Àwọn ìmọ̀ràn kíákíá
- Ask what makes them feel loved.
- Watch what makes them light up.
- Keep a few kinds of love flowing.
Ọ̀pọ̀ tọkọtaya ló ti ní ẹ̀yà kan nínú ìjíròrò yìí. Ẹnì kan sọ pé, "Èdè ìfẹ́ mi ni àkókò tó níye, ìwọ sì máa ń wà lórí fóònù rẹ nígbà gbogbo." Èkejì sọ pé, "Ṣùgbọ́n mo ń ṣe àwọn nǹkan fún ọ ní gbogbo ọjọ́. Mo fi epo sínú ọkọ̀ rẹ. Mo bójú tó ìpè ìdánilójú tí ẹ̀rù rẹ̀ ń bà ọ́." Àwọn ènìyàn méjèèjì ń sọ òtítọ́. Àwọn ènìyàn méjèèjì nímọ̀lára pé a kò rí àwọn díẹ̀. Níbìkan nísàlẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ náà sì ni ìbéèrè gidi tí àwọn èdè ìfẹ́ ń gbìyànjú láti dáhùn: báwo ni mo ṣe lè fi hàn fún ẹni yìí pé mo fẹ́ràn wọn lọ́nà tí wọ́n lè nímọ̀lára rẹ̀ ní ti gidi?
Ìbéèrè yẹn dára. Ó yẹ láti mú lọ́nà tó ṣe pàtàkì. Ìlànà tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń fà mú láti dáhùn rẹ̀ wá jẹ́ èyí tó ń mì ju bí gbajúmọ̀ rẹ̀ ṣe fi hàn lọ, mímọ̀ ìdí rẹ̀ sì lè mú ọ dára, kì í ṣe burú, ní fífẹ́ràn àwọn ènìyàn tó wà nínú ìgbésí ayé rẹ.
Àwọn èdè ìfẹ́ márùn-ún wá láti inú ìwé 1992 kan tí Gary Chapman kọ, pásítọ̀ àti olùmọ̀ràn ìgbéyàwó. Èrò náà rọrùn ó sì ń lẹ̀ mọ́ni, èyí tó jẹ́ apá ìdí tí ó fi tàn ká sí àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn òǹkàwé. Chapman dábàá pé àwọn ènìyàn ní pàtàkì ń fúnni àti gba ìfẹ́ ní ọ̀kan lára ọ̀nà márùn-ún: ọ̀rọ̀ ìmúlọ́kànle, àkókò tó níye, ìṣe ìsìn, ìfọwọ́kanni, àti gbígba ẹ̀bùn. Wá èdè pàtàkì ọkọ tàbí aya rẹ, bí èrò náà ṣe lọ, sọ ọ́, wọ́n á sì nímọ̀lára ìfẹ́. Sọ èyí tó ṣàṣìṣe, ìhìn náà á sì sọnù nínú ìtúmọ̀.
Ìtàn tó wúlò ni. Ó fún ìran tọkọtaya kan ní ọ̀nà tó tù jù láti sọ̀rọ̀ nípa àwọn àìní dípò pípààrọ̀ ẹ̀sùn. Ìṣòro náà ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí o bá fi ìtàn náà wé ẹ̀rí.
Ohun tí ìwádìí rí ní ti gidi
Ní 2024, ẹgbẹ́ àwọn onímọ̀-sáyẹ́ǹsì àjọṣepọ̀ kan tí Emily Impett darí ní Yunifásítì Toronto, pẹ̀lú Haeyoung Gideon Park àti Amy Muise, ṣàyẹ̀wò àwọn ìwádìí tó wà lórí àwọn èdè ìfẹ́, wọ́n sì tẹ àyẹ̀wò wọn jáde nínú ìwé-ìròyìn Current Directions in Psychological Science. Wọ́n wo àwọn àbá mẹ́ta tí gbogbo ìlànà náà dúró lé lórí. Kò sí ọ̀kan nínú mẹ́ta náà tó dúró dáadáa.
