Ua loaʻa iā ʻoe ka hoʻonui uku, a i ʻole ka hoʻokiʻekiʻe, a i ʻole ka mea kūʻai āu i ʻimi ai no hoʻokahi makahiki. Ua pololei kou makemake a ua pololei kou hele ʻana e kiʻi. A laila, ma hope o ʻelua pule paha, ua ʻike ʻoe i kekahi mea hoʻonāukiuki iki: ua neʻe mālie hou ka pahuhopu, a ke ana nei ʻoe iā ʻoe iho i kekahi helu hou āu i koho maoli ʻole ai.
ʻAʻole kēlā he ʻalunu a ʻaʻole hoʻi he hemahema o kou ʻano. ʻO ia ka mea e hana ʻia ai i kēlā me kēia helu i kākau ʻole ʻia i lalo. Lana ka pahuhopu inoa ʻole, a ʻo kona wahi e lana ai, ʻo ia ka mea i manaʻo ʻia e loaʻa ana i ka poʻe e noho kokoke ana iā ʻoe.
Hoʻoponopono ke kapa ʻana i kāu helu ponoʻī i kēlā, a ʻaʻole ia e hoʻoponopono ma o ke koi ʻana iā ʻoe e makemake iki. He pahuhopu ka lawa, ʻaʻole he poʻi, a ʻo ia ka helu e haʻi mai ai iā ʻoe i ka hana i kuhikuhi ʻia i kou ola a me ka hana i kuhikuhi ʻia i ke ola o kekahi kanaka ʻē.
Pehea au e helu ai i ka nui o ke kālā e lawa ai noʻu?
E wehewehe i hoʻokahi Pōʻalua maʻamau āu e ola hou ai me ka hauʻoli, a laila e helu i ke kumukūʻai o ka mahina o kēlā Pōʻalua. ʻO ia kāu helu lawa, a holo ia no ka mea ua kūkulu ʻia ia mai kahi ola āu e makemake maoli nei, ʻaʻole mai kekahi helu āu i lohe ai ma kahi ʻē.
E hana pēlā a he kanahā minuke wale nō. E kākau i ka Pōʻalua mua, me ka wehewehe maoli a ma ka manawa i kēia manawa. Ma hea ʻoe e ala ai. He aha kāu e ʻai ai. He hele hana paha kāu, a pehea. He aha ka hana a kou kino i kēlā lā, no ka mea he laina maoli me ke kumukūʻai maoli ka hola hoʻoikaika kino, a ʻo ka waiho ʻana iā ia i waho, hāʻawi ia iā ʻoe i helu hiki ʻole iā ʻoe ke ola ai. ʻO wai kāu e ʻike ai i ke ahiahi. He aha ka mea ʻaʻole ʻoe e hopohopo ai.
A laila e helu i ke kumukūʻai. E hoʻohui i ka mahina a kēlā Pōʻalua e koi ai: ka hale, ka ʻai, ka holo ʻana, ke olakino, ka hoʻoikaika kino, ka mālama keiki, nā huakaʻi, a me kekahi laina no nā mea maʻamau ʻole a nā mea a pau e poina ai. E hoʻopiʻi i luna, ʻaʻole i lalo. ʻO ka hopena, hoʻokahi helu mahina a me hoʻokahi ʻōlelo e wehewehe ana i ka lā. ʻElua mea, kākau ʻia nā mea ʻelua, kau lā ʻia nā mea ʻelua.
No ke aha e neʻe mau ai ka helu ma hope o koʻu hiki ʻana i laila?
No ka mea, i ka nele o kekahi helu i koho ʻia, hoʻohana ʻoe i ka poʻe e puni ana iā ʻoe i ana, a hoʻololi mau ka poʻe e puni ana iā ʻoe i kou piʻi ʻana. Ua hōʻike ʻia kēia ma ka noiʻi, ʻaʻole ia he hemahema pilikino.
Ua ʻike kekahi noiʻi ma nā ʻāina he 109 i paʻi ʻia ma Nature Communications, ma 80 pākēneka o lākou, ua hahai ke olakino naʻau i ke kūlana loaʻa kālā o ke kanaka i loko o kona ʻāina ponoʻī me ka ikaika ʻoi aku ma mua o kona loaʻa kālā maoli. ʻO ia ka mīkini ma hope o ka pahuhopu e neʻe nei. Kau kēlā me kēia hoʻokiʻekiʻe iā ʻoe i loko o kahi lumi ʻokoʻa iki, hoʻomaka hou ke kūlana, a piʻi pū ka helu āu e ʻimi maoli ʻike ʻole nei. ʻAʻohe kanaka nāna i hoʻoholo pēlā. Hiki wale ia i kēlā me kēia kanaka i kapa ʻole i kāna helu ponoʻī.
