Malia paha he hoa pili i wahaheʻe no nā mahina. Malia paha he kanaka i haʻalele me ke aʻo ʻole, a i ʻole he pilina e neʻe mau ana ka honua ma lalo ou. Pehea lā i hana ai, puka mai ʻoe me kekahi ʻano hou: he ʻo iki ke pili kekahi. He leo e ʻōlelo ana, ʻike ʻoe, ʻo ia kēia ka mea e hana nei.
A i kēia manawa ua launa ʻoe me kekahi, a i ʻole ke noʻonoʻo nei ʻoe e hoʻāʻo, a ke nui nei kēlā ʻano. Heluhelu ʻoe i kā lākou mau leka ʻelua manawa. Kali ʻoe i ka hihia. Makemake kekahi ʻāpana ou e wehe a kū kekahi ʻāpana ma ka puka, me ka maopopo ʻo ka hoʻokomo ʻana i kekahi ka mea i ʻeha ai ʻoe i ka manawa i hala.
ʻAʻole he hemahema kēlā kiaʻi. ʻO ia kou noʻonoʻo e hana ana i ka mea pono i hana ʻia ma hope o ka ʻeha: e mālama iā ʻoe. ʻO ka pilikia, ʻo kekahi kiaʻi i haʻalele ʻole i ka hana, ʻo ia ka mea e pale ai i ka maikaʻi me ka ʻino pū. ʻAʻole ke aʻo hou ʻana e hilinaʻi i ka hoʻokuʻu ʻana i ke kiaʻi. ʻO ke aʻo ʻana iā ia i ka ʻokoʻa ma waena o kahi pōʻino maoli a me kahi pana kahiko.
No ke aha e paʻakikī loa ai
Ke hoʻopunipuni kekahi āu i hilinaʻi ai iā ʻoe, ʻaʻole ka ʻeha he mea naʻau wale. Mālama kou kino iā ia me he haʻawina pōʻino lā. ʻO ka manawa aʻe e ʻano like iki ai kekahi mea, he hoa hou ʻano pohihihi, he kelepona i waiho ʻia ka maka i lalo, he pane lohi, kani kou pihe ma mua o ke kaupaona ʻana o kou lolo noʻonoʻo. ʻIke mua ʻoe i ka piʻi o ka makaʻu a ʻimi i ke kumu ma hope.
ʻO ia ke kumu e hiki ai i ka ʻāpana akamai a mākaukau ou ke ʻike he lokomaikaʻi ke kanaka hou a hoʻomākaukau mau no ka pā ʻana. ʻAʻole ʻoe e hoʻohenehene wale. Ke halihali nei ʻoe i kahi ʻeha i pani piha ʻole ʻia, a he palupalu nā ʻeha i ka pā ʻana.
Kōkua ke kapa ʻana i ke ʻano maoli o ka hilinaʻi. ʻO ka hilinaʻi he piliwaiwai āu e hana ai i kekahi i ka wā hiki ʻole iā ʻoe ke maopopo. Hāʻawi ʻoe i kekahi liʻiliʻi ou, me ka ʻike e hiki iā lākou ke hoʻonele iā ʻoe, no ka mea ua ʻike ʻoe i ka nui e manaʻoʻiʻo ai ʻaʻole paha lākou e hana pēlā. Ma hope o ka hoʻopunipuni, manaʻo ʻia he pupule kēlā piliwaiwai, no ka mea ua eo ʻoe i ka manawa i hala. No laila ʻaʻole ka hana he koi iā ʻoe iho e manaʻo i ka maopopo. ʻAʻole loaʻa ka maopopo me nā kānaka. ʻO ka hana ka maʻa ʻana i ka hana hou ʻana i nā piliwaiwai liʻiliʻi a noʻonoʻo pono ʻia, a me ka ʻike ʻana i ka manawa e holomua ai.
E hoʻomaka me ke kanaka āu e ola pū ai
Ma mua o kou hiki ʻana ke hilinaʻi i kekahi hou, kōkua ke kūkulu hou ʻana i ka hilinaʻi i kou heluhelu ponoʻī o nā mea. Hoʻoluli pinepine ka hoʻopunipuni i kēlā ma mua o nā mea ʻē aʻe. Hoʻomaka ʻoe e nīnau pehea ʻoe i hala ai ia, ua haki anei kou noʻonoʻo, hiki anei iā ʻoe ke manaʻoʻiʻo i kou manaʻo. ʻO kēlā kānalua iho ka ʻāpana hāmau loa o ka pōʻino, a ʻo ka mea koʻikoʻi loa e mālama ai.
ʻŌlelo maopopo ka loea olakino noʻonoʻo ʻo Ramone Ford o ka Cleveland Clinic i ka neʻe mua: e aloha iā ʻoe iho. Ua ʻeha ʻoe i nā koho a kekahi ʻē aʻe, ʻaʻole i kou hupo iho no ka mālama ʻana. ʻO ka poʻe e wahaheʻe ana, ua mākaukau lākou i ka manaʻoʻiʻo ʻia ʻana. ʻO ka hilinaʻi ʻana i kekahi i lilo i hilinaʻi ʻole, ʻaʻole ia he hōʻike he pono ʻole kou naʻau. ʻO kona manaʻo, ua haki kekahi kanaka āu i kumu ai e hilinaʻi i kāna ʻōlelo.
Kūkulu hou kekahi mau mea i ka hilinaʻi iho ʻoi aku ka wikiwiki ma mua o kekahi mea hiki i ka hoa hou ke hana:
- E mālama i nā ʻōlelo paʻa liʻiliʻi iā ʻoe iho. Inā e ʻōlelo ʻoe e hele wāwae, e hele. He koho hāmau kēlā me kēia ʻōlelo i mālama ʻia he ʻano koʻikoʻi kāu ʻōlelo.
- E hoʻopau i ka noʻonoʻo hou ʻana i ka moʻolelo kahiko ma ke kaʻina poepoe. ʻO ka noʻonoʻo hou ʻana i ka hoʻopunipuni he haneli manawa, manaʻo ʻia he kiaʻi, akā ma hope o kekahi kiko, mālama wale ia i ka ʻeha e wehe ana. E ʻike i ka hoʻopuka hou a e waiho mālie iā ia.
- E ʻae iā ʻoe iho e kanikau maoli. Ua nalowale iā ʻoe kekahi mea maoli, malia paha he wā e hiki mai ana āu i kūkulu hapa ai i loko o kou poʻo. ʻAʻole ka ʻehaʻeha he nāwaliwali ma ʻaneʻi. ʻO ia ke kumu kūʻai o ka aloha ʻana, a hala ʻoi aku ka wikiwiki ke ʻae ʻoe iā ia e holo a hala.
Pehea e kūkulu hou ʻia ai ka hilinaʻi me kekahi hou
Eia ka ʻāpana hoʻomaha. ʻAʻole ka hilinaʻi he pihi āu e hoʻā ai i ka manawa hoʻokahi. Kūkulu ʻia ʻo ia e like me kona haki ʻana, ma nā manawa liʻiliʻi e hui pū ai. ʻO ka ʻokoʻa, hiki iā ʻoe ke hoʻonohonoho i ka māmā.
ʻO ka hōʻailona nui loa o ka hilinaʻi ʻia, ʻaʻole ia he ʻōlelo hoʻohiki nui. ʻO ia ka mau ʻana. Kūlike anei kāna ʻōlelo me kāna hana, i nā manawa a pau, i nā mea maʻamau pilikia liʻiliʻi? Hiki i kekahi ke ʻōlelo i nā ʻōlelo pono a pau ma ka huakaʻi aloha ʻelua. ʻO ka mea āu e nānā maoli ana, no nā pule a me nā mahina, ʻo ia ka paʻa ʻana o nā mea liʻiliʻi. Leka lākou i ka wā i ʻōlelo ai. Hoʻomanaʻo lākou i ka mea āu i haʻi ai. Hiki mai lākou. ʻO ka hilinaʻi luhi ka mea maoli i hana ʻia ai ka hilinaʻi.
No laila e ʻae i ka hilinaʻi e loaʻa i kona komo ʻana ma nā degere.
- E kaʻana i kekahi mea liʻiliʻi a e ʻike i kā lākou hana. ʻAʻole kou ʻeha hohonu loa ma ka huakaʻi ʻelua. He ʻāpana maoli akā haʻahaʻa ou, he hopohopo, he manaʻo āu e ʻōlelo pinepine ʻole ai. E nānā inā mālama lākou iā ia me ka mālama.
- E ʻike pehea lākou e pane ai i ka wā palupalu iki ʻoe. Palupalu lākou, a i ʻole hoʻololi i ke kumuhana, a i ʻole hoʻolilo iā ia no lākou iho? ʻO ke ʻano e mālama ai kekahi i kou mau wahi palupalu, ʻoi aku kona haʻi iā ʻoe ma mua o kekahi mahalo.
- E nānā i ka hoʻoponopono. Hoʻonele kēlā me kēia kanaka iā ʻoe i kekahi manawa. ʻO ka nīnau koʻikoʻi, ʻo ia ka mea e hiki mai ana ma hope. Hiki anei iā lākou ke lohe ua ʻeha lākou iā ʻoe me ka pale ʻole? Hoʻololi anei lākou? ʻO ka hoʻoponopono ma hope o kekahi haki liʻiliʻi, ʻo ia kekahi o nā hōʻailona ikaika loa o kekahi kūpono e hilinaʻi ai.
- E ʻae i ka hōʻike e ʻahu ʻia ma mua o kou piliwaiwai hou ʻana. I kēlā me kēia manawa e hōʻike ai lākou he hilinaʻi ʻia i kekahi mea liʻiliʻi, hiki iā ʻoe ke piliwaiwai i kekahi liʻiliʻi hou aʻe. ʻAʻole ia he anuanu. ʻO ia ka hilinaʻi e ulu ana ma ke ala olakino, ma luna o kahi kahua ma kahi o kahi manaʻolana.
Ma ʻaneʻi nō hoʻi e hana hāmau ai nā palena maikaʻi. ʻAʻole ka palena he pā kūʻē i ke aloha. ʻO ia ka laina e hiki ai iā ʻoe ke noho wehe me ka haʻalele ʻole iā ʻoe iho. "ʻAʻole au i mākaukau e hoʻokahi wale nō kāua." "Makemake au e kamaʻilio ʻole i kēlā me kēia lā ma ka hoʻomaka." "Ke hoʻololi nā hoʻolālā i ka minuke hope, pono au i kahi aʻo mua." ʻAʻole e ʻike ke kanaka pono i kou mau palena he hōʻino. E ʻike lākou iā lākou me he palapala ʻā ina lā o ke ʻano e palekana ai me ʻoe.
He huaʻōlelo no ke kala
E haʻi ka poʻe iā ʻoe e pono ʻoe e kala i ke kanaka i ʻeha ai ʻoe ma mua o kou hiki ʻana ke holomua. Huikau kēlā aʻo, no laila he pono e maopopo loa.
ʻO ke kala, e like me ka wehewehe ʻana a nā mea noiʻi, he hoʻoholo manaʻo paʻa e hoʻokuʻu i kou huhū iho a me ka makemake e hoʻopaʻi. He mea ia āu e hana ai no kou maluhia iho. ʻAʻole ia e ʻōlelo ana ua pono ka mea i hana ʻia. ʻAʻole ia e koi iā ʻoe e poina, e launa hou, a i ʻole e ʻae i kēlā kanaka e hoʻi i kou ola. ʻO ka Greater Good Science Center ma ke Kulanui o Kaleponi, Berkeley, kaha maopopo i kēlā laina: ʻaʻole ke kala ʻana i kekahi e koi iā ʻoe e hilinaʻi hou iā ia a i ʻole e hoʻomaka hou i ka pilina. Hiki iā ʻoe ke kala piha i kekahi mea i hala a ʻaʻole loa e kamaʻilio hou iā ia.
No ke aha lā e hana ai? No ka mea, he kaumaha ka halihali ʻana i ka huhū, a ʻo ʻoe ka mea e halihali nei. Hāpai ʻo Fred Luskin o Stanford, nāna i hoʻolohelohe i nā ʻanahulu makahiki i kēia, i ke kala me he mākau lā hiki ke aʻo ʻia, he ala e hoʻopau ai i ka ʻeha kahiko mai ka holo ʻana i kou wā i kēia manawa. ʻO ka hoʻokuʻu ʻana i ka huhū e hoʻokuʻu ai i ka ikaika āu i hoʻolilo ai i ka noho huhū, a hiki iā ʻoe ke hoʻolilo iā ia i ke ola a me ka poʻe i mua ou i kēia manawa.
Lawe ka manawa i ke kala, a he pono pinepine ke hana ʻoi aku ma mua o ho ʻokahi manawa. E manaʻo ʻoe ua hoʻokuʻu ʻoe iā ia, a laila lawe hou mai kekahi mele a i ʻole wahi iā ia me ka ikaika, a hoʻokuʻu hou ʻoe iā ia. He mea maʻamau ia. ʻAʻole ia he hōʻailona ua hāʻule ʻoe. ʻO ia wale nō ke ʻano e hana maoli ai ka hoʻola, ma nā poepoe ma kahi o ka laina pololei.
Ka haʻi ʻana i ka aʻo maoli mai kahi pana kahiko
ʻO ka ʻāpana paʻakikī loa o ka huakaʻi aloha ma hope o ka hoʻopunipuni, ʻo ia ka hoʻonohonoho ʻana i kou makaʻu i ʻelua puʻu. ʻO kekahi puʻu, ʻo ia kou pihe e pane ana i ka hana maoli o ke kanaka hou. ʻO kekahi, ʻo ia kou pihe e pane ana i ke kanaka hope loa, i hoʻolei ʻia ma luna o kekahi i ʻaelike ʻole. Manaʻo ʻia ua like nā mea ʻelua mai loko mai. Hele mai nā mea ʻelua me ke koni puʻuwai like a me ka maopopo maʻi like. ʻO ke aʻo ʻana e haʻi iā lāua, ʻo ia ka hapa nui o ka mākau.
He hoʻāʻo kokoke: kuhikuhi kahi aʻo maoli i kekahi mea a lākou i hana ai. Kuhikuhi kahi pana kahiko i kekahi mea e hoʻomanaʻo ai lākou iā ʻoe. ʻO ka "Ua hoʻopau ʻo ia i ʻekolu manawa a ʻole i haʻi i ke kumu" he ʻike no ʻona. ʻO ka "Ke lohi nei ʻo ia a ke maopopo nei iaʻu ke kuʻonoʻono nei ʻo ia" ʻo kou moʻolelo ia e ʻōlelo nei, ʻaʻole kāna hana. Ke piʻi ka makaʻu, e hoʻāʻo e nīnau i ka mea i hana maoli ʻia, a inā kūpono kou pane me ia a ʻoi aku paha.
ʻAʻohe o ia e ʻōlelo ana e pono ʻoe e nānā ʻole i nā hae ʻula maoli ma ka inoa o ka ulu ʻana. E hilinaʻi i kou naʻau ke hana pohihihi, hoʻomalu, a hoʻalo kekahi, ke kūlike ʻole kā lākou mau moʻolelo, ke mehana lākou ma kahi malū a anuanu ma kahi ākea, ke hoʻolilo lākou iā ʻoe i mea liʻiliʻi no kou loaʻa ʻana o nā pono. ʻAʻole he pana kēlā. He naʻauao ka makaʻala ma laila, a ʻaʻohe ou ʻaiʻē i kekahi i ka pono o ke kānalua a lākou e puhi ana.
ʻO ka pahuhopu ka mālama ʻana i kou pihe a hana iā ia i pololei. E ʻae iā ia e aʻo iā ʻoe e pili ana i ka mea maoli. Mai ʻae iā ia e hoʻahewa i ka hala ʻole.
E hele mālie, a e ʻae i kēlā
ʻAʻohe uaki no kēia. Hōʻike ʻo Ford ʻo ka hohonu o ka ʻeha, ʻoi aku ka lōʻihi o ka manawa, a ʻaʻole hiki iā ʻoe ke kau i kahi lā palena no ke kūkulu hou ʻana i ka hilinaʻi. ʻO ka mea e koi iā ʻoe e wikiwiki, e "hala wale aʻe," e hōʻike i kou hilinaʻi ma kāna kalena, ke haʻi mai ia iā ʻoe i kekahi mea kūpono e pili ana iā ia iho.
ʻAʻole ka hele mālie e like me ka noho pani. Hiki iā ʻoe ke huakaʻi aloha ʻoiai e hoʻola ana ʻoe. Hiki iā ʻoe ke makemake i kekahi a noho makaʻala. Hiki iā ʻoe ke hoʻohaʻahaʻa i kou kiaʻi i kekona i ka manawa a huki hou i hope ke pono. ʻAʻole ka pahuhopu ka lele hou ʻana i ka hilinaʻi makapō. ʻO ia ka noho wehe a lawa i loaʻa ai i ke kanaka pono kahi ala e komo ai, ʻoiai ʻoe e mālama ana i ka noʻonoʻo e pale iā ʻoe mai ka mea hewa.
E ʻike i ka ʻokoʻa ma waena o ka makaʻala a me kahi hale paʻahao. Pane ka makaʻala i ka mea maoli i mua ou: kēia kanaka, kēia hana, kēia pule. Hoʻopaʻi kahi hale paʻahao i nā mea a pau no ka mea a hoʻokahi kanaka i hana ai. Inā ʻike ʻoe iā ʻoe e hoʻāʻo ana i kahi hoa lokomaikaʻi no nā hewa a lākou i hana ʻole ai, e heluhelu ana i ka hala i kēlā me kēia manawa kūlike, a i ʻole hiki ʻole ke hoʻokomo i kekahi me kona kūpaʻa, kūpono ia i ka manaʻo aloha. ʻAʻole no kou hana hewa, akā no kou pono e kuʻu ai mai ia.
Ka manawa e ʻimi ai i ke kākoʻo hou
He hohonu loa kekahi mau ʻeha e hele wale aku ai me ka mehameha, ʻaʻohe hilahila i laila. Inā kāʻili mau ka hoʻopunipuni āu i hala ai i kou mau lā, inā hoʻokahe ʻia ʻoe me nā noʻonoʻo komo a me ka makaʻu ke hoʻāʻo ʻoe e pili, inā noho maʻeʻele a pani ʻoe e pale i ka ʻeha hou ʻana, a i ʻole inā ua hoʻopau hāmau ka makaʻu iā ʻoe mai ka pili ʻana me kekahi, he mau kumu maikaʻi kēlā e kamaʻilio me kekahi loea olakino noʻonoʻo. Hiki i kekahi maikaʻi ke kōkua iā ʻoe e haʻi i ka pihe kahiko mai ka pōʻino maoli o kēia manawa, e hana i ka ʻeha ʻino ma kahi māmā e palekana ai, a e kūkulu hou i ka hilinaʻi me ka wikiwiki ʻole.
Inā ke hoʻola nei ʻoe mai kahi hoʻopunipuni i loko o kekahi pilina āu e makemake ai e mālama, hiki i ka hoʻola olakino noʻonoʻo pā lua ke kōkua i nā kānaka ʻelua e hana i ka hana hoʻoponopono ma ke ʻano hoʻonohonoho. Kuhikuhi ka American Psychological Association i ka hoʻola e hui pū ana i ke kuleana ʻoiaʻiʻo mai ke kanaka i hana ʻino me ka hana mālama a māmā no ka mea i ʻeha ʻia. Hoʻi mai ka hilinaʻi ʻoi aku ka wikiwiki me ka hoʻoikaika kūpaʻa ma nā ʻaoʻao ʻelua ma mua o ka mihi wale.
ʻAʻole ka leʻaleʻa no ke kōkua he hōʻailona he nāwaliwali ʻoe a i ʻole ʻaʻole loa ʻoe e hilinaʻi hou. ʻO ia ke ʻano e ʻike ai ka poʻe he nui i ko lākou ala e hoʻi ai i laila. Ua aʻo ʻoe, me ka ʻeha, hiki i ka poʻe ke hoʻonele iā ʻoe. ʻO ka mea kūpono e hoʻomanaʻo ai, he mokuna ho ʻokahi ia o kēlā haʻawina, ʻaʻole ka puke holoʻokoʻa. Aia nā kānaka i waho e mālama ana i kā lākou ʻōlelo, a ua ʻae ʻia ʻoe e ʻimi iā lākou, me ka mālama, ma kou manawa ponoʻī.
Nā kumu
- Cleveland Clinic, How To Rebuild Trust in Any Relationship
- Greater Good Science Center, UC Berkeley, Forgiveness Definition: What Is Forgiveness
- Fred Luskin, The Choice to Forgive (Greater Good Magazine, UC Berkeley)
- American Psychological Association, Restoring Trust After Infidelity