Èyí ni ìbéèrè tó tọ́ sí gbígbé rò. Ìgbà wo lo sinmi ní tòótọ́ gbẹ̀yìn, tí o kò sì kàn wó lulẹ̀?
Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa, ìdáhùn olóòótọ́ le láti rí. A ní àkókò ìsinmi, ní tòótọ́. A jókòó lórí àga-gígùn a sì ń yíká. A ń wo nǹkan nígbà tí à ń dá àwọn ọ̀rọ̀ lóhùn. A dùbúlẹ̀ lórí ibùsùn a ń rìn ọ̀la kọjá ní ìyípo. Kò sí ọ̀kan nínú ìