Inā aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho, ʻaʻole ʻoe hoʻokahi. Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, e kelepona a kelepaʻi paha i 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), e kelepaʻi iā HOME i 741741 (Crisis Text Line), a i ʻole e kelepona i 911 i ka wā pilikia. Ma nā wahi a pau o ka honua, hōʻike ʻo findahelpline.com i nā laina kōkua manuahi a mālama huna ma kou ʻāina ponoʻī a ma kou ʻōlelo ponoʻī. Inā aia ʻoe i loko o ka pōʻino koke, e kelepona i ka helu kelepona pilikia o kou wahi.
Ke hakakā nei kekahi o kou kime. Hiki iā ʻoe ke ʻike. Ua paheʻe ka hana, ʻaʻole ʻʻka pahupaʻikiʻi, ua nalowale ka huila maʻamau, a i kekahi auinalā haʻi lākou iā ʻoe i ka mea ʻoi aku ma mua o kāu i manaʻo ai e lohe. Uē paha lākou. ʻŌlelo paha lākou i ke ʻano o ka mea e pae i kou umauma a noho ma laila ma hope o ka pau ʻana o ke kelepona.
He koʻikoʻi kāu mea e hana ai ma hope. Pēlā pū kāu mea ʻaʻole e hana.
ʻO ka maʻa o kahi alakaʻi maikaʻi i kēlā manawa ke kaʻi piha i loko. Ka halihali iā ia. Ka lilo ʻana i ke kanaka nāna e kōkua i ka hope. Hele kēlā maʻa mai kahi wahi maoli a kūpono, a he pono e mālama. Akā me ka kāohi ʻole, alakaʻi ia i kahi ʻaʻole e kōkua i kekahi: lawe mālie ʻoe i kahi hana ʻaʻole loa ʻoe i aʻo ʻia, kālele ka mea ʻē aʻe i ke ʻano kōkua hewa, a pau ʻolua i ke paʻa hou aku ma mua o ka mua.
ʻAʻole ka ʻike ʻana i nā palena o kāu kuleana he anu. ʻO ia kekahi o nā mea ʻoluʻolu loa, ʻoihana loa hiki iā ʻoe ke hāʻawi.
ʻOi aku kou koʻikoʻi ma mua o kou manaʻo, a liʻiliʻi aʻe ma mua o kou makaʻu
E hoʻomaka me kahi ʻoiaʻiʻo e pūʻiwa ai ka hapa nui o ka poʻe. Ua loaʻa i kahi noiʻi nui a ka Workforce Institute ma UKG, e nīnau ana i nā tausani limahana ma ʻumi ʻāina, ʻo ka poʻe i ana i ka hopena o ko lākou luna i ko lākou olakino noʻonoʻo ʻano like me ka ʻkā lākou hoa, a ʻoi aku ma mua o kā ko lākou kauka a i ʻole ko lākou loea. Ua kapa ka hapa nui o nā limahana i kēlā noiʻi i kā lākou hana ʻo ia ka mea koʻikoʻi loa hoʻokahi o ke ʻano o ko lākou manaʻo i kēlā me kēia lā.
E ʻae iā ia e komo i loko no hoʻokahi kekona. ʻO ke ʻano e holo ai ʻoe i kahi hālāwai, ka hāʻawi ʻana i kahi manawa palena, ka pane ʻana i kahi hewa, a i ʻole ka nīnau wale ʻana i ke ʻano o kekahi, he koʻikoʻi maoli kona ma ke ola loko o kekahi kanaka ʻē aʻe. ʻAʻole ʻoe e noʻonoʻo wale i ka mana. Aia ia.
Eia ka hapa ʻē aʻe, a pono e paʻa nā mea ʻelua i ka manawa hoʻokahi. Holo kēlā mana ma o ke ʻano e mālama ai ʻoe i ka poʻe. ʻAʻole ia e hoʻolilo iā ʻoe i ko lākou loea. Hiki iā ʻoe ke hoʻololi i ka pule o kekahi me ka hiki ʻole ke mālama i ko lākou kaumaha, ka wehe ʻana i ko lākou kaumaha, a i ʻole ke kaʻi ʻana iā lākou ma kahi pilikia. He mau hana ʻokoʻa kēlā, i hana ʻia e nā poʻe i aʻo ʻia, a ʻo ka hui ʻana o nā mea ʻelua ke wahi e komo ai nā alakaʻi maikaʻi i ka pilikia.
Aia ka laina ma hea maoli
Hoʻāʻo nā luna e lilo i loea me nā manaʻo maikaʻi loa a me ka hoʻomākaukau ʻino loa. ʻAneʻane ʻaʻole kekahi o kākou i aʻo ʻia no ia. Ma ka Harvard Business Review, ua ʻōlelo maopopo ka loea noʻonoʻo kūkākūkā ʻo Kiran Bhatti a me ke kumu alakaʻi Cambridge ʻo Thomas Roulet: ʻaʻole pono nā luna e hoʻāʻo e lilo i loea. ʻO kā lākou mea hiki ke hana ka hāʻawi ʻana i kahi ʻano kōkua mua olakino noʻonoʻo, ka mea like me ka ʻike pehea e mālama maluhia ai i kekahi a kāhea i ke kōkua, ʻaʻole ka hana ʻoki kino.
No laila he aha ka mea e noho i loko o kāu kuleana?
- Ka ʻike. ʻO ʻoe pinepine ka mea mua e ʻike i ka hewa o kekahi mea, no ka mea, ʻike ʻoe i ka hana a me ke ʻano o ke kanaka kokoke.
- Ka nīnau, maʻalahi a me ke koʻikoʻi ʻole. ʻO "ʻAno ʻokoʻa ʻoe i kēia mau lā. Pehea ʻoe, maoli?" he ʻōlelo piha a mana.
- Ka hoʻolohe me ka wikiwiki ʻole e hoʻoponopono. ʻAʻole ka hapa nui o ka poʻe i ka pilikia e noi nei iā ʻoe e hoʻoponopono iā ia. Makemake lākou e ʻʻole mehameha me ia no hoʻokahi minuke.
- Ka hoʻololi ʻana i ka hana ʻoiai e hiki kūpono ai. He pule māmā aʻe, kahi manawa palena i neʻe, hoʻokahi mea liʻiliʻi mai ka pā. ʻO kēia pinepine ke kōkua kikoʻī loa hiki iā ʻoe ke hāʻawi, a nāu pono e hāʻawi.
- Ke kuhikuhi ʻana i ke kōkua maoli, a me ka hahai. He papahana kōkua limahana, ka ʻOihana Kānaka, he kauka, he kūkākūkā, he laina pilikia inā koʻikoʻi.
A he aha ka mea e noho ma waho ona? Ka hōʻoia maʻi. Ka hāʻawi ʻana i ka ʻōlelo aʻo lapaʻau. Ka lilo ʻana i ke kōkua manaʻo o kēlā me kēia lā a kekahi e hilinaʻi ai ma kahi o ka mālama loea. Ka hoʻohiki e mālama iā lākou maikaʻi. Ka lawe ʻana i ke kuleana o kahi hopena hiki ʻole iā ʻoe ke hoʻomalu. I ka manawa āu e hele ai i kēlā ʻāina, ua hoʻopau ʻoe i ke alakaʻi a hoʻomaka i kahi hana hiki ʻole i kekahi ke hana no kekahi.
Ke kumu e hāʻule ai ke ʻoi aku
Kani ia he koho lokomaikaʻi. ʻAneʻane ʻaʻole.
Ke lilo ʻoe i kumu kōkua nui o kekahi, hoʻopaʻa ʻoe i ke kōkua hiki ke mālama maoli i ka mea i hewa. Loaʻa i kahi kūkākūkā ka aʻo, ka hoʻomalu, a me ke ala. Loaʻa iā ʻoe nā manaʻo maikaʻi a me kahi kalena piha i nā mea ʻē aʻe. ʻO ke kū ʻana no ka loea, ʻoiai me ke aloha, hoʻolohi mālie ia i ka lā e loaʻa ai iā lākou kā lākou mea e pono maoli ai.
Aia kekahi kumukūʻai iā ʻoe pū, a ʻaʻole ia he liʻiliʻi. Kuhikuhi ka poʻe noiʻi o ka luhi i kekahi mau kumu maʻamau: ka nui loa o ka hana, ka liʻiliʻi loa o ka mana, a me nā manaʻo pohihihi a laulā no kāu hana iho. E lawe i ke kaumaha o kēlā me kēia kanaka ma ke ʻano he kuleana pilikino a ua kau inoa ʻoe no nā mea ʻekolu i ka manawa hoʻokahi. ʻAʻole hāiki ka hana nāu maoli e hana ai e hana i wahi. Wela aʻe wale ʻoe, hāʻawi i ka nānā ʻino aʻe i nā mea a pau, a ma hope ʻaʻohe mea i koe no ka poʻe e hilinaʻi ana iā ʻoe, ma ka hana a i ka home.
ʻO ke kaumaha hiki ʻole iā ʻoe ke ʻike ʻo ia ke kaumaha loa. Halihali kahi luna nāna e hoʻoholo malie ua kuleana ʻo ia no ka mālama ʻana i kahi limahana e hakakā ana i kahi kaumaha ʻaʻole i kau ʻia e kahi wehewehe hana, me ka hāmau, pinepine no nā mahina.
Pehea e noho ai ma kāu ala a noho kanaka hohonu nō
ʻAʻole he ʻokoʻa nā palena a me ka mehana. ʻO nā alakaʻi mālama loa aʻu i nānā ai ʻo lākou pū ka poʻe maopopo loa no kā lākou mea i loko a ʻaʻole i loko e hana ai. He mau mea e kōkua ai.
E ʻōlelo i kāu mea hiki ke hāʻawi, me ka leo nui. E hoʻāʻo i kahi mea e like me: "ʻAʻole au he kūkākūkā, a e hana hewa ana au iā ʻoe inā hoʻokahi au pēlā. ʻO kaʻu mea hiki ke hana, ʻo ka hōʻoia ʻana e hiki ke mālama ʻkāu hana a kōkua iā ʻoe e ʻimi i kekahi i aʻo maoli ʻia no kēia. Hiki iā kāua ke hana i nā mea ʻelua?" ʻO ke kapa ʻana i ka palena he hōʻoluʻolu, ʻaʻole he hōʻole. Haʻi ia i ke kanaka lawe koʻikoʻi ʻoe i ko lākou kūlana a makemake i ke kōkua kūpono ma luna ona.
E ʻike i kāu mau ala kuhikuhi ma mua o kou pono iā lākou. E ʻimi i kēia lā i ke ʻano e hana ai kāu papahana kōkua limahana, ka mea hiki a hiki ʻole i ka ʻOihana Kānaka, a me nā kumu pilikia e kuhikuhi ai ʻoe i kekahi i kahi pilikia. ʻO ka hemahema no kēia i kahi manawa paʻakikī e hoʻoʻino i nā mea a pau. ʻO ka loaʻa ʻana iā ia mākaukau e ʻae iā ʻoe e noho maluhia a pono ke koʻikoʻi.
E hahai me ka lawe ʻole. ʻO kahi "Ua hiki anei iā ʻoe ke nonoi i kekahi? Aia kekahi mea hiki iaʻu ke hoʻololi ma kuʻu ʻaoʻao?" pōkole i kekahi mau lā ma hope e hōʻike ʻaʻole ʻoe i poina, me ka hoʻolilo ʻʻole iā ʻoe iho i ka papahana. ʻO ka pahu hopu ka noho ʻana he uea i ke kōkua, ʻaʻole ke kōkua iho.
E nānā i kou ana ponoʻī. Inā ke nele nei ʻoe i ka hiamoe no nā pilikia o kahi lālā kime, e hana hou ana i nā kamaʻilio i ka pō, a i ʻole ke ʻike pilikino kuleana inā maikaʻi lākou, ʻo ia kou hōʻailona ua hele ʻoe ma waho o kāu kuleana. E kamaʻilio me kāu luna ponoʻī, ka ʻOihana Kānaka, a i ʻole kāu kūkākūkā ponoʻī. ʻAʻole ka mālama ʻana iā ʻoe iho ma ʻaneʻi he ʻnoho ponoʻī. ʻO ia ka mea e hiki mau ai iā ʻoe ke alakaʻi.
E mālama i ke kuhikuhi he kūleʻa, ʻaʻole he hāʻule. ʻO ke kōkua ʻana i kekahi e hōʻea i kahi loea ʻo ia ka lanakila. ʻO ia ka mea pono loa āu e hana ai i ke kūlana holoʻokoʻa. Inā hāʻawi kahi luna i kahi limahana e hakakā ana i ka mālama maoli, aʻo ʻia, ua hana lākou i kā lākou hana pololei loa.
Ke ʻoi aku ka pilikia ma mua o kākou a pau
Kāhea kekahi mau manawa i ka mea ʻoi aku ma mua o kahi kuhikuhi a me kahi pule māmā. Inā haʻi kekahi iā ʻoe e noʻonoʻo ana ia e hoʻopau i kona ola, a i ʻole loaʻa iā ʻoe ke kumu koʻikoʻi e makaʻu ai no ko lākou palekana, ʻaʻole kēia e pili hou i ka hana a ua ʻoi loa ma mua o ka mea hiki i kahi luna ke mālama ʻo ia wale nō. E noho me lākou, e lawe koʻikoʻi, a e hoʻopili iā lākou i ke kōkua pilikia a i ʻole kahi laina pilikia koke. E hoʻokomo i ka poʻe a me nā kumu a kāu hui i mālama no kēia pono. ʻAʻole pono ʻoe e ʻike i nā huaʻōlelo kūpono. Pono wale ʻoe e haʻalele ʻole iā lākou me ia, a e hoʻokomo wikiwiki i kahi kanaka i aʻo ʻia.
He maoli ka māʻalili o kēia a pau ke ʻae ʻoe iā ia e komo. ʻAʻole loa ʻoe i manaʻo ʻia e lilo i nā mea a pau i nā mea a pau āu e alakaʻi ai. Manaʻo ʻia ʻoe e lilo i kanaka paʻa, kūpono nāna e ʻike, nāna e mālama a ʻoiaʻiʻo no kou mau palena, a nāna e ʻike e kuhikuhi i ke kōkua ʻoi aku ma mua ou. E hana i kēlā, a ua hāʻawi ʻoe i ka mea ʻoi aku ma mua o kā ka hapa nui o ka poʻe e loaʻa ai mai kahi luna. Ua mālama pū ʻoe i ka lawa ou iho e hiki mau ai ke hana i ka lā ʻapōpō.
Nā kumu
- SHRM, Report: Managers Have Bigger Impact on Employee Mental Health than Therapists
- Harvard Business Review, Helping an Employee in Distress
- Harvard Business Review, What New Managers Can Do to Support Employee Mental Health
- Frontiers in Psychology, Leadership and Job Demands-Resources Theory: A Systematic Review