia mau mea i ka ʻaoʻao ʻē ma mua o ke kālā.
Pehea e haʻalele ai me ke puhi ʻole i ke alahaka
E ʻōlelo ʻaʻole i ka hana a ʻae i ke kanaka. E mahalo pololei, e hāʻawi i hoʻokahi kumu ʻoiaʻiʻo, e haʻi i ke kūlana hoʻokahi e loli ai kou manaʻo, a e hoʻouna ma ka palapala i ka lā like, no ka mea, hoʻi hou mai nā hana.
Ka helu mālie: no ke aha e hana nui ai ke kālā i hoʻopā ʻole ʻia
He pākēneka ka hoʻonui hou ʻana, e pili ana iā ia iho i nā makahiki, a ʻo nā mea ʻelua wale nō āu e hoʻomalu piha ai, ʻo ia ka nui āu e hoʻohui ai a me ka lōʻihi o kou waiho mālie ʻana. ʻO ia ke kumu e ʻoi aku ai ka hoʻopukapuka mālie ma mua o ka hoʻopukapuka akamai i loko o iwakālua makahiki.