Àbá àkọ́kọ́ ni pé olúkúlùkù ní èdè ìfẹ́ pàtàkì kan. Nígbà tí àwọn olùwádìí bá béèrè lọ́wọ́ àwọn ènìyàn láti fún àwọn ẹ̀ka márùn-ún ní ìdíwọ̀n fúnra wọn, dípò kí wọ́n fipá mú àṣàyàn láàrin wọn, ohun tó ṣàfihàn kan ń ṣẹlẹ̀. Àwọn ènìyàn fún gbogbo márùn-ún ní ìdíwọ̀n gẹ́gẹ́ bí pàtàkì. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ẹni tó fẹ́ ọ̀rọ̀ nìkan láìsí àkókò, tàbí ìfọwọ́kanni nìkan láìsí ìrànlọ́wọ́ nínú ilé. A fẹ́ gbogbo àkójọ náà. Ìdánwò tó sọ èrò náà di olókìkí ń ṣiṣẹ́ nípa mímú kí o yan àṣàyàn kan ju òmíràn lọ, léraléra, èyí tó lè ṣe àyànfẹ́ "pàtàkì" kan tí kò sí ní ti gidi nígbà tí o bá dá ìfipámúni-àyanfẹ́ dúró.
Àbá kejì ni pé èdè márùn-ún gan-an ló wà. Nígbà tí àwọn onímọ̀-sáyẹ́ǹsì bá ṣírò àwọn nọ́ńbà, àwọn ẹ̀ka náà kì í tò sí márùn-ún lọ́nà mímọ́. Àwọn ìwádìí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ dé orí mẹ́ta, tàbí mẹ́rin, wọ́n sì fi àwọn ohun tó hàn gbangba pé wọ́n ṣe pàtàkì sílẹ̀, bíi kíkàn fetí sí ni, tàbí nínímọ̀lára pé a bọ̀wọ̀ fún ni. Márùn-ún jẹ́ nọ́ńbà tí a lè rántí. Kì í ṣe ohun tí a rí.
Àbá kẹta ni èyí tó wúlò, ìdí tí àwọn ènìyàn fi ń ṣe ìdánwò náà rárá: pé tọkọtaya láyọ̀ sí i nígbà tí wọ́n bá "bára mu," tàbí nígbà tí ẹnì kan bá kọ́ láti sọ èdè ẹnì kejì. Níbí ẹ̀rí náà tẹ́ẹ́rẹ́ ó sì dàpọ̀mọ́ra. Ọ̀pọ̀ ìwádìí rí i pé tọkọtaya tó ní èdè tó bára mu kò ní ìtẹ́lọ́rùn sí i ju tọkọtaya tí èdè wọn kò bára mu lọ. Ìwádìí díẹ̀ tọ́ka sí ọ̀nà kejì. Àkótán olóòótọ́ ni pé àbájáde náà kéré ó sì jẹ́ èyí tí a kò lè gbẹ́kẹ̀ lé, èyí tí kì í ṣe ohun tí o ó retí láti inú èrò tó yẹ kí ó jẹ́ kọ́kọ́rọ́ sí àjọṣepọ̀ tó láyọ̀. Bí Impett ṣe sọ ọ́, àwọn ènìyàn ní ìpìlẹ̀ láyọ̀ sí i nínú àjọṣepọ̀ nígbà tí wọ́n bá gba èyíkéyìí nínú àwọn ìfihàn ìfẹ́ wọ̀nyí.
Gbólóhùn tó gbẹ̀yìn yẹn ni èyí tó yẹ láti dì mú. Ó ń tún ohun gbogbo tò jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Tí gbígba èyíkéyìí nínú wọ̀nyí bá mú kí àwọn ènìyàn láyọ̀ sí i, nígbà náà àfojúsùn kì í ṣe láti wá ọ̀nà tó tọ́ kan kí a sì da ohun gbogbo sí i láé. Àfojúsùn ni láti máa farahàn ní ọ̀nà púpọ̀, kí a sì máa ṣàkíyèsí bóyá ó ń kàn ni.
Àpèjúwe tó dára jù: kì í ṣe èdè, oúnjẹ ni
Àwọn olùwádìí Toronto pèsè àwòrán tó yàtọ̀, ó sì jẹ́ èyí tó ní oore sí i. Dípò èdè tí o bóyá sọ tàbí tí o kò sọ, rò ìfẹ́ bí oúnjẹ tó dọ́gba.
