Pehea e noho pū ai me kahi hoaaloha i ke kanikau

Ua make ka makuahine o kāu hoaaloha i ka Pōʻalua. A i ʻole ua pau kā lākou male ʻana, a i ʻole ʻaʻole i hiki mai ke pēpē, a i ʻole ua hoʻohiamoe ʻia ka ʻīlio a lākou i mālama ai no nā makahiki he ʻumikūmāhā i kēlā kakahiaka. Makemake ʻoe e hoʻopili. A laila paʻa ʻoe, no ka mea ke manaʻoʻiʻo nei kekahi hapa mālie a makaʻu ou aia kahi mea kūpono loa e ʻōlelo ai, a inā hiki ʻole iā ʻoe ke loaʻa, e hoʻoʻino ʻoe i nā mea a pau.

No laila eia ka mea mua e ʻike ai, a wehe ia i ke koʻikoʻi: ʻaʻohe mea kūpono loa e ʻōlelo ai. ʻAʻohe mea me nā huaʻōlelo e hoʻoponopono i kēia, no ka mea ʻaʻohe mea e hoʻoponopono i kēia. ʻO ka mea a ka poʻe kanikau e hoʻomanaʻo ai, i nā makahiki ma hope, ʻaʻole ia ka mākaukau ʻōlelo o kekahi. Hoʻomanaʻo lākou i ka mea i hōʻea mai. Hoʻomanaʻo lākou i ka mea i noho.

ʻO ia ka hana holoʻokoʻa, ʻoiaʻiʻo nō. ʻAʻole pono ʻoe e naʻauao. Pono ʻoe e noho aia.

No ke aha e kani paʻakikī loa ai kēia

Inā hoʻopilikia ka hoʻopili ʻana i kahi kanaka kanikau iā ʻoe, ʻaʻole ʻoe he anu a haki. He kanaka ʻoe. ʻAʻole i aʻo ʻia ka nui o kākou pehea e hana ai i kēia. Ua ulu kākou a puni i kahi moʻomeheu e mālama ana i ka make me he mea e hoʻomaʻemaʻe koke ʻia ai, a no laila hiki kākou i ka pule ʻino loa o kekahi me ka palapala ʻole a me ka makaʻu nui.

Kani maʻa mau ka makaʻu me he kekahi o kēia. *E hoʻomanaʻo au iā lākou a hoʻolilo iā lākou i ka uē.* *E ʻōlelo au i ka mea hewa.* *ʻAʻole au i pili lawa e komo.* E nānā e pili nā mea ʻekolu i kou ʻano ʻino, ʻaʻole i ko lākou pono. ʻAʻole ia he hōʻino. He mea pono wale ke ʻike, no ka mea i kou ʻike ʻana iā ia hiki iā ʻoe ke waiho iā ia i lalo.

ʻAʻole ʻoe e hoʻomanaʻo iā lākou i ka pohō. Maopopo nā mea noiʻi a me nā kauka kanikau ma kēia, a ʻōlelo maopopo ʻo Harvard Health: ʻaʻole e hoʻolilo ka haʻi ʻana i ke kanaka i make i kāu hoaaloha i ke kaumaha aʻe. ʻAʻole lākou i poina. ʻO ka pohō ke ea a lākou e hanu nei. I kou ʻōlelo leo nui ʻana i ka inoa, ʻaʻole ʻoe e wehe nei i kahi ʻeha. Ke haʻi nei ʻoe iā lākou ua koʻikoʻi ke kanaka, a koʻikoʻi mau, a ʻaʻole pono lākou e hali i ka hoʻomanaʻo hoʻokahi.

E hōʻea mai, a laila e hoʻomau i ka hōʻea ʻana

Eia kahi ʻano a ʻaneʻane kēlā me kēia kanaka kanikau e wehewehe ai. Ma ka pule mua a ʻelua, hōʻea mai nā ʻai, hoʻonui ʻia nā kāleka, a ʻā ke kelepona. A laila pau ka hoʻolewa, hoʻi nā mea a pau i ko lākou ola ponoʻī, a mālie ka hale i ka manawa e noho maoli ai ke kanikau. Emi nā kelepona. ʻAʻole emi ke kanikau.

Kuhikuhi ka Mayo Clinic Health System i kēlā hakahaka pono, a ʻo ia kahi e hiki ai iā ʻoe ke hana i ka pono nui loa. ʻO ka hoaaloha e kākau ana i kahi Pōʻakolu maʻamau, ʻekolu mahina ma hope, *ke noʻonoʻo nei iā ʻoe a me kou makua kāne i kēia lā,* ke hāʻawi nei i kekahi mea ʻoi aku ka makamae ma mua o kekahi lasagna hou.

Kekahi mau ala e lilo i kēlā hoaaloha:

• E māka i nā lā paʻakikī. Nā lā hānau, ka makahiki o ka make, nā lā hoʻomaha mua. E kau iā lākou i kāu kālena i kēia manawa i poina ʻole ʻoe, a hoʻopili i ko lākou pae ʻana. Lawa kahi memo pōkole.
• E lawe i ke koho mua. ʻAʻole hiki i ka nui o ka poʻe kanikau ke hōʻuluʻulu i ka ikaika e noi i ke kōkua, no laila ʻaʻole lākou e noi. Mai kakali e kono ʻia ʻoe i loko hou. E lilo i ka mea e kīkēkē mau i ka puka.
• E hoʻohana i ka inoa. E kamaʻilio no ke kanaka i make. E kaʻana i kahi hoʻomanaʻo, kahi kiʻi, kahi mea ʻakaʻaka liʻiliʻi āna i hana ai. He makana ka lohe ʻana e hoʻomanaʻo kekahi ʻē aʻe.
• E hoʻohaʻahaʻa i ka pae no ka hoʻopili ʻana. ʻAʻole pono iā ʻoe kahi kumu a i ʻole kahi manawa maikaʻi. Helu kahi emoji puʻuwai. Helu kahi meme a lākou e makemake ai.

E hāʻawi i kekahi mea kikoʻī, ʻaʻole "i kekahi mea"

He lokomaikaʻi ka "e haʻi mai iaʻu inā pono ʻoe i kekahi mea," a he ʻaneʻane makehewa hoʻi. Hāʻawi ia i kahi kanaka me ka lolo i ʻohu ʻia e ke kanikau i hoʻokahi hoʻoholo hou e hana ai, hoʻokahi mea hou e mālama ai. ʻAneʻane ʻaʻole loa lākou e kelepona.

E hana i ka hāʻawi i kikoʻī, a ma kahi e hiki ai, e hana wale i ka mea. Pae ʻo Harvard Health lāua ʻo Mayo i ka ʻōlelo aʻo like ma ʻaneʻi. E hoʻāʻo:

• "Ke lawe nei au i ka ʻaina ahiahi i ka Pōʻahā. Makemake ʻoe e waiho ʻia ma ka lānai, a i ʻole e noho au?"
• "Aia au i ka hale kūʻai. Ke kiʻi nei au i ka waiū, palaoa, a me ke kope nou. He mea ʻē aʻe?"
• "Hiki iaʻu ke mālama i nā keiki i ke kakahiaka Pōʻaono i hiki iā ʻoe ke hiamoe. E hiki au ma ka hola ʻeiwa."
• "Hiki iaʻu ke noho me ʻoe a pane i ke kelepona a i ʻole hana i nā pepa. ʻO ka lā hea kūpono?"

ʻO ka ʻokoʻa, ʻo ka wehe ʻana ʻoe i ka hana o ka noi. Ua lawe ʻoe i kekahi mea mai ko lākou pā ma kahi o ka hoʻohui iā ia.

He aha e ʻōlelo ai, a he aha e haʻalele ai

Kiʻi ka poʻe i ka hōʻoluʻolu a kiʻi hewa i nā ʻōlelo maʻa. ʻO nā mea e ʻeha nui loa ai, ʻo ia nā mea e hoʻāʻo nei e ʻimi i ka ʻaoʻao mālamalama: *aia lākou i kahi wahi ʻoi aku ka maikaʻi, hiki nā mea a pau no kekahi kumu, ʻaʻole lākou e ʻeha, hoʻōla ka manawa i nā ʻeha a pau.* ʻOiai i manaʻo ʻia me ke aloha, hiki i kēia ke pae me he puka lā e pani ana. Haʻi malū lākou i ke kanaka kanikau ʻo ko lākou ʻeha he pilikia e hoʻopaʻapaʻa a nalo.

ʻAʻole pono ʻoe e akamai. ʻO nā mea ʻoiaʻiʻo a maʻalahi nā mea e kōkua ai:

• "Kala mai loa. Aloha au iā ʻoe."
• "ʻAʻole maopopo iaʻu ka mea e ʻōlelo ai, akā aia au ma ʻaneʻi, a ʻaʻole au e hele i kahi."
• "He paʻakikī loa kēia. ʻAʻole pono ʻoe e maikaʻi i kēia manawa."
• "E haʻi mai iaʻu no lākou."

ʻO kēlā hope ka mea i kau ʻole ʻia ke koʻikoʻi. Pinepine, ʻaʻole ʻo ka mea aloha loa āu e hiki ai ke hāʻawi he huaʻōlelo. ʻO ia kou nānā. E ʻae iā lākou e haʻi i ka moʻolelo hoʻokahi i ʻekolu manawa. E ʻae i ka mālie. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻopiha iā ia a hoʻoponopono iā ia. Ua hāʻawi ʻia kahi kanaka i lohe maoli ʻia, me ka hoʻokele ʻole ʻia a hoʻohauʻoli ʻole ʻia, i kahi mea ʻaʻole loaʻa i ka nui o ka poʻe.

A e pale i ke koi e kau i ke kanikau ma ka papahana manawa. ʻAʻohe wikiwiki kūpono, a ʻaʻohe laina pau. Helu ʻo Cleveland Clinic e hiki maʻa mau ke kanikau ma nā nalu ma kahi o nā pae maopopo, a ʻaʻohe manawa maoli e "pau" ai kekahi. ʻO nā ʻōlelo e like me *pono ʻoe e neʻe i mua i kēia manawa* ʻaʻole he hoʻomākoi. He haʻalele liʻiliʻi lākou. E ʻae i kāu hoaaloha e kanikau ma kona wā ponoʻī, no ka lōʻihi e pono ai.

I ka wā ʻoi aku ke kaumaha ma mua o ka mea hiki i kahi hoaaloha ke hali

ʻAʻole he maʻi noʻonoʻo ke kanikau. He aloha ia me ka wahi ʻole e hele ai, a ʻo ka nui o ka poʻe, me ka manawa a me ke kākoʻo, loaʻa hou mālie i ko lākou kūpaʻa ʻoiai ua loli mau lākou.

Akā i kekahi manawa paʻa ke kanikau. Ke mau ka ʻeha e like nō i hoʻokahi makahiki ma hope, ke hiki ʻole i kāu hoaaloha ke hana i kēlā me kēia lā, hoʻihoʻi iā ia mai nā mea a pau, a i ʻole me he mea paʻa i ka pohō me ka maha ʻole ma ka ʻike, ʻo ia paha ka mea a nā kauka e kapa ai he kanikau lōʻihi a paʻakikī, a pane maikaʻi ia i ke kōkua loea. Hiki i ke kapa mālie iā ia ke lilo i hana aloha: "Ua ʻike au i ke kaumaha o kēia, a noʻonoʻo au inā e kōkua paha ke kamaʻilio me kekahi e hali iā ia. E kōkua au iā ʻoe e ʻimi i kekahi inā makemake ʻoe."

E nānā pono aʻe inā lohe ʻoe i ka manaʻolana ʻole e komo ana. Inā ʻōlelo a hōʻailona kāu hoaaloha ʻaʻole kūpono ke ola, makemake lākou e nalowale, a i ʻole e ʻoi aku ka maikaʻi o nā mea a pau me ko lākou ʻole, e mālama koʻikoʻi a noho kokoke. ʻAʻole pono iā ʻoe nā pane. Pono ʻoe e haʻalele ʻole iā lākou hoʻokahi me ia, a kōkua iā lākou e hiki i ke kākoʻo maoli, ʻo kā lākou kauka, kahi kāhuna kūkākūkā, a i ʻole kahi laina pōʻino. ʻAʻole he nui loa ka ʻōlelo "ke hopohopo nei au iā ʻoe, a ke noho nei au ma ʻaneʻi." He mea pau paha ia.

ʻAʻole hiki iā ʻoe ke lawe i ka pohō. ʻAʻole loa ia nāu e hana. ʻO ka mea hiki iā ʻoe, ʻo ia ka noho ʻana he noho kūpaʻa a hoʻi mau, i kahi wā e lana ai ka nui o ka poʻe. E hoʻouna i ka memo. E ʻōlelo i ka inoa. E hōʻea hou i ka mahina aʻe. Pēlā e hali ʻia ai kekahi ma waena o ka mea ʻino loa i hiki mai iā ia, ʻaʻole ma o hoʻokahi hana kūpono, akā ma o ka poʻe e hoʻi mau wale ana.

Nā kumu

• Mayo Clinic Health System, Offering support to the grieving
• Harvard Health Publishing, Ways to support someone who is grieving
• Cleveland Clinic, Grief: What It Is, Types, Symptoms & How To Cope