Tí o bá wà nínú ìṣòro tàbí o ń ronú láti ṣe ara rẹ ní ìpalára, o kò dá wà nìkan. Ní orílẹ̀-èdè US, pe tàbí fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), fi HOME ránṣẹ́ sí 741741 (Crisis Text Line), tàbí pe 911 nígbà pàjáwìrì.
Àwọn ìmọ̀ràn kíákíá
- Keep a dated, private log of what happened.
- Try "I'm comfortable with my memory".
- Reconnect with someone who knew you before.
O kúrò nínú ìjíròrò kan, o kò sì lè mọ ọ̀nà tó tọ́. O ní ìdánilójú nípa ohun kan ní wákàtí kan sẹ́yìn. Báyìí o kò ní ìdánilójú nípa ohunkóhun, títí kan bóyá ìwọ ni ìṣòro náà. O rí ara rẹ tí o ń ṣàdánwò ohun tí o máa sọ nígbà tó bá kàn, tí o ń kó ẹ̀rí jọ, tí o ń ṣe kàyéfì bóyá o jẹ́ ẹni tó ní ìmọ̀lára jù, tó ń ṣe eré-orí jù, tó pọ̀ jù ní ti gidi.
Bí ìyẹn bá jẹ́ ẹ̀ẹ̀kanṣoṣo, ìjíròrò burúkú ni. Bí ó bá jẹ́ ojú-ọjọ́ àjọṣe kan, ó ní orúkọ.
Gaslighting jẹ́ àpẹẹrẹ ìwà níbi tí ẹnìkan, ní àkókò gígùn, ń mú kí ẹlòmíràn ṣiyèméjì ìrántí, ìwòye, àti ìdájọ́ ara rẹ̀. Cleveland Clinic ṣàpèjúwe rẹ̀ bí irú ìdarí-ọkàn kan pàtó tó ń pa agbára rẹ láti gbẹ́kẹ̀lé ara rẹ àti àwọn ẹlòmíràn run. Ọ̀rọ̀ náà wá láti inú ìtàn àtijọ́ kan. Eré-orí-ìtàgé kan wà ti ọdún 1938, àti fíìmù kan ti ọdún 1944 tí à ń pè ní *Gaslight*, níbi tí ọkọ kan ti ń rẹ àwọn fìtílà gáàsì inú ilé sílẹ̀ ní ìkọ̀kọ̀ tí ó sì ń tẹnu mọ́ ọn, léraléra, pé aya òun ń fojú inú wo ìyípadà náà. Kò rí bẹ́ẹ̀. Ó ń gbẹ́kẹ̀lé pé yóò gba òun gbọ́ dípò ojú ara rẹ̀.
Ìyẹn ni gbogbo ẹ̀rọ náà nínú àwòrán kan. Mú kí ẹnìkan ṣàìgbẹ́kẹ̀lé ohun tí wọ́n rí kedere, ìwọ yóò sì máa pinnu ohun tó jẹ́ òtítọ́.
Ìdí tó fi ṣòro láti dá a mọ̀ láti inú
Gaslighting kì í sábà dé bí irọ́ ńlá kanṣoṣo tí o lè mú kí o sì tọ́ka sí. Ó máa ń wọlé lọ́ra-lọ́ra. Psychology Today ṣàkíyèsí pé ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ní kékeré, pẹ̀lú àwọn ìyípo kékeré, iye ìsọfúnni-àṣìṣe náà sì ń pọ̀ sí i láti ibẹ̀ títí tí o fi ń fara ti ẹ̀yà ìṣẹ̀lẹ̀ ti ẹnì kejì kìkì láti nímọ̀lára ìdúró ṣinṣin. Nígbà tó bá ti ń ṣe ìbàjẹ́ gidi, o sábà máa ti dáwọ́ gbígbẹ́kẹ̀lé ohun-èlò kanṣoṣo tó lè sọ fún ọ pé nǹkan kan kò tọ́: ìwòye tìrẹ nípa òtítọ́.
Ìdí pẹ̀lẹ́ kan tún wà tó fi ń ṣiṣẹ́. A sábà máa ń fi ìgbàgbọ́ rere jù fún àwọn ènìyàn tó súnmọ́ wa jù, alábàáṣepọ̀, òbí, ọ̀gá, ọ̀rẹ́ tí a ti mọ̀ fún ọdún púpọ̀. Nígbà tí ẹni náà bá sọ fún ọ pé o rántí rẹ̀ lọ́nà tí kò tọ́, ìmọ̀lára àkọ́kọ́ rẹ ni láti gbà wọ́n gbọ́, nítorí gbígba wọn gbọ́ ni ohun tí ìgbẹ́kẹ̀lé rí bí. Gaslighting máa ń gba ìmọ̀lára rere yẹn ó sì ń yí i padà sí ọ̀tá rẹ.
Ó yẹ ká sọ ọ́ ní gbangba: kí èyí tàn ọ́ kì í ṣe àmì pé o jẹ́ aláìlágbára tàbí òmùgọ̀. Àmì ni pé o gbẹ́kẹ̀lé ẹnìkan. Àwọn ni ó kùnà.
Àwọn ìṣe tí a ó ṣọ́ra fún
Àwọn oníṣègùn àti àwọn agbawí tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú èyí ṣàpèjúwe ọ̀wọ́ àwọn ọgbọ́n tó ń tún ara wọn ṣe. Medical News Today àti National Domestic Violence Hotline méjèèjì ṣàlàyé wọn ní ọ̀nà tó jọra. Ó ṣeé ṣe kí o má rí gbogbo wọn, o kò sì nílò rẹ̀. Àpẹẹrẹ tó fẹsẹ̀múlẹ̀ ti kódà méjì tàbí mẹ́ta ni àmì náà.
- Kíkọ̀ pátápátá. "Ìyẹn kò ṣẹlẹ̀ rí." "Èmi kò sọ ìyẹn rí." Tí a sọ pẹ̀lú ìdánilójú tó tóbẹ́ẹ̀ tí o fi bẹ̀rẹ̀ sí í wá àṣìṣe náà kiri nínú ìrántí ara rẹ.
- Àtakò. A máa ń fara balẹ̀ tún àkọsílẹ̀ rẹ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ kan kọ, a sì ń pe ìrántí rẹ fúnra rẹ̀ ní èyí tí kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. "O máa ń rántí nǹkan lọ́nà tí kò tọ́ nígbà gbogbo."
- Ìsọdòmú. A máa ń sọ àwọn ìmọ̀lára rẹ di ìṣòro gidi náà. O ní ìmọ̀lára jù, o kò lè gba àwàdà, o ń hùwà àṣejù, o ń ṣe ohun kan látinú òfìfo.
- Fífawọ́ sẹ́yìn àti ìyapa. Kíkọ̀ láti bára-sọ̀rọ̀, sísọ pé kò yé àwọn, tàbí yíyí ìjíròrò náà padà sí àṣìṣe rẹ kí ọ̀ràn ìpilẹ̀ṣẹ̀ náà lè parẹ́.
- Ìyí ẹ̀bi padà. Bákan náà gbogbo ìjà máa ń parí pẹ̀lú kí ìwọ tọrọ àforíjì. Ìwà wọn máa ń di ẹ̀bi rẹ nítorí pé o rú u sókè.
Ṣàkíyèsí pé kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyí tó jẹ́ nípa àìfohùnṣọ̀kan kanṣoṣo. Àwọn ènìyàn máa ń rántí àṣìṣe. Àwọn ènìyàn máa ń gbèjà ara wọn. Ohun tó ń sọ ọ́ di gaslighting ni ìtúnṣe àti ìtọ́sọ́nà tó gbogbo rẹ̀ ń tọ́ka sí: kúrò ní ojúṣe wọn àti sí ọ̀dọ̀ ìṣiyèméjì-ara-ẹni rẹ.
Ohun tó ń ṣe sí ọ
Gbé inú èyí pẹ́ tó, ìyọrísí náà yóò sì tàn kọjá àjọṣe náà sínú ara rẹ àti ọkàn rẹ. O máa ń ṣiyèméjì lórí àwọn ìpinnu tó rọrùn. O máa ń tọrọ àforíjì láìròtẹ́lẹ̀, nígbà mìíràn nítorí wíwàláàyè. O máa ń nímọ̀lára kùrukùru àti ìdààmú lẹ́ẹ̀kan náà. O lè bẹ̀rẹ̀ sí í pa àkọsílẹ̀ ìkọ̀kọ̀ mọ́ nípa ohun tí a sọ ní ti gidi, nítorí apá kan rẹ mọ̀ pé wọn yóò sọ fún ọ lẹ́yìn náà pé ó lọ lọ́nà mìíràn.
Àwọn oníṣègùn ìlera ọpọlọ so gaslighting tó ń bá a lọ pọ̀ mọ́ àníyàn, ìsoríburúkú, àti ìjàǹbá-ọkàn, pàápàá nígbà tó bá jẹ́ apá kan àpẹẹrẹ ìdarí tó gbòòrò sí i. Ìyẹn kì í ṣe ìhùwàpadà àṣejù ní apá rẹ. Ó jẹ́ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ilẹ̀ tó wà lábẹ́ ìmọ̀lára òtítọ́ rẹ bá ń yí nìṣó.
Rírí ìdúró rẹ padà
Èròngbà níbí kì í ṣe láti ṣẹ́gun àríyànjiyàn nípa ẹni tí ìrántí rẹ̀ tọ̀nà. O lè má rí ìyẹn láé. Èròngbà náà ni láti rí ara rẹ padà. Ohun díẹ̀ ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi.
Kọ àwọn nǹkan sílẹ̀. Pa àkọsílẹ̀ tó ṣe kedere, ti ìkọ̀kọ̀, tó ní ọjọ́, pẹ̀lú ohun tí a sọ àti ohun tó ṣẹlẹ̀ mọ́. Cleveland Clinic àti àwọn agbawí ìwà-ipá-abẹ́lé méjèèjì dámọ̀ràn èyí. Kì í ṣe láti kọ́ ẹjọ́, ṣùgbọ́n láti fún ara rẹ ní ìdúró-ṣinṣin nígbà tó bá kàn tí wọ́n bá sọ fún ọ pé o fojú inú wò ó. Àkọsílẹ̀ tìrẹ lè pariwo ju ìdánilójú ẹlòmíràn lọ.
Padà sí ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn tó mọ̀ ọ́ tẹ́lẹ̀. Gaslighting máa ń ṣiṣẹ́ dáadáa jù nínú ìdánìkanwà, nítorí náà ó sábà máa ń wá pẹ̀lú ìkìmọ́lẹ̀ pẹ̀lẹ́ láti fà kúrò lọ́dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ àti ìdílé. Tún so ara rẹ pọ̀ mọ́ ènìyàn kan tàbí méjì tó lè ṣàfihàn ìwọ gidi padà sí ọ. Béèrè lọ́wọ́ wọn, ní òtítọ́, bóyá ohun tí o ń ṣàpèjúwe dà bí èyí tí kò tọ́. Ìwòye láti òde ni bí o ṣe ń ṣàtúntò ara rẹ.
Dáwọ́ jíjiyàn òtítọ́ ní àkókò náà. O kò ní láti tún gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ ṣàgbéyẹ̀wò. "Kì í ṣe bẹ́ẹ̀ ni mo ṣe rántí rẹ̀, mo sì ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú ìrántí mi" jẹ́ ìdáhùn tó péye. O lè kọ ìkésíni láti fi ara rẹ hàn. Bíbọ́ kúrò nínú yípo yẹn kì í ṣe pípàdánù. Ó jẹ́ kíkọ̀ láti máa bá eré tí a ṣètò lòdì sí ọ ṣíṣe lọ.
Mú ètò iṣan-ara rẹ jáde kúrò nínú ìdágìrì kí o tó pinnu ohunkóhun. Nígbà tí ọkàn rẹ bá kún, ìdájọ́ rẹ máa ń dákẹ́, èyí tó jẹ́ ìpò gan-an tí gaslighting ń fi ọ́ sí. Ìtújáde ẹ̀mí lọ́ra díẹ̀, ẹsẹ̀ lórí ilẹ̀, ìrìn kúkúrú kan. Kì í ṣe láti tún àjọṣe náà ṣe, ṣùgbọ́n láti rí ara rẹ padà tó láti ronú kedere.
Kí o sì ṣàṣà ìṣe tí ó kéré jù ti gbígbẹ́kẹ̀lé ara rẹ lẹ́ẹ̀kansi: gbígba ohun kan tí o ṣàkíyèsí gbọ́ láìtọrọ ìyọ̀ǹda láti ní ìdánilójú. Hotline ṣàpèjúwe ìmúlára-padà, bí ó ṣe yẹ, gẹ́gẹ́ bí kíkọ́ láti tún gbẹ́kẹ̀lé ara rẹ. Ó máa ń bẹ̀rẹ̀ ní kékeré bẹ́ẹ̀.
Ìgbà tí a ó fi ìrànwọ́ wọlé
Apá kan èyí ni o lè ṣe fúnra rẹ. Ọ̀pọ̀ nínú rẹ̀ ń yára sí i, ó sì máa ń dà bí èyí tí kò dá ni nìkan wà, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn. Oníṣègùn-ọpọlọ tó lóye ìlòkulò-ọkàn lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ohun tó jẹ́ gidi, tún ìgbẹ́kẹ̀lé nínú ìwòye ara rẹ kọ́, kí o sì ronú ohun tí o fẹ́ ṣe tó tẹ̀lé, láìsọ fún ọ ohun tí ó gbọ́dọ̀ jẹ́.
Bí àjọṣe náà bá tún kan ìhàlẹ̀, ìdarí lórí owó rẹ tàbí ìrìnkiri rẹ, tàbí ìbẹ̀rù fún ààbò rẹ, jọ̀wọ́ kà á sí ohun tó pọ̀ ju ìṣòro ìbáraẹnisọ̀rọ̀ lọ. Gaslighting sábà máa ń rìn pẹ̀lú àwọn oríṣi ìlòkulò mìíràn, o sì tọ́ sí ẹnìkan tó wà ní ẹ̀gbẹ́ rẹ tó ń ṣe èyí gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́. Agbawí ìwà-ipá-abẹ́lé lè bá ọ sọ̀rọ̀ rẹ̀ ní àṣírí, títí kan bóyá àti bí a ṣe lè kúrò, kò sì sí ipò tó kéré jù tàbí tó ṣàìdánilójú jù láti gbé wá bá wọn. Wíwá ìrànwọ́ kì í fi ọ́ dè sí ohunkóhun. Ó kàn túmọ̀ sí pé o kò ní láti ṣàyẹ̀wò rẹ̀ nìkan.
O ní àṣẹ láti gbẹ́kẹ̀lé ara rẹ. Òtítọ́ pé o tilẹ̀ ń béèrè bóyá èyí jẹ́ gidi ni ìdájọ́ tìrẹ, ohun tí wọ́n ti ń gbìyànjú láti rì mọ́lẹ̀, tó ń gbìyànjú láti fa àfiyèsí rẹ mọ́ra. Fetí sí i.
Àwọn Orísun
- Cleveland Clinic, Gaslighting: Definition & How To Spot It
- Medical News Today, What is gaslighting? Examples and how to respond
- Psychology Today, Gaslighting
- The National Domestic Violence Hotline, What Is Gaslighting?