ʻO ka helu i kākau ʻia ka pale, a he pale maʻalahi ia. Ke loaʻa kāu helu lawa, ʻaʻole hiki i kahi lumi hou ke hoʻololi mālie iā ia. Hiki nō iā ʻoe ke koho e hoʻopiʻi iā ia, me ka manaʻo, me kekahi kumu. ʻO ka mea hiki ʻole hou iā ʻoe, ʻo ia ka hoʻopiʻi ʻia nou e kekahi kamaʻilio i ka ʻaina awakea.
Ke hoʻomau nei anei ke kālā hou aku i ka hoʻomaikaʻi ʻana i ke ola?
No ka hapanui, ʻae, ʻo ia ke kumu ʻaʻole e pau kēia ʻatikala me ka ʻōlelo e oki ʻoe. ʻElua noiʻi maikaʻi loa no kēia kumuhana i hiki i nā pane ʻokoʻa a laila noho pū ko lāua mau mea kākau e hoʻolauleʻa i ka ʻokoʻa.
Ua ʻike ka pepa 2010 na Daniel Kahneman lāua ʻo Angus Deaton ma ka Proceedings of the National Academy of Sciences, ua hoʻomau ka piʻi ʻana o ka loiloi a ka poʻe i ko lākou ola me ka loaʻa kālā, ʻoiai ua ʻike ʻia he pālahalaha ko lākou olakino naʻau o kēlā me kēia lā. Ua nānā hou kekahi pepa 2023 ma ka puke like na Matthew Killingsworth, Kahneman a me Barbara Mellers, ma ke ʻano he hui kūʻē, a ua hoʻoponopono i ka ʻokoʻa: no ka hapanui o ka poʻe, hoʻomau ka piʻi ʻana o ka hauʻoli me ka loaʻa kālā ma ʻō aku o ka poʻi mua, a ua ʻike ʻia ua hōʻiliʻili ka pālahalaha i loko o ka hapalima o ka poʻe hauʻoli ʻole loa.
E heluhelu pololei i kēlā a ʻelua mea kāna e ʻōlelo pū nei. ʻAʻole he hana lapuwale ka ʻimi ʻana i mea hou aku, a he maoli ka uku. A ʻo ka nui o ka uku, pili nui ia i ka mea e hana ana ma lalo, a ʻo ia ka ʻāpana hiki ʻole i ka helu wale ke hoʻoponopono. No laila e kapa i ka pahuhopu, a laila e ʻimi, a e mālama pono i lalo ʻoiai ʻoe e hana ana.
No ke aha ke kālā ma luna o ka laina?
No kekahi kanaka ʻē. ʻO ia ka pane holoʻokoʻa, a ʻo ia ka ʻāpana ʻaʻole e hiki ai ka hapanui o nā ʻatikala no ka lawa, no ka mea, ʻo ka pahuhopu ʻaʻohe ona mea ma luna, he poʻi wale nō ia me ka inoa nani aʻe.
Ke loaʻa kekahi helu mahina, ʻaʻole hou ka nīnau nui he aha ka nui, akā he aha ka hana o ke koena. E hoʻoholo pū i kēlā ma mua, i loko o ia mau minuke he kanahā, no ka mea, ʻo ke koena ʻaʻohe ona hana i hoʻopili ʻia, e loaʻa nō iā ia kekahi, a he hoʻonui hou ka mea maʻamau. ʻO ka mana o ka mea nāna i hoʻokumu, he hōʻike ia ma ʻaneʻi, ʻaʻole he ʻōlelo aʻo: wahi āna, ʻo ka hāʻawi hou ʻana kekahi mea huna o kona holomua, a e huli mau ana ʻo ia i nā manawa e aʻo, e hoʻomaʻamaʻa, e kūkākūkā, e hāpai, e hoʻomaikaʻi a e kākoʻo i ka poʻe i loko o kona pōʻai, a he ʻumi manawa ka nui o ka mea i hoʻi mai. Ua hana ʻo ia mai lalo a luna, ʻoiai ʻo ia e nele ana i ke kālā a me ke kūlana, ʻaʻole i kona hiki ʻana i luna wale nō.
Ma ka hana maoli, ʻaʻole ke koena he kālā wale nō. ʻO ia ka hoʻolauna hiki iā ʻoe ke mālama nou iho, ʻo ia ke ahiahi o ke akamai āu e uku ʻia nei, ʻo ia ka hoa hana ʻōpio āu e haʻi aku ai i kāu uku maoli, ʻo ia ka inoa āu e haʻi ai i loko o kahi lumi ʻaʻole lākou i laila. ʻO ka hoʻoholo ʻana i kēlā ma mua, ʻo ia ka mea e lilo ai ka lawa mai ka palena a i ka hoʻolālā, a ʻo ia ke kumu e waiho ai kēia hana iā ʻoe me ka makemake nui aʻe ma mua o kou hoʻomaka ʻana, ʻaʻole me ka emi. ʻAʻole ʻoe e kapa nei i helu i hiki iā ʻoe ke oki. Ke kapa nei ʻoe i hiki iā ʻoe ke ʻike i ka hana o ke koena.
