Inā aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho, ʻaʻole ʻoe hoʻokahi. Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, e kelepona a kelepaʻi paha i 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), e kelepaʻi iā HOME i 741741 (Crisis Text Line), a i ʻole e kelepona i 911 i ka wā pilikia. Ma nā wahi a pau o ka honua, hōʻike ʻo findahelpline.com i nā laina kōkua manuahi a mālama huna ma kou ʻāina ponoʻī a ma kou ʻōlelo ponoʻī. Inā aia ʻoe i loko o ka pōʻino koke, e kelepona i ka helu kelepona pilikia o kou wahi.
Loaʻa paha iā ʻoe kekahi manaʻo. ʻO ia pinepine ke ʻano e hoʻomaka ai kēia. ʻAʻole me kahi hanana ʻino hoʻokahi, akā me kahi leo liʻiliʻi luhi e hōʻea mau ana ma nā hola ʻano ʻē, e nīnau ana i ka nīnau like āu e hoʻowalewale mau ai iā ʻoe iho e haʻalele. E noho mau anei wau ma ʻaneʻi?
ʻO ka hapa nui o ka poʻe e nīnau ana i kēlā nīnau, ua nīnau lākou iā ia no ka manawa lōʻihi. Ua akamai lākou i ka pane ʻana iā ia me nā mea hoʻokuʻu. He pule ʻino ia. Loaʻa i nā kānaka a pau nā kau paʻakikī. Aia lākou ma lalo o ke koʻikoʻi nui i kēia manawa. Inā paha ʻoi aku koʻu hoʻomanawanui, emi iki ka nele, maikaʻi iki aʻe, e maikaʻi ana.
ʻAʻole kēia he ʻāpana e pili ana i ka haʻalele ʻana i nā kānaka. He paʻakikī nā pilina maoli, a ʻo nā ʻāpana paʻakikī, ʻaʻole ia he hōʻailona ua naha kekahi mea. Akā aia kekahi ʻokoʻa ma waena o kahi pilina e hele ana i kekahi mea a me kahi pilina e lawe mālie ana i ʻoi aku ma mua o kāna e hoʻihoʻi ai. ʻO ka hoʻokaʻawale ʻana i ia mau mea ʻelua kekahi o nā mea paʻakikī loa a ke kanaka e pono ai e hana. No laila, e hoʻāʻo kāua e hana iā ia me ka ʻoiaʻiʻo.
ʻO ke kumu e paʻakikī ai kēia hoʻoholo
Kani ka hele ʻē me he hāʻule lā. Aʻo ʻia mākou ʻo ka noho ʻana he kūpaʻa a ʻo ka haʻalele he hoʻopau, ʻo nā kānaka maikaʻi e hoʻoponopono, ʻo ke aloha ka manaʻo ʻaʻole ʻoe e haʻalele. No laila, ke ʻeha kahi pilina, ʻo ka manaʻo mua pinepine, ʻo ia ka hoʻoikaika hou ma kahi o ka nānā pololei ʻana inā e hoʻomau ʻia.
Aia nō kekahi pahele hāmau aʻe, a he inoa kona. Hoʻomau mākou i ka hoʻolilo ʻana i kekahi mea no ka mea wale nō ua hoʻolilo nui mākou. Kapa nā mea hoʻokele kālā iā ia he hoʻopunipuni kumukūʻai nalo (sunk cost). ʻO nā makahiki āu i hoʻokomo ai, ka moʻolelo, ka hale like a i ʻole nā keiki like, ka hiʻohiʻona o kou wā e hiki mai ana āu i kūkulu mua ai ma kou poʻo. Lilo kēlā mau mea a pau i kumu e noho ai, ʻoiai ʻaʻole kekahi o lākou he hōʻike maoli he maikaʻi ka noho ʻana no ʻoe. E akahele ma ʻaneʻi. Ua hala ka manawa āu i hoʻolilo mua ai ma kēlā me kēia ala. ʻO ka nīnau maoli wale nō, he aha ka uku o ka makahiki aʻe o kou ola iā ʻoe, a he aha kāna e hāʻawi ai.
Hoʻokahi mea hou e paʻakikī ai kēia. Ke noho ʻoe i loko o kahi pilina hoʻomaloʻo, ʻo kou manaʻo hoʻoholo ponoʻī kekahi o nā mea mua e pohina ai. Inā ua hoʻolōʻihi ʻoe i ka manawa e haʻi ʻia ai he palupalu loa ʻoe, a i ʻole ʻaʻole i hana ʻia nā mea āu e hoʻomanaʻo ai, hiki paha iā ʻoe ke paʻakikī maoli e hilinaʻi i kou heluhelu ʻana i ke kūlana. ʻAʻole kēlā ʻohu he hōʻike ua hewa ʻoe. I kekahi manawa, he ʻike ia iā ia iho.
ʻO ke ʻano e pono ai ke manaʻo o kahi pilina
Kōkua ke loaʻa kekahi mea e ana ai, no ka mea, ke kaumaha ʻoe no kekahi manawa, hiki iā ʻoe ke poina i ka hālualua ponoʻī.
ʻO nā pilina olakino, ke ʻano a nā loea e wehewehe ai a ʻike ka hapa nui o mākou ke ʻike, kaʻana lākou i kekahi mau ʻano maʻalahi. Aia ka mahalo no nā palena o kekahi a me ke ola kaʻawale o kekahi. ʻO ka hilinaʻi e ulu, ma kahi o ka ʻana, me ka manawa. He wahi e kūʻē ai me ka lilo ʻole i kaua. ʻO ka lokomaikaʻi ka aniau maʻamau, ʻaʻole ka ʻokoʻa kakaʻikahi. ʻO ka manaʻo he palekana ʻoe me kēia kanaka, kākoʻo ʻia e lākou, a he mea koʻikoʻi maoli. E like me ka ʻōlelo a Cleveland Clinic, ʻo ka lokomaikaʻi ma kahi pilina, ʻano ia me ka manaʻo palekana, kākoʻo ʻia, a he mea koʻikoʻi ʻoe i ke kanaka ʻē aʻe.
E nānā i ka mea ʻaʻole ma kēlā papa inoa. ʻAʻole ia e ʻōlelo ʻaʻohe kūʻē o ka pilina, ʻaʻole hoʻonele, ʻaʻole pono i ka hana. Loaʻa i kēlā me kēia pili kokoke he ʻolaʻi. ʻO ka nīnau, inā, ma lalo o ka ʻolaʻi, aia ia mau kūlana hālualua. Ke aia lākou, hiki ke ola i nā kau paʻakikī. Ke nalo lākou, ʻaʻohe nui o kou hoʻoikaika e hana hoʻokahi ai iā lākou.
Nā hōʻailona he manawa paha e lawe koʻikoʻi ai i ka nīnau
ʻAʻohe papa helu e hoʻoholo ai i kēia nou. Akā kūpono kekahi mau ʻano i ka manaʻo maoli, ʻoi loa ke hana hou ʻia a ʻaʻole e loli me ka nānā ʻole i kāu e hoʻāʻo ai.
- Manaʻo ʻoe e hele ana ʻoe ma luna o nā pūpū hua moa. Mālama ʻoe i kāu mau huaʻōlelo, kou leo, kou helehelena, e hoʻomākaukau mau ana no kahi pane. ʻAʻole holo nā pilina olakino ma ia ʻano makaʻu.
- Ua lilo kou honua i ka liʻiliʻi. Ua ʻauana ka poʻe i kokoke iā ʻoe, a i ʻole ua alakaʻi ʻia ʻoe mai iā lākou. ʻO ka hoʻokaʻawale ʻia mai nā hoa a me ka ʻohana kekahi o nā hōʻailona ʻōlelo aʻo maopopo loa a nā mea kākoʻo no ka hana ʻino home e kapa ai, no ka mea, kāpae ia i ka poʻe pono e hiki ke kōkua iā ʻoe e ʻike maopopo.
- Hana mau ʻia ʻoe e manaʻo iki. ʻO ka haʻi ʻana ʻaʻole ʻoe e hana pono i kekahi mea, ka hoʻolei ʻia a hoʻomāʻewaʻewa ʻia o kou manaʻo, ka hoʻohewa ʻia ʻoe i mua o nā mea ʻē aʻe. He ʻino ke kulu o ka hoʻowahāwahā ma kahi ʻano ʻaʻole he hakakā hoʻokahi.
- Hoʻomaka nā manawa maikaʻi e hana me he mau mihi lā. ʻO ke ʻano o kahi pahū i hahai ʻia e ka mehana koke a me nā ʻōlelo hoʻohiki, a laila ulu hou ka ʻolaʻi, he mea ia a nā mea kākoʻo e wehewehe pono ai. Inā ʻike ʻoe iā ʻoe iho e ola ana no ka māhele hoʻolauleʻa, kūpono kēlā ke ʻike.
- Mālama helu kou kino. ʻO ka pilikia o ka hiamoe, he hīpuʻu ma kou ʻōpū ma mua o kou ʻike ʻana iā lākou, he manaʻo maha ke haʻalele lākou. Pili ka ʻolaʻi pilina lōʻihi i nā hopena maoli ma ka olakino kino a noʻonoʻo, a hoʻopaʻa pinepine kou kino i ke kumukūʻai ma mua o ka ʻae ʻana o kou noʻonoʻo.
