Àwọn ìmọ̀ràn kíákíá
- Own it plainly, no 'but' after.
- Name the exact thing you did.
- Offer to make it right.
O sọ pé bẹ́ẹ̀ ni o pẹ̀lẹ́. O ní ọkàn rẹ̀. Bákan náà afẹ́fẹ́ inú yàrá náà sì túbọ̀ tutù, kì í ṣe gbígbóná. Ẹlòmíì kò apá wọn pọ̀, tàbí ó dáwọ́ ọ̀rọ̀, tàbí ó sọ pé "kò burú" ní ohùn tó túmọ̀ sí òdìkejì kò-burú.
Bí ìyẹn bá ti ṣẹlẹ̀ sí ọ, o kò burú nínú àjọṣe o kò sì jẹ́ ènìyàn búburú. O ṣe àìní ìmọ̀. Àforíjì jẹ́ apá kékeré, pàtó nínú ìbáraẹnisọ̀rọ̀, ìmọ̀ tó péye sì wà nípa ohun tó ń mú kí ọ̀kan ṣiṣẹ́ àti ohun tó ń mú kí ó ṣubú lulẹ̀. Ọ̀pọ̀ wa ni a kò kọ́ ọ̀kankan nínú rẹ̀ rí. A sọ fún wa pé ká sọ pé bẹ́ẹ̀ ni a pẹ̀lẹ́ nígbà tí a wà lọ́mọdé, a sì fi ìyókù sílẹ̀ fún wa láti yanjú.
Nítorí náà ẹ jẹ́ ká yanjú ìyókù.
Ìdí tí "mo pẹ̀lẹ́" fi sábà kì í tó
Báyìí ni ìdẹkùn náà. Nígbà tí a bá tọrọ àforíjì, a sábà máa ń ronú nípa ara wa. A fẹ́ dáwọ́ ìmọ̀lára ẹ̀bi, ká tún àwọn nǹkan ṣe, ká padà sí déédéé. Nítorí náà a ya sí àwọn ọ̀rọ̀ tó yára jù tó ń tọ́ka sí èrò rere. "Mo pẹ̀lẹ́, mi ò túmọ̀ sí i bẹ́ẹ̀." "Mo pẹ̀lẹ́, mo kàn ní másùnmáwò ni." "Mo pẹ̀lẹ́ pé o gba á lọ́nà yẹn."
Ṣàkíyèsí ohun tí gbogbo àwọn yẹn ní ní àjọpọ̀. Wọ́n jẹ́ nípa wa. Èrò wa, másùnmáwò wa, àìlẹ́bi wa. Ẹni tí a ṣe ní ìpalára dúró níbẹ̀ tó ń dúró láti gbọ́ pé a lóye ohun tí a ṣe sí *wọn*, dípò bẹ́ẹ̀ a ti sọ àkókò náà di nípa gbígbèjà ara wa.
Ìyẹn ni kókó rẹ̀. Àforíjì tó dáa ń yí àfiyèsí padà láti inú èrò rẹ sí ìrírí wọn. Greater Good Science Center ní UC Berkeley sọ ọ́ ní gbangba: ipa ṣe pàtàkì jù èrò lọ púpọ̀. Òtítọ́ ni pé o kò túmọ̀ sí láti ṣe ẹnikẹ́ni ní ìpalára, ó sì jẹ́ pẹ̀lú pé kì í ṣe kókó ní àkókò àtúnṣe. Wọ́n ṣe é ní ìpalára bí ó ti wù kó rí. Àforíjì tó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú "mi ò pinnu láti" sábà ń kàn-án bí ìgbèjà, kì í ṣe àtúnṣe.
Ohun tí àforíjì gidi ní
Ní 2016, olùwádìí ìjiròrò Roy Lewicki àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ní Ohio State ṣe ìwádìí lórí ìbéèrè yìí gan-an. Wọ́n já àwọn àforíjì sí àwọn ẹ̀ka tó ṣeé ṣe wọn, wọ́n sì ṣàdánwò bí ènìyàn tó ju 750 lọ ṣe dáhùn sí àwọn ẹ̀yà tó ní láti ọ̀kan dé gbogbo wọn. Àbájáde náà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àwòrán tó wúlò jù tí a ní nípa ohun tí àforíjì nílò ní tòótọ́.
