Bí O Ṣe Lè Sọ Àròyé Láìdálẹ́bi Ẹni Náà

O ti fà á mọ́ra fún ọ̀pọ̀ ọjọ́. Àwo ìdọ̀tí náà, àwọn ìránṣẹ́ tó ń dé pẹ́, ọ̀nà tí wọ́n gbà ṣe ìpinnu kan láìka ọ sí. Lálẹ́ yìí, o kẹ́yìn sọ ohun kan, kí ìṣẹ́jú ọgbọ̀n tó kọjá ẹ̀yin méjèèjì ti wà níbi tó burú. Wọ́n ń dáàbò bo ara wọn, ìwọ sì ń mú ọ̀rọ̀ náà pọ̀ sí i, ọ̀rọ̀ gidi náà, ohun tí o fẹ́ kí á tún ṣe, kò tilẹ̀ wá sí ìjíròrò rárá.

Àbájáde yẹn kì í sábà jẹ́ nípa ohun tí o gbé jáde. Ó jẹ́ nípa bí gbólóhùn àkọ́kọ́ náà ṣe gúnlẹ̀.

Ìyàtọ̀ wà láàrin àròyé àti ẹ̀gàn, ìyàtọ̀ náà kò sì jẹ́ nípa jíjẹ́ oníwà-tútù tàbí gbígbọ́n ahọ́n rẹ mì. Àròyé jẹ́ nípa ohun kan tó ṣẹlẹ̀. Ẹ̀gàn jẹ́ nípa irú ẹni tí ẹnìkan jẹ́. "A tún fi ìdọ̀tí sílẹ̀ nínú ilé ìdáná, inú mi sì ti bàjẹ́" jẹ́ àròyé. "Ọ̀lẹ ni ọ́ gan-an, o kì í fọ ilé mọ́ láéláé" jẹ́ ẹ̀gàn. Àwo kan náà. Ìjíròrò tó yàtọ̀ pátápátá. Àkọ́kọ́ ṣeé yanjú. Èkejì ni a gbọ́dọ̀ dáàbò bò ó, nítorí o ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ fún ẹnìkan pé ohun kan kò dára nípa rẹ̀, ẹnikẹ́ni kò sì fẹ́rẹ̀ẹ́ gbọ́ ìyẹn kó rò pé, *ọ̀rọ̀ rere ni, jẹ́ kí n ṣàgbéyẹ̀wò.*

Ìdí tí "ìwọ" fi ń pa iná

Ṣàkíyèsí ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú ara rẹ nígbà tí ẹnìkan bá bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú "o máa ń" tàbí "o kì í." Ohun kan á le. O ti ń kọ èsì-àtakò tẹ́lẹ̀ kí wọ́n tó parí gbólóhùn náà. Ìhùwàsí àdánidá yẹn ni gbogbo ìṣòro náà, ẹni kejì náà sì ní i pẹ̀lú.

Olùwádìí ọ̀rọ̀ àjọṣepọ̀, John Gottman, lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀wádún láti máa wo bí àwọn tọkọtaya ṣe ń sọ̀rọ̀, ọ̀kan lára àwọn ohun tó rí tí wọ́n sábà ń fà yọ ni pé ọ̀nà tí ìjíròrò bá bẹ̀rẹ̀ máa ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ bí yóò ṣe parí lọ́pọ̀ ìgbà tó ń yà ni lẹ́nu. Ìbẹ̀rẹ̀ tó le fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣèdánilójú ìparí tó le. Ó pe ìkọlù sí ìwà ẹni ní "ẹ̀gàn" ó sì kà á sí àkọ́kọ́ lára àwọn ìṣesí mẹ́rin tó ń ba àjọṣepọ̀ jẹ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ Gottman ṣe sọ ọ́, ṣíṣe ẹ̀gàn yàtọ̀ sí sísọ àròyé, nítorí àròyé jẹ́ nípa ọ̀rọ̀ pàtó kan nígbà tí ẹ̀gàn jẹ́ "ìkọlù sí ẹni fúnra rẹ̀."

Ìdẹkùn náà nìyí. Ẹ̀gàn máa ń dàbí ohun tó jẹ́ òtítọ́ jù. Nígbà tí ọkàn rẹ bá bà jẹ́, "ìmọtara-ẹni-nìkan ni ọ́" lè dàbí òtítọ́ ju "inú mi bàjẹ́" lọ, nítorí ìrora náà tóbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà sì kéré. Ṣùgbọ́n ìdájọ́ lórí ìwà ẹni kì í fẹ́rẹ̀ẹ́ wúlò nígbà tí nǹkan bá gbóná. Ó ń sọ fún ẹni kejì pé *ẹni burúkú ni ọ́* dípò *èyí kò ṣiṣẹ́,* ẹni àkọ́kọ́ sì jẹ́ èyí tí a kò lè ṣe nǹkan kan nípa rẹ̀. Kò sí ohun tí a lè ṣe pẹ̀lú "ìmọtara-ẹni-nìkan ni ọ́" àyàfi láti takò ó.

Àpẹẹrẹ àròyé tó ń gúnlẹ̀

Àròyé tí ẹnìkan lè gbà gan-an sábà máa ń ní apá mẹ́ta tó ṣe kedere. O kò ní láti sọ wọ́n létòlétò, tàbí kí o dún bí ìwé-ìdánrawò. O kàn ní láti fi wọ́n sí i.

1. Ohun pàtó náà. Dárúkọ ìhùwàsí gidi náà, ẹ̀ẹ̀kan, láìfi ọ̀rọ̀ àfikún ṣe é. "A kò san àwọn owó ìdíyelé oṣù yìí." Kì í ṣe "a kò lè gbẹ́kẹ̀lé ọ fún ohunkóhun láéláé."
2. Bí ó ṣe kàn ọ́. Ibi tí "èmi" ti ń ṣiṣẹ́ rẹ̀ nìyí. "Àníyàn dé bá mi nígbà tí mo rí ìkìlọ̀ pé owó ti pẹ́ láti san." O ń ròyìn ìrírí ti ara rẹ, èyí tí ẹnikẹ́ni kò lè bá ọ jiyàn, dípò kí o fún wọn ní ète, èyí tí wọn yóò já a.
3. Ohun tí o fẹ́ dípò rẹ̀. Ìbéèrè kan, tó tọ́ka sí ohun kan láti lọ sí, dípò ohun kan ṣoṣo láti dáwọ́ dúró. "Ṣé a lè gbé ìránnilétí kalẹ̀ ká sì pín ẹni tó máa mójútó o?" Àròyé tí kò ní ìbéèrè kankan lára rẹ̀ máa ń gúnlẹ̀ bí ìdájọ́, nítorí o ti dárúkọ ohun tó burú tí o sì fi ẹni kejì sílẹ̀ láìsí ibi tí yóò gbé e lọ.

Nítorí náà, dípò "o kò mọ̀ ojúṣe pẹ̀lú owó," ó sún mọ́: "A kò san àwọn owó ìdíyelé oṣù yìí, àníyàn sì dé bá mi nígbà tí ìkìlọ̀ náà dé. Ṣé a lè ríronú ètò kan kí ó má bàa wà lọ́rùn ẹnìkan ṣoṣo?"

Ṣàkíyèsí ohun tó kù. Kò sí "nígbà gbogbo." Kò sí "láéláé." Kò sí ìfojúsùn nípa ìdí tí wọ́n fi ṣe é. O kò ṣe àfarawé pé inú rẹ kò bàjẹ́. O ń darí ìbínú náà sí ipò náà dípò sí ọkàn wọn.

Ìdí tí ọ̀nà "èmi" kò fi kàn rọ̀ lásán, tó fi péye sí i

Nígbà mìíràn, àwọn ènìyàn máa ń gbọ́ "lo àwọn gbólóhùn 'èmi'" bí ọ̀gbọ́n ìwà-tútù, ọ̀nà láti mú ẹ̀gbẹ́ dídún kúrò kí o má bàa dà ẹnikẹ́ni láàmú. Ní tòótọ́, ó jẹ́ ọ̀nà ọ̀rọ̀ sísọ tó jẹ́ òtítọ́ sí i.

O mọ ìmọ̀lára ti ara rẹ ní tòótọ́. O kò mọ ète ẹni kejì ní gidi. Nígbà tí o bá sọ pé "o kò bìkítà nípa mi," o ń sọ àbá kan nípa ọkàn wọn bí ẹni pé òtítọ́ ni, o sì sábà máa ṣìnà, tàbí ó kéré tán, o pàdánù èyí tó pọ̀ jù nínú àwòrán náà. Nígbà tí o bá sọ pé "mo rí ara mi bí ẹni tí kò ṣe pàtàkì nígbà tí ètò náà yí padà tí kò sí ẹni tó sọ fún mi," o ń ròyìn ohun kan ṣoṣo tí o ní ọlá-àṣẹ gidi lórí rẹ̀. Ìdí nìyẹn tí ó fi nira láti bá jiyàn. Kì í ṣe ẹ̀sùn tó rọ̀. Ó jẹ́ èyí tó jẹ́ òtítọ́ sí i.

Èyí ni ọkàn ohun tí àwọn onímọ̀-ìtọ́jú-ọkàn ń pè ní ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú ìgboyà, èyí tí ẹ̀ka náà ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí sísọ àìní àti ìmọ̀lára rẹ ní tààrà nígbà tí o ṣì ń bọ̀wọ̀ fún ẹni kejì. Ìtọ́sọ́nà Mayo Clinic lórí ìgboyà-ọ̀rọ̀ fún àpẹẹrẹ kékeré tó mọ́ jù nípa ìpààrọ̀ náà: sọ pé "mo takò ó" dípò "o ṣìnà." Ọ̀kan sọ ipò rẹ. Èkejì dá ipò tiwọn lẹ́bi. Àìfohùnṣọ̀kan kan náà, ìgbónáná tó yàtọ̀ gan-an. American Psychological Association ṣàpèjúwe ìgboyà-ọ̀rọ̀ lọ́nà kan náà, gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àárín láàrin gbígbé àìní rẹ mì àti fífi agbára gba ohun tó o fẹ́ lọ́wọ́ ẹnìkan.

Ẹ̀dùn-ọkàn tó ti ń kó èlé jọ

Irú àròyé kan pàtó wà tó fẹ́rẹ̀ẹ́ máa jáde nígbà gbogbo bí ẹ̀gàn, ó sì yẹ ká dárúkọ rẹ̀ nítorí ọ̀pọ̀ ènìyàn ló ń ṣubú sínú rẹ̀. Ó jẹ́ èyí tí o ti ń pa mọ́.

Ohun kékeré náà ṣẹlẹ̀. O kò sọ nǹkankan, nítorí ó dàbí ohun kékeré jù láti dá ariwo sílẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó tún ṣẹlẹ̀, o sì tún dákẹ́, báyìí o ti ní àkójọ. Nígbà tí o bá kẹ́yìn ya ẹnu rẹ, kì í ṣe àwo alẹ́ òní ni o ń dáhùn sí. O ń ná ìbínú ọ̀sẹ̀ mẹ́ta tí o ti gbé mì, gbogbo rẹ̀ sì ń tú jáde lé ẹni náà, nítorí ìṣẹ̀lẹ̀ kan ṣoṣo kò lè ṣàlàyé bí ìmọ̀lára ṣe pọ̀ tó lẹ́yìn rẹ̀.

Ìdí nìyí tí "o máa ń" àti "o kì í" fi dàbí òtítọ́ gan-an ní àkókò náà. Wọ́n péye sí àkójọ náà, kódà nígbà tí wọ́n kò tọ́ sí alẹ́ gidi náà. Àtúnṣe kì í ṣe láti nímọ̀lára díẹ̀. Ó jẹ́ láti gbé ohun kékeré náà sókè nígbà tó ṣì kéré, nígbà tí àròyé tó dẹ̀dẹ̀, tó ṣe pàtó ṣì bá ohun tó ṣẹlẹ̀ mu. Àròyé tí a bá sọ ní kùtùkùtù lè máa jẹ́ àròyé. Àròyé tí a bá kó pa mọ́ fún oṣù kan máa ń padà jáde bí ìdájọ́ ìwà ẹni.

Bí o bá ti ní àkójọ tó kún, o lè sọ ìyẹn pẹ̀lú. "Èyí tóbi ju alẹ́ òní lọ, ẹ̀bi mi sì ni pé n kò gbé e sókè ní kùtùkùtù. Ṣé mo lè sọ ìṣesí tí mo ti ń ṣàkíyèsí fún ọ?" Gbólóhùn yẹn ṣe ohun kan tó jẹ́ òtítọ́. Ó gba ìpín rẹ nínú ìdákẹ́rọ́rọ́ náà, ó sì fi hàn pé ohun tó ń bọ̀ jẹ́ ìṣòro tí a jọ ní láti wò, kì í ṣe ìdájọ́ láti sọ̀kalẹ̀.

Bí o ṣe lè ṣe èyí ní tòótọ́ nígbà tí inú rẹ bá bàjẹ́

Mímọ ìyàtọ̀ náà àti ṣíṣe é ní àkókò gidi jẹ́ ọgbọ́n ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ méjì. Àwọn ohun díẹ̀ tó mú kí èkejì ṣeéṣe:

• Gbé ohun kan sókè. Ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ náà, nígbà tí o bá kẹ́yìn ya ẹnu rẹ, ni láti da gbogbo rẹ̀ jáde. Kọ ojú ìjà sí i. Àkójọ àwọn ẹ̀dùn-ọkàn máa ń dàbí ìkọlù sí ẹni náà nígbà gbogbo, nítorí àtúnṣe kan ṣoṣo kò lè dáhùn gbogbo rẹ̀. Yan èyí tó ṣe pàtàkì jù ní báyìí.
• Mú ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́wàá àkọ́kọ́ rọ̀. O kò ní láti jẹ́ oníwà-tútù fún gbogbo ìjíròrò náà. O ní láti jẹ́ oníwà-tútù ní ìbẹ̀rẹ̀, nítorí ìyẹn ni apá tó pinnu bóyá ẹni kejì yóò ṣí sílẹ̀ tàbí kó dira. Fi bí o ṣe nímọ̀lára àti ohun tí o fẹ́ ṣáájú, kì í ṣe ìdájọ́.
• Ṣàyẹ̀wò àkókò rẹ. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ohun pàtàkì kan tí a lè yanjú nígbà tí ebi bá ń pa ọ̀kan nínú yín, tí ó rẹ̀ ẹ́, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jáde lọ, tàbí tí ó ti mu ọtí ní ìgbà mẹ́ta. "Ṣé báyìí dára, tàbí àkókò tó dára jù ń bẹ lálẹ́ yìí?" kì í ṣe àìlera. Ó jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin ìjíròrò àti ìdojúkọ àìròtẹ́lẹ̀.
• Mú àwọn ọ̀rọ̀ tó gbòòrò. "Nígbà gbogbo" àti "láéláé" jẹ́ àwọn àmì tó ń sọ àròyé di ẹ̀gàn. Ìṣẹ́jú tí o bá gbọ́ ara rẹ tó ń tọ̀ wọ́n, o sábà ti dáwọ́ ṣíṣàpèjúwe ìṣẹ̀lẹ̀ dúró tí o sì ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàpèjúwe ẹni. Fà padà sí ohun pàtó tó ṣẹlẹ̀ gan-an.
• Dúró lórí ìṣẹ̀lẹ̀ gidi, kì í ṣe àyẹ̀wò-ìdí. "O fẹ́ darí gbogbo nǹkan" jẹ́ àyẹ̀wò-ìdí. "Nígbà tí wọ́n pinnu ètò náà láìka mi sí, mo rí ara mi bí ẹni tí a tì síta" dúró lórí ìṣẹ̀lẹ̀ gidi náà. Àwọn àyẹ̀wò-ìdí máa ń bẹ̀rẹ̀ ìjà. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ máa ń bẹ̀rẹ̀ àtúnṣe.

Nígbà tí ẹni kejì bá tún gbọ́ ọ bí ẹ̀gàn síbẹ̀

Nígbà mìíràn, o ṣe é dáadáa, wọ́n sì ṣì fàsẹ̀yìn. O sọ pé "ọkàn mi bà jẹ́" wọ́n sì gbọ́ pé "o ṣe mí níbi, ẹni burúkú ni ọ́." Ìyẹn máa ń ṣẹlẹ̀, pàápàá pẹ̀lú ẹni tó ti mọ́ ẹ̀gàn, tàbí ẹni tó ń la ọ̀sẹ̀ tó ṣòro tirẹ̀ kọjá.

O kò lè darí bí ó ṣe ń gúnlẹ̀. O lè kọ̀ láti mú un pọ̀ sí i. "Èmi kò sọ pé ẹni búburú ni ọ́ nínú àjọṣepọ̀ wa. Mo ń sọ fún ọ pé ohun kan yìí bà mí nínú jẹ́, nítorí mo fẹ́ sọ fún ọ ju kí n dákẹ́ lọ." Sísọ jáde pé o kò kọlù wọ́n lè fa ìjíròrò padà kúrò ní etí ìparun lọ́pọ̀ ìgbà ju bí o ṣe rò. Bí wọ́n bá sì tọrọ àforíjì tàbí gbìyànjú láti tún un ṣe, jẹ́ kí ìyẹn tó. Àfojúsùn náà ni àtúnṣe, kì í ṣe ìjẹ́wọ́. Àwọn tó bá borí nínú àríyànjiyàn tí wọ́n sì pàdánù ìsúnmọ́ra sábà kò nílò rẹ̀.

Ìdẹkùn níbí ni kí ìdáhùn wọn dì ọ́ mú. Wọ́n dáàbò bo ara wọn, o sì fi àròyé dẹ̀dẹ̀ rẹ sílẹ̀, o bẹ̀rẹ̀ sí í bá ìdáàbòbò wọn wí dípò rẹ̀, báyìí o ti wọ inú ìjà tí kò ní í ṣe pẹ̀lú àwo náà rárá, jinlẹ̀ dé ìpele mẹ́ta. Nígbà tí o bá nímọ̀lára ìfàsẹ́gbẹ̀ yẹn, dárúkọ rẹ̀ kí o sì padà sí ohun kan náà. "A lè sọ̀rọ̀ nípa bí mo ṣe sọ ọ́. Mo ṣì fẹ́ yanjú ọ̀rọ̀ gidi náà pẹ̀lú." Dúró ṣinṣin lórí ìbéèrè náà. Ìdáhùn ìdáàbòbò sábà jẹ́ àmì kan pé ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ náà wọlé, ọ̀pọ̀ ènìyàn sì máa ń rọ̀ nígbà tí wọ́n bá dá wọn lójú pé o kò wá láti dá wọn lẹ́bi.

Ó tún ṣàǹfààní láti rántí pé àdámọ̀ ni èyí, kì í ṣe ìdánwò ìwà. O máa kùnà. O máa sọ ohun tó le, o máa kábàámọ̀ rẹ̀, o sì máa ní láti padà pẹ̀lú "ìyẹn jáde bí ìkọlù, kò sì tọ́, jẹ́ kí n tún gbìyànjú." Àtúnṣe yẹn, ìfẹ́ láti padà kí o sì tún un ṣe, lè ṣe pàtàkì jù ní ìgbà pípẹ́ ju kí gbólóhùn àkọ́kọ́ pé lọ.

Nígbà tó tóbi ju gbólóhùn tí kò dán mọ́rán lọ

Ọ̀nà yìí wà fún ìforígbárí lásán tó ń wá pẹ̀lú bíbìkítà nípa ẹnìkan, àwọn àwo àti àwọn ètò àti àwọn ìpalára kékeré tó ń tún ṣẹlẹ̀. Ó gbà pé ènìyàn méjì tí wọ́n wà láìléwu pẹ̀lú ara wọn tí wọ́n sì fẹ́ kí nǹkan sunwọ̀n sí i ni.

Bí ìyẹn kì í bá ṣe ipò rẹ, kò sí ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ tó jẹ́ ìdáhùn, yóò sì jẹ́ àṣìṣe láti dábàá ọ̀kan. Nígbà tí ẹnìkan bá yí gbogbo àròyé padà sí orí rẹ, tí ó ń fìyà jẹ ọ́ fún sísọ̀rọ̀ jáde, tàbí tí ó mú ọ bẹ̀rù láti gbé ohunkóhun sókè rárá, ìṣòro náà kì í ṣe ọ̀rọ̀ tí o lò. Bí àjọṣepọ̀ kan bá mú ọ máa rìn bí ẹni tó ń tẹ̀ ẹ̀yin ẹyin, tàbí tí o ń bá ohunkóhun tó dàbí ìdarí tàbí àìléwu fínra, ó yẹ ká sọ̀rọ̀ rẹ̀ láfẹ̀ẹ́ pẹ̀lú olùbádámọ̀ràn tàbí agbani-nímọ̀ràn tó gbọ́ṣẹ́ tó lè bá ọ wo àwòrán náà lápapọ̀. Bí àwọn ìjà kan náà bá sì ń yí ká láìdúró láìka bí o ṣe ń bẹ̀rẹ̀ wọn pẹ̀lú ìṣọ́ra tó, onímọ̀-ìtọ́jú-ọkàn fún tọkọtaya kì í ṣe àmì ìkùnà. Ó jẹ́ bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe ń kọ́ láti ní ìjíròrò tó ṣòro láìpàdánù ara wọn nínú rẹ̀.

Ìlérí ẹlẹ́mìí-jẹ́ẹ́jẹ́ tó wà lábẹ́ gbogbo èyí rọrùn. O ní ẹ̀tọ́ láti fẹ́ ohun tó yàtọ̀ kí o sì ṣì wà nínú ẹgbẹ́ kan náà. Sísọ bẹ́ẹ̀ ní kedere, láìsọ ẹni kejì di ọ̀tá, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó kún fún ìfẹ́ jù tí o lè kọ́ láti ṣe.

Àwọn Orísun

• The Gottman Institute, The Four Horsemen: Criticism, Contempt, Defensiveness, and Stonewalling
• The Gottman Institute, The Four Horsemen: The Antidotes
• Mayo Clinic, Being assertive: Reduce stress, communicate better
• American Psychological Association, Assertiveness (APA Dictionary of Psychology)