Ara rẹ kì í rìn lórí èròjà kan ṣoṣo. O nílò protein àti ewébẹ̀ àti ọ̀rá àti omi, ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì kan, bí àkókò ti ń lọ. O lè wàláàyè fún ìgbà díẹ̀ lórí oúnjẹ kan. O kì yóò gbilẹ̀. Àwọn àjọṣepọ̀ ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà kan náà. Àwọn ènìyàn nílò ìfẹ́ àti ìmoore àti àkókò àti ìrànlọ́wọ́ gidi àti láti nímọ̀lára pé a lóye wọn, kì í ṣe ọ̀kan nínú wọn tí a fi ìyókù sílẹ̀. Bí Impett ṣe ṣàpèjúwe rẹ̀, èrò oúnjẹ náà "ń pa gbogbo ìfihàn ìfẹ́ mọ́ lórí àkọsílẹ̀-oúnjẹ ó sì ń pe àwọn tọkọtaya láti pín ohun tí wọ́n nílò ní àwọn àkókò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀."
Èyí ṣe pàtàkì fún ìdí gidi kan. Àpèjúwe èdè lè di àwáwí. "Ìyẹn kì í ṣe èdè mi" á di ìdí láti fo ohun tí ọkọ tàbí aya rẹ ń béèrè fún. Àpèjúwe oúnjẹ ń dí ọ̀nà-àbáyọ yẹn. O kò lè gbé àwọn oúnjẹ tí o fẹ́ràn láti sè nìkan kalẹ̀. Àsìkò gígùn tí kò ní ìfẹ́ ń fi àmì sílẹ̀, kódà lára ẹni tí "èdè" rẹ̀ jẹ́ ìṣe ìsìn ní àbá. Àsìkò gígùn ti nínímọ̀lára pé a kò mọyì ni ń pa ẹni tó búra pé àkókò tó níye nìkan ni òun bìkítà rẹ̀.
Ó tún mú ìnira kúrò lórí èrò pé o ní láti tú kóòdù kan. O kò ní láti ṣàyẹ̀wò-àìsàn ẹni rẹ kí o sì ṣe ìwà tóóró kan lọ́nà pípé. O ní láti pa nǹkan díẹ̀ mọ́ ní ṣíṣàn.
Ohun tó wà nísàlẹ̀ gbogbo rẹ̀
Bó àwọn ẹ̀ka náà dà nù, ohun tí a rí kan sì wà tó ní àtìlẹ́yìn tó lágbára lẹ́yìn rẹ̀, ọ̀kan tó ń gba ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún ìwádìí àjọṣepọ̀ kọjá lábẹ́ orúkọ tó ṣe kedere sí i. Ọ̀rọ̀ tí àwọn onímọ̀-ẹ̀kọ́-ọpọlọ ń lo ni ìdáhùnpadà (responsiveness).
Ìdáhùnpadà ni ìmọ̀lára pé ẹnì kan lóye rẹ. Pé wọ́n lóye ohun tí o nílò ní ti gidi, wọ́n bìkítà rẹ̀, wọ́n sì ń ṣe ohun kan nípa rẹ̀. Greater Good Science Center ní Berkeley, tí ó ń ṣàkótán ìwádìí àwọn èdè ìfẹ́, tọ́ka sí èyí gan-an: ohun tó ń ràn ẹnì kan lọ́wọ́ láti nímọ̀lára ìfẹ́ ni pé a dáhùn padà sí wọn lọ́nà tó bá àwọn àìní gidi wọn mu, kí wọ́n lè nímọ̀lára pé a lóye wọn, a fàṣẹ sí wọn, a sì ń ṣàánú wọn. Ṣàkíyèsí ìlànà náà. Lílóye ló kọ́kọ́ wá. Ìṣe náà kàn já mọ́ ìfẹ́ tí ó bá tọ́ka sí ohun tí ẹni yìí fẹ́ ní ti gidi, kì í ṣe ohun tí o rò pé wọ́n fẹ́ tàbí ohun tí ìwọ yóò fẹ́ ní ipò wọn.
Ìyẹn sì tún ni okùn ìròyìn rere kékeré tó sin sínú àwọn ìwádìí èdè ìfẹ́. Àwọn díẹ̀ tó wo bóyá mímọ àwọn àyànfẹ́ ọkọ tàbí aya rẹ ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìtẹ́lọ́rùn rí ìsopọ̀ rere kan. Kì í ṣe nítorí pé àwọn ẹ̀ka náà jẹ́ gidi, ṣùgbọ́n nítorí pé ìṣe fífún àfiyèsí tímọ́ tó láti mọ̀ fúnra rẹ̀ ni ohun tó ń ṣèrànwọ́. Àwọn èdè ìfẹ́ jẹ́ ìtọ́ka tí kò gún régé sí ìdáhùnpadà nígbà gbogbo. Ìtọ́ka náà jẹ́ àṣàyàn. Ohun tí ó ń tọ́ka sí kọ́ ni.
Ìdáhùnpadà ni ìdí tí ọkọ-tàbí-aya-ọkọ̀-àti-ìdánilójú àti ọkọ-tàbí-aya-àkókò-tó-níye fi nímọ̀lára pé a kò rí àwọn méjèèjì. Kì í ṣe nípa ìsìn lòdì sí àkókò ní ti gidi. Ọ̀kan nínú wọn ń sọ pé "Mo nílò láti nímọ̀lára bí ohun àkọ́kọ́" tí a kò sì gbọ́ ọ. Èkejì ń sọ pé "Mo ń farahàn fún ọ nígbà gbogbo tí kò sì kàn ọ́" tí a kò sì gbọ́ ọ pẹ̀lú. Àtúnṣe náà kì í ṣe láti yan ẹ̀ka tó tọ́. Ó jẹ́ fún olúkúlùkù wọn láti gba ohun tí ẹnì kejì ń béèrè fún ní ti gidi kí ó sì dáhùn padà sí i.
Bí a ṣe lè ràn ẹnì kan lọ́wọ́ ní ti gidi láti nímọ̀lára ìfẹ́
Ibí yìí ni èyí ti di ohun tó wúlò. O lè kọ́ ìdáhùnpadà mọ̀ọ́mọ̀. Nǹkan díẹ̀ tó máa ń ṣiṣẹ́:
- Béèrè, kí o sì gba ohun tí wọ́n sọ fún ọ gbọ́. "Kí ni ó ń mú kí o nímọ̀lára ìfẹ́ jù láti ọ̀dọ̀ mi?" jẹ́ ìbéèrè tó dára ju ìdánwò kankan lọ, nítorí ó jẹ́ nípa ẹni yìí, kì í ṣe ẹ̀ka. Béèrè rẹ̀ ju ẹ̀ẹ̀kan lọ ní àwọn ọdún. Ìdáhùn náà ń yí padà. Òbí tuntun tó ń rìn láìsí oorun nílò àwọn ohun tó yàtọ̀ sí èyí tí ó nílò ní ìbẹ̀rẹ̀.
- Wo ohun tó ń kàn ni. Ṣàkíyèsí àwọn àsìkò kékeré tí ẹni rẹ bá rọ̀, tí ó tan ìmọ́lẹ̀, tó fara mọ́ ọ. Ìyẹn jẹ́ ìsọfúnni. Tí wọ́n bá rọ̀ ní gbogbo ìgbà tí o bá fi fóònù rẹ sí apá kan níbi oúnjẹ alẹ́, o ti kọ́ ohun kan tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé jù àmì-àpèlé. Tí àkọsílẹ̀ kan nínú àpò wọn bá mú gbogbo òwúrọ̀ wọn dùn, gba ìtọ́ka náà.
- Dá ṣíṣe ìwọ̀nba lórí àwọn irú tí o rí gẹ́gẹ́ bí àìrọrùn dúró. Ọ̀pọ̀ wa ni a gbára lé àwọn ìfihàn tó ń wá lọ́nà tó rọrùn tí a sì ń fo àwọn tí kò ṣe bẹ́ẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Tí sísọ àwọn ohun oníjẹ̀lẹ́ńkẹ́ sókè bá dàbí líle, ìyẹn sábà máa ń jẹ́ ohun gan-an tó yẹ láti ṣàdánrawò, nítorí ó ṣeéṣe kí ó jẹ́ ohun tí ọkọ tàbí aya rẹ ń pàdánù.
- Bá àsìkò náà mu, kì í ṣe ìwé-ìtọ́sọ́nà. Ẹni tó wà nínú ìpọ́njú gidi sábà nílò ìtùnú àti wíwàníhìn-ín kí wọ́n tó nílò kí o tún ìṣòro náà ṣe tàbí kí o fún wọn ní ẹ̀bùn. Ka ipò náà. Ìdáhùnpadà jẹ́ àkókò gẹ́gẹ́ bí ohun-inú.
- Sọ ohun tí o nílò láìsọ ọ́ di ìdánwò. Sísọ àṣírí kí o sì kanra sí ìkùnà láti ka ọkàn rẹ jẹ́ oró lọ́ra. "Mo ti ń nímọ̀lára pé mo jìnnà sí ọ, ṣé a lè ní òru kan láìsí àwòjú-fóònù ní ọ̀sẹ̀ yìí" ń fún ọkọ tàbí aya rẹ ní àǹfààní gidi láti ṣàṣeyọrí. Àwọn ènìyàn sábà máa ń fẹ́. Wọ́n kàn sábà máa ń jẹ́ pé wọn kò mọ bí, ìbéèrè tó ṣe kedere sì jẹ́ ẹ̀bùn.
Ṣàkíyèsí pé kò sí ọ̀kan nínú èyí tó nílò kí o jẹ́ orísun kanṣoṣo ohun gbogbo fún ọkọ tàbí aya rẹ. Àwọn ọ̀rẹ́, ìdílé, àti ìdúróṣinṣin ara rẹ, gbogbo wọn ń bọ́ oúnjẹ kan náà. Fífi gbogbo ìwúwo ti nínímọ̀lára ìfẹ́ sórí ẹnì kan jẹ́ ohun wúwo láti rù, kì í sì í ṣe kókó rẹ̀.
Nígbà tí ìwọ àti ẹni rẹ yàtọ̀ ní ti gidi
Ó yẹ láti dárúkọ ọ̀ràn tí a kọ́ àwọn èdè ìfẹ́ fún, nítorí ó jẹ́ gidi. Nígbà mìíràn ènìyàn méjì lóòótọ́ ń fi ìṣàánú hàn ní àwọn ọ̀nà àkọ́kọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ọ̀kan fi àwọn àkọsílẹ̀ sílẹ̀ ó sì sọ "Mo fẹ́ràn rẹ" ní ogún ìgbà lójúmọ́. Èkejì fi í hàn nípa títún kẹ̀kẹ́ rẹ ṣe àti kíka ìwé-ìtọ́sọ́nà fún fóònù tuntun rẹ kí o má bàa ṣe é. Olúkúlùkù lè nímọ̀lára jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ pé a ṣẹ́ òun ní iye, olúkúlùkù sì lè rò ní ìkọ̀kọ̀ pé ẹnì kejì kò ń gbìyànjú.
Ìmọ̀ràn àtijọ́ ni láti kọ́ èdè ẹnì kejì kí a sì ṣàmújáde rẹ̀ sí i. Ìyẹn kò ṣì rìn, ṣùgbọ́n kò péye, ó sì lè yí padà di kíka àmì-ìdíje. Ìgbésẹ̀ tó dúró pẹ́ jù jẹ́ oníhà-méjì. O na ara rẹ sí ohun tí ọkọ tàbí aya rẹ nílò, ọkọ tàbí aya rẹ sì na ara wọn sí ohun tí o nílò, ẹ̀yin méjèèjì sì ń dára díẹ̀ sí i ní dídá ìfẹ́ tó ti wà níbẹ̀ mọ̀ ní ìrísí tí a kò kọ́ ọ láti rí. Àwọn àkọsílẹ̀ náà jẹ́ ìfẹ́. Kẹ̀kẹ́ tí a tún ṣe jẹ́ ìfẹ́. Ọ̀pọ̀ ìrora nínú àwọn àjọṣepọ̀ gígùn wá láti inú ìfẹ́ tí a fúnni ní èdè-àdúgbò tí ẹnì kejì kò kọ́ láti kà rí. O lè kọ́ láti kà á. O tún lè béèrè, ní gbangba, fún ọ̀rọ̀ díẹ̀ ní tìrẹ.
Ìṣíkiri ìlọ́po-méjì yẹn, nínínà sí wọn àti ríràn wọ́n lọ́wọ́ láti rí ọ, ni iṣẹ́ tí kò sí ìdánwò tó lè ṣe fún ọ. Ó tún jẹ́, lórí ọdún, ohun tó ń mú kí ènìyàn méjì tó yàtọ̀ nímọ̀lára bí ẹgbẹ́ dípò ènìyàn méjì tó ń yíra padà láti máa banú jẹ́.
Nígbà tí àlàfo náà tóbi ju àpèjúwe lọ
Nígbà mìíràn ìṣòro náà kì í ṣe pé o ń sọ èdè tó ṣàṣìṣe. Ó jẹ́ pé ìsopọ̀ náà ti tẹ́ẹ́rẹ́, ìjà kan náà ń yí ká, tàbí ọ̀kan tàbí ẹ̀yin méjèèjì ti dá nínínà sí ẹnì kejì dúró pátápátá. Ìyẹn wọ́pọ̀, ó jẹ́ ti ẹ̀dá ènìyàn, ó sì tún yẹ láti mú lọ́nà tó ṣe pàtàkì dípò kí a dúró dè é kí ó kọjá.
Oníṣègùn-ọpọlọ tọkọtaya kì í ṣe àmì ìkùnà. Ó sún mọ́ ohun tí olùkọ́ni tó dára jẹ́ fún eléré-ìdárayá: ẹnì kan tó wà lóde ipò náà tó lè rí àpẹẹrẹ tí ẹ̀yin méjèèjì sún mọ́ jù láti rí. Tí o bá ń rù èyí lọ́pọ̀lọpọ̀ nìkan, tí o ń nímọ̀lára ìrẹlẹ̀ nígbà gbogbo, àníyàn, tàbí àìnírètí nípa rẹ̀, ìyẹn jẹ́ ìdí láti bá dókítà tìrẹ tàbí oníṣègùn-ọpọlọ sọ̀rọ̀ pẹ̀lú. Bí àjọṣepọ̀ kan bá sì fi ẹ̀rù, ìṣàkóso, tàbí àìléwu sílẹ̀ fún ọ nígbà kan, ìyẹn kì í ṣe àìbáramu èdè-ìfẹ́. Ìjíròrò tó yàtọ̀ tó sì kánjú sí i ni ìyẹn, o sì tọ́ sí àtìlẹ́yìn láti ní i.
Apá tó wúlò nínú àwọn èdè ìfẹ́ kì í ṣe àwọn àpótí mímọ́ márùn-ún náà láé. Ó jẹ́ ìfẹ́-àdánidá láti dúró kí a sì béèrè bí ẹni tó wà níwájú rẹ ṣe nímọ̀lára gan-an pé a ń ṣàánú rẹ̀, kí a sì ṣe ohun yẹn mọ̀ọ́mọ̀. O lè pa ìfẹ́-àdánidá náà mọ́ kí o sì jáwọ́ nínú àgbékalẹ̀ náà. Fún àfiyèsí, béèrè, pa irú ìfẹ́ díẹ̀ mọ́ ní ṣíṣàn, kí o sì dáhùn padà sí ohun tí o gbọ́. Ìyẹn ni gbogbo iṣẹ́-ọnà náà. Ó rọrùn ju ìdánwò lọ ó sì wà ní àrọ́wọ́tó gan-an sí i.
Àwọn Orísun
- University of Toronto, Little evidence linking five 'love languages' to healthy relationships, researchers say
- Impett, Park & Muise, Popular Psychology Through a Scientific Lens: Evaluating Love Languages From a Relationship Science Perspective (Current Directions in Psychological Science, 2024)
- Greater Good Science Center, UC Berkeley, Is There Science Behind the Five Love Languages?