- Ua hoʻopau ʻoe i ka ʻike ʻana iā ʻoe iho. ʻOi aku kou hopohopo, ʻoi aku ka maʻeʻele, ʻoi aku ka liʻiliʻi, ʻoi aku ka hāmau ma mua o kou ʻano ma mua.
ʻAʻole hoʻolilo hoʻokahi a ʻelua ʻolaʻi i kahi pilina i kumu nalo. He mea ʻē aʻe kahi ʻano paʻa, neʻe ʻole ma nā mahina a makahiki paha.
Kekahi mau nīnau ʻoiaʻiʻo e noho pū ai
Inā ke hoʻāʻo nei ʻoe e noʻonoʻo iā ia, ʻoki kēia mau mea i ka walaʻau ʻoi aku ma mua o kekahi papa helu:
- Inā e wehewehe kahi hoa iaʻu i kēia pilina pololei, he aha kaʻu e haʻi ai iā lākou? ʻAneʻane maopopo mau mākou i nā kūlana o nā kānaka ʻē aʻe ma mua o ko mākou ponoʻī. E ʻaiʻe i kēlā maopopo.
- Ke noho nei anei wau no ka mea o kēia manawa, a no ka mea aʻu e manaʻolana ai e lilo? ʻAʻole ka manaʻolana he mea ʻino. Akā aia kekahi ʻokoʻa ma waena o kahi hoa pili e loli maoli nei a me kahi hoa pili āu e kali nei e loli.
- He aha kaʻu i noi ai, ʻoi aku ma mua o hoʻokahi manawa, aʻu e loaʻa ʻole mau ai? ʻOi aku ke koʻikoʻi o nā ʻano ma mua o nā ʻōlelo hoʻohiki ma ʻaneʻi.
- ʻO wai wau i kekahi makahiki inā ʻaʻohe mea e loli o kēia? E noʻonoʻo iā ia me ka kikoʻī. E nānā i ke ʻano o ka pane ʻana o kou kino ma mua o kou poʻo.
ʻAʻole pono ʻoe e hoʻoponopono i kēia a pau ma ka noho hoʻokahi. ʻO ka mea kūpono loa pinepine, ʻo ia ka hoʻopau wale ʻana i ka hoʻopaʻapaʻa iā ʻoe iho mai ka nīnau a hoʻokuʻu iā ʻoe iho e nānā maoli iā ia.
Ke ʻoi aku kēia ma mua o kahi hoʻoholo paʻakikī
Aia kekahi laina e hoʻololi i nā mea a pau. Inā makaʻu ʻoe i kāu hoa pili, inā ua hoʻoweliweli ʻia, hoʻomalu ʻia, a hōʻeha ʻia ʻoe, a i ʻole inā ʻano palekana ʻole ke kino ke haʻalele, ʻaʻole kēia he nīnau hou e pili ana inā kūpono ka pilina. Hele mua kou palekana, pau. Hiki i ka haʻalele ʻana i kahi kūlana hana ʻino ke lilo i manawa weliweli loa, ʻo ia pololei ke kumu e kūpono ai ke hana me ke kōkua ma kahi o hoʻokahi. Hiki i nā mea kākoʻo i aʻo ʻia ke kamaʻilio iā ia me ʻoe ma ka huna a kōkua iā ʻoe e hana i kahi hoʻolālā, me ke koi ʻole a me ka hoʻohewa ʻole.
A inā ke hali nei ʻoe i kēia me ka hāmau, luhi a maopopo ʻole, e ʻoluʻolu, mai hali iā ia hoʻokahi. Hiki i kahi kahuna lapaʻau noʻonoʻo a i ʻole kahi mea aʻo ke kōkua iā ʻoe e ʻike maopopo aʻe i ke kūlana a hoʻokūpaʻa i kou wāwae ʻoiai ʻoe e hoʻoholo ana. Hiki i kahi hoa hilinaʻi ke lilo i wahi e ʻōlelo leo nui ai i ka mea no ka manawa mua. ʻO ke kapa ʻana iā ia i hoʻokahi kanaka palekana kahi e hoʻomaka ai ka ʻohu e piʻi i luna.
ʻAʻole like ka hele ʻē me ka haʻalele, ʻaʻole like ka noho me ke aloha. Hiki i nā mea ʻelua ke lilo i koho koa, e like me ka mea ʻoiaʻiʻo. Ua ʻae ʻia ʻoe e makemake i kahi ola e palekana a lokomaikaʻi ai. ʻAʻole ka makemake i kēlā he nui loa e noi ai.
Nā kumu
- Cleveland Clinic, 12 Signs You're in a Healthy Relationship
- The National Domestic Violence Hotline, Warning Signs of Abuse
- Harvard Health Publishing, Fostering healthy relationships