Inā he mamao loa kaʻu helu?
A laila, aia iā ʻoe ka mea waiwai loa a kekahi kanaka makemake nui e loaʻa ai, ʻo ia hoʻi kahi pahuhopu kikoʻī a me kahi hakahaka maoli. ʻO ka hakahaka i kapa ʻia, he hoʻolālā ia e kali ana e kākau ʻia. ʻO ka hakahaka inoa ʻole, he hū haʻahaʻa wale nō ia.
E wāwahi i hoʻokahi manawa. He aha ka hakahaka o kēlā me kēia mahina, a ʻo hea o nā ʻōhiʻa ʻekolu e pani ai iā ia: ka loaʻa hou aku, ka hoʻolilo ʻokoʻa, a i ʻole ke kali lōʻihi aku ʻoiai kekahi mea e ulu ana? Loaʻa i ka hapanui o ka poʻe ka pane ʻo ia ka mea mua, a he nūhou maikaʻi kēlā, no ka mea ʻo ka loaʻa hou aku ka ʻōhiʻa me ke kaupaku kiʻekiʻe loa a ʻo ia ka mea a kēia pou holoʻokoʻa i kūkulu ʻia ai e kōkua. A laila e koho i ka hana aʻe hoʻokahi a e kau i lā ma luna, no ka mea, ʻo ka hakahaka ʻaʻohe ona lā, he ʻiʻini wale nō ia.
A mai kahi i lalo i kāu helu i maikaʻi ai kou naʻau i kēia ʻauinalā. ʻO ka pahuhopu āu i hoʻohaʻahaʻa mālie ai, ʻo ia ka pahuhopu ʻaʻole e hoʻoikaika iā ʻoe i ka pūnāwai aʻe, a e ʻike nō ʻoe nāu i hana. ʻO ka helu ʻoiaʻiʻo, ʻoiai ʻekolu makahiki i waho, ʻoi aku kāna hana ma mua o ka helu ʻoluʻolu ma nā mahina he ʻumikumamālua.
E kākau i lalo a e kau i lā ma luna
ʻElua laina ma ka ʻaoʻao hoʻokahi. Ka helu mahina. Ka Pōʻalua, ma kahi ʻōlelo. A laila ka lā āu i kākau ai iā lāua, no ka mea ʻo ka helu ʻaʻohe ona lā, ʻo ia ka helu ʻaʻole ʻoe e ʻike ana i kona lana ʻana.
E nānā i hoʻokahi manawa o kēlā me kēia hapahā makahiki a e nīnau i hoʻokahi nīnau: ʻo kēia mau nō ka lā aʻu e makemake nei? I kekahi manawa ʻaʻole. Hoʻololi ka poʻe, hiki mai kekahi keiki, hoʻololi ke kino, ulu nui ka makemake ma mua o kona emi ʻana. ʻAʻole ka hoʻopiʻi ʻana i kāu helu me ka manaʻo he hāʻule i kēia hana, ʻo ia ka hana e holo pono ana, no ka mea ʻaʻole loa ka manaʻo he kāohi. ʻO ka manaʻo, nāu ka helu a ʻike ʻoe i kona neʻe ʻana.
ʻO ka mea e loaʻa ai iā ʻoe no ia mau minuke he kanahā, ʻo ia ka mea e hiki ai ke ola i iwakālua makahiki o ka hana paʻakikī, ʻaʻole ia he mālie ma ke ʻano o ka hoʻolohi. He kuhikuhi ia. E ʻokoʻa kāu kūkākūkā ke maopopo iā ʻoe ka mea āu e kūkākūkā aku nei. E wikiwiki aʻe kou hōʻole ʻana i ka hana e uku maikaʻi ana a kuhikuhi ʻole ana i kahi. A e ʻoi aku kou ikaika i ka hana e pani ana i ka hakahaka, no ka mea no ka manawa mua hiki iā ʻoe ke ʻike i ka pani ʻana o ka hakahaka. ʻO ia ka hana a ka lawa. ʻAʻole ka makemake emi. ʻO ka makemake i kuhikuhi maikaʻi ʻia, mālama paʻa ʻia a hiki maoli i laila.
Nā kumu
- Proceedings of the National Academy of Sciences (PubMed Central), Income and emotional well-being: A conflict resolved
- Proceedings of the National Academy of Sciences (PubMed Central), High income improves evaluation of life but not emotional well-being
- Nature Communications (PubMed Central), Social status and the relationship between income rank and well-being in 109 nations