Wọ́n dé orí àwọn ẹ̀yà mẹ́fà. O kò nílò gbogbo ọ̀kan fún gbogbo ipò, ṣùgbọ́n bí àforíjì olóòótọ́ bá ní iye wọn púpọ̀ síi, bẹ́ẹ̀ ni ó sábà máa ń jẹ́ gbígbà dáradára:
- Ìfihàn ìbànújẹ́. "Mo pẹ̀lẹ́" lásán.
- Àlàyé ohun tó ṣẹlẹ̀ tó ṣì (lò ó pẹ̀lú ìṣọ́ra, púpọ̀ síi nípa èyí nísàlẹ̀).
- Ìjẹ́wọ́ ojúṣe, gbígba pé iṣẹ́ rẹ ni.
- Ìkéde ìronúpìwàdà, ìmọ̀lára pé o fẹ́ pé o ìbá ti ṣe é lọ́nà mìíràn.
- Ìfilọ́lẹ̀ àtúnṣe, ṣíṣe nǹkan láti mú un tọ́.
- Ìbéèrè fún ìdáríjì.
Méjì tó ṣe iṣẹ́ jù ni méjì tí a fẹ́ fò kọjá jù. Gbígba ojúṣe ni ẹ̀yà tó lágbára jù. Sísọ ní gbangba pé, "Èmi ni ẹ̀ṣẹ̀ yìí, mo ṣe àṣìṣe," ṣe ju ohunkóhun mìíràn láti mú kí ènìyàn nímọ̀lára pé àforíjì náà jẹ́ gidi. Fífilọ́lẹ̀ láti tún ṣe wá ní ipò kejì. Ẹ̀yà tí ènìyàn gbára lé jù, ìbéèrè fún ìdáríjì, ló ṣe pàtàkì jù gbogbo wọn. Àkótán Lewicki fúnra rẹ̀: ìyẹn ni èyí tí o lè fò kọjá bí o bá ní láti ṣe é.
Jókòó pẹ̀lú ìyẹn fún ìṣẹ́jú-àáyá kan, nítorí ó jẹ́ òdìkejì bí ọ̀pọ̀ wa ṣe ń tọrọ àforíjì. A yára sí "ṣé a wà dáadáa?" (bíbéèrè fún ìdáríjì) a sì fò apá tí a fi sọ ní gbangba ohun tí a ṣe àti bí a ṣe máa tún un ṣe.
Sọ ohun tí o ṣe ní tòótọ́
Ìyàtọ̀ jẹ́jẹ́ wà láàrin "mo pẹ̀lẹ́ pé inú rẹ bàjẹ́" àti "mo pẹ̀lẹ́ pé mo bá ọ jà níwájú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ." Àkọ́kọ́ ń dárúkọ ìmọ̀lára tó ṣẹlẹ̀ láti kàn-ọ́. Ìkejì ń dárúkọ ìṣe tí o ṣe.
Dárúkọ ohun pàtó náà. Kì í ṣe "mo pẹ̀lẹ́ fún ohunkóhun tí mo ṣe," kì í ṣe "mo pẹ̀lẹ́ bí mo bá ṣe ọ́ ní ìpalára." Ọ̀rọ̀ *bí* ń sọ àforíjì di àbá. Sọ ohun gidi: "Mo ṣèdènà rẹ ní ẹ̀ẹ̀mẹ́ta nínú ìpàdé yẹn mo sì sọ ọ́ di kékeré. Mo pẹ̀lẹ́." Pàtó-pàtó ni bí ẹlòmíì ṣe mọ̀ pé o lóye ohun tó ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́, dípò kíkàn forúkọ pé inú wọn kò dùn.
Ó ràn ní láti fi hàn pé o lóye ipa náà, pẹ̀lú. "Mo lè rí i pé ìyẹn mú kí o nímọ̀lára pé mi ò bọ̀wọ̀ fún iṣẹ́ rẹ" ń sọ fún ẹni kan pé o ti rékọjá ojú-ọ̀nà sínú ìrírí wọn. Ìyẹn ni ìgbésẹ̀ tó ń mú kí ọ̀rùn-ẹ̀dọ̀ ènìyàn rọlẹ̀.
Àwọn gbólóhùn tó ń ba á jẹ́ jẹ́jẹ́
Àwọn kan lára àwọn ohun tó wọ́pọ̀ jù tí ènìyàn ń sọ nígbà tí wọ́n bá ń tọrọ àforíjì kì í ṣe àforíjì rárá. Wọ́n dà bí ọ̀kan wọ́n sì ń ṣe òdìkejì. Àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ pè wọ́n ní àìforíjì, díẹ̀ sì yẹ kí a mọ̀ wọ́n lórúkọ kí o lè mú ara rẹ tí o bá ń ya sí wọn.
- "Mo pẹ̀lẹ́ pé o nímọ̀lára bẹ́ẹ̀." Èyí dà bí ìronúpìwàdà ó sì ń ṣiṣẹ́ bí ìyẹ̀sílẹ̀. Ó kó gbogbo ìṣòro náà padà fún ẹlòmíì, bí ẹni pé ìmọ̀lára wọn ni ọ̀rọ̀ náà dípò ìṣesí rẹ. Ènìyàn ń nímọ̀lára ìyẹ̀sílẹ̀ náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kódà nígbà tí wọn kò lè dárúkọ rẹ̀.
- "Mo pẹ̀lẹ́, ṣùgbọ́n..." Gbogbo ohun tó wà ṣáájú *ṣùgbọ́n* ni a pa rẹ́ nípasẹ̀ gbogbo ohun tó wà lẹ́yìn rẹ̀. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí o bá ṣàláyé ìṣesí náà, o ti dáwọ́ títọrọ àforíjì o sì ti bẹ̀rẹ̀ sí gbèjà. Bí àyíká kan bá wà tí ẹlòmíì nílò ní tòótọ́, fún wọn ní i lẹ́yìn náà, gẹ́gẹ́ bí ìjíròrò ọ̀tọ̀, kì í ṣe títọ̀dọ̀ mọ́ ọ̀rọ̀ pẹ̀lẹ́.
- "Mo pẹ̀lẹ́ pé n ò pé" / "Mo pẹ̀lẹ́, bẹ́ẹ̀ ni mo ṣe rí." Àwọn wọ̀nyí ń pààrọ̀ àṣìṣe pàtó kan fún ìwà àbùdá àìṣe-kókó, èyí tó ń tú ọ sílẹ̀ ní rírọrùn kúrò nínú ojúṣe ohun gan-an tí o ṣe.
Ṣíṣàlàyé ara rẹ ni ibi tí èyí ti ń le, nítorí nígbà mìíràn àlàyé tọ́ ó sì jẹ́ ìbáratan pàápàá. Òfin àlàfo láti inú ìwádìí Berkeley rọrùn: nígbà tí o bá ṣiyèméjì, fi àlàyé náà sílẹ̀. Gbígbìyànjú láti ṣàlàyé ìṣesí rẹ nínú ìgbóná àforíjì sábà ń kà bí ṣíṣe àwáwí, ó sì ń fa àfiyèsí padà sí ìwọ gan-an nígbà tó nílò láti dúró lórí wọn.
Lẹ́yìn náà ni apá tó le wá
Àwọn ọ̀rọ̀ ń ṣí ilẹ̀kùn. Ohun tí o ṣe lẹ́yìn náà ló ń pinnu bóyá àtúnṣe náà dúró.
Èyí ni ẹ̀yà àtúnṣe, ó sì jẹ́ ìdí tí "pẹ̀lẹ́" nìkan fi sábà ń dún ní òfo nígbà tí ohun kan náà bá ń ṣẹlẹ̀ léraléra. Àforíjì fún pípẹ́ ní gbogbo ọ̀sẹ̀ kò níye púpọ̀ bí o bá tún pẹ́ ní Ọjọ́ Ẹtì. Àtúnṣe lè jẹ́ pàtó ("Èmi yóò tún ìjábọ̀ náà ṣe ní alẹ́ yìí") tàbí ó lè jẹ́ ìyípadà gidi nínú ìṣesí pẹ̀lú àkókò (dídé lójú àkókò, gbígbọ́ràn ní tòótọ́, àìṣe nǹkan náà lẹ́ẹ̀kan síi). Fún ìfọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé, àtúnṣe náà *ni* ìṣesí tó yí padà. Kò sí ọ̀nà gbígé yí ká.
Ìbéèrè jẹ́jẹ́, tó wúlò láti fi parí: "Ṣé ohunkóhun wà tí mo lè ṣe láti mú èyí tọ́?" Ó ń dá apá kan ìṣàkóso padà fún ẹni tí o ṣe ní ìpalára, ó sì ń tọ́ka sí pé o kò kàn ń gbìyànjú láti pa ọ̀rọ̀ náà mọ́ kí o sì lọ sívájú.
Mú àforíjì bá ẹni náà mu
Ohun kan tí ìwádìí náà ń yí padà sí ni pé kò sí àkọsílẹ̀ kan ṣoṣo. Àforíjì kan náà lè kàn-án dáradára pẹ̀lú ẹni kan kí ó sì ṣubú lulẹ̀ pẹ̀lú òmíràn, nítorí ènìyàn nílò àwọn nǹkan ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ láti nímọ̀lára àtúnṣe. Iṣẹ́ Berkeley ṣe kókó náà tààrà: láti dé ọ̀dọ̀ ẹni tí o ṣe ní ìpalára ní tòótọ́, fi àfiyèsí sí ẹni tí wọ́n jẹ́ àti ohun tí wọ́n ń bìkítà nípa rẹ̀.
Àwọn kan nílò jù láti gbọ́ pé o lóye ipa náà. Àwọn mìíràn fẹ́ mọ ohun tí ìwọ yóò ṣe lọ́nà mìíràn. Ọmọdé sábà nílò láti rí i pé àgbàlagbà lè ṣì kí ó sì là á já, èyí jẹ́ apá kan ìdí tí títọrọ àforíjì lọ́wọ́ àwọn ọmọ rẹ fi ṣe pàtàkì jù bí ó ṣe rí lára, o ń kọ́ wọn pé àwọn àṣìṣe ṣeé tún ṣe. Ní ibi iṣẹ́, àforíjì tó jẹ́ àìmọ́gbọ́n tàbí tó ní àpòòpọ̀ ọ̀rọ̀ ilé-iṣẹ́ ("a ṣe àwọn àṣìṣe") sábà ń ba ìgbẹ́kẹ̀lé jẹ́ dípò títún un kọ́, nítorí gbogbo ènìyàn ń gbọ́ ọ̀rọ̀ tó ṣe àìní: àṣìṣe *ẹni*? Gbígba á lórúkọ ṣe púpọ̀ fún ipò rẹ ju iye títọ̀dọ̀ kankan lọ.
Ìgbésẹ̀ tó wúlò kéré. Kí o tó tọrọ àforíjì, béèrè lọ́wọ́ ara rẹ ohun tí ẹni pàtó yìí ń dúró láti gbọ́ ní tòótọ́. Lẹ́yìn náà bẹ̀rẹ̀ níbẹ̀.
Nípa àkókò, àti fífi wọ́n sílẹ̀ kúrò nínú àkókò rẹ
Nǹkan méjì ní ń mú kí apá yìí le ní tòótọ́, dídárúkọ wọn sì ń ràn.
Àkọ́kọ́ ni àkókò. Àforíjì tí a fún nígbà tí o ṣì wà ní ìgbèjà yóò tú ìgbèjà yẹn jáde bí ọ̀rọ̀ rẹ ti dáa tó. Bí o kò bá tíì ṣetán láti gbà á, ó sábà sàn láti gba wákàtí kan, kí o jẹ́ kí ara rẹ balẹ̀, kí o sì padà ju láti tu "pẹ̀lẹ́" oníkọ́kọ́ kan tí o kò nímọ̀lára rẹ̀ pátápátá. Ènìyàn lè rí ìyàtọ̀ láàrin pẹ̀lẹ́-pé-wọ́n-mú-mi àti pẹ̀lẹ́-pé-mo-ṣe-ọ́-ní-ìpalára.
Ìkejì ni apá tí kò sí ẹni tó fẹ́ràn. Àforíjì gidi jẹ́ ìfilọ́lẹ̀, kì í ṣe ìṣòwò. O kò ní láti ṣàkóso bóyá a gbà á, tàbí bí ó ṣe yára tó, tàbí bóyá a dárí jì ọ́ ní àkókò tí o bá fẹ́. O lè ṣe gbogbo nǹkan náà dáradára kí o sì ṣì gbọ́ "mo nílò àkókò díẹ̀." Ìyẹn ṣeé ṣe. Títọrọ àforíjì láti rí nǹkan padà, kódà ìdáríjì, ń yí àkókò náà padà jẹ́jẹ́ sí jíjẹ́ nípa ìwọ. Ìgbésẹ̀ tó mọ́ jù ni láti sọ ohun òótọ́, fílọ́lẹ̀ àtúnṣe, kí o sì fún ẹlòmíì ní àyè láti nímọ̀lára ohun tí wọ́n nímọ̀lára.
Nígbà tó bá kàn ọ́ láti gba àforíjì, oore-ọ̀fẹ́ kan náà ni a lò ní ọ̀nà yíyípadà. O kò ní ojúṣe láti dárí jì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, o sì tún lè ṣe é. Méjèèjì lè jẹ́ olóòótọ́.
Nígbà tí nǹkan líle wà lábẹ́
Nígbà mìíràn ìṣòro pẹ̀lú àforíjì kì í ṣe àwọn ọ̀rọ̀. Ó jẹ́ ohun tó yí wọn ká.
Bí o bá rí i pé o kò lè tọrọ àforíjì ní tòótọ́, pé gbígba ẹ̀bi kankan dà bí ìhalẹ̀mọ́ni sí gbogbo ìmọ̀lára-ara-ẹni rẹ, ìyẹn yẹ ìfẹ́-mọ̀ jẹ́jẹ́ dípò ìtìjú. Bákan náà fún bí o bá ń tọrọ àforíjì déédéé àti lọ́nà ìfèsì fún àwọn nǹkan tí kì í ṣe tìrẹ láti gbé, tí o ń dín ara rẹ kù láti pa àlàáfíà mọ́. Àwọn ìṣesí méjèèjì sábà ní gbòǹgbò, oníṣègùn ọpọlọ sì lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti tọ́ wọn.
Bí o bá sì wà nínú àjọṣe níbi tí àwọn àforíjì rẹ kì í tó láé, níbi tí ìwọ ni ẹni tó ń ṣe àtúnṣe nígbà gbogbo, tàbí níbi tí a ti ń lo "mo pẹ̀lẹ́ pé o nímọ̀lára bẹ́ẹ̀" sí ọ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti mú kí o ṣiyèméjì lórí òtítọ́ ara rẹ, jọ̀wọ́ mú ìyẹn ní tòótọ́. Ìyẹ̀sílẹ̀ léraléra tó fi ọ́ sílẹ̀ tí o ń béèrè àwọn ìwòye ara rẹ lè jẹ́ àmì ohun tó léwu ju àlàfo ìbáraẹnisọ̀rọ̀. O kò ní láti yanjú ìyẹn nìkan. Olùgbamọ̀ràn, ọ̀rẹ́ tí o gbẹ́kẹ̀lé, tàbí ìlà ìrànlọ́wọ́ ìwà-ipá-nínú-ilé lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí ìṣesí náà ní kíkún kí o sì rí ohun tí o nílò.
Ọ̀pọ̀ ìgbà, sá, àforíjì rọrùn ju bí a ti ń bẹ̀rù. Sọ ohun tí o ṣe. Ní ọkàn rẹ̀. Mú un tọ́. Àtúnṣe kì í sábà jẹ́ nípa wíwá àwọn ọ̀rọ̀ pípé. Ó jẹ́ nípa jíjẹ́ ẹni tí ó múra láti jẹ́ kí àkókò náà jẹ́ nípa ẹlòmíì dípò ara rẹ, fún ìgbà yòówù tó máa pẹ́.
Àwọn orísun
- Ohio State News, The 6 elements of an effective apology, according to science
- Greater Good Science Center (UC Berkeley), The Three Parts of an Effective Apology
- Psychology Today, 5 Ways to Ruin a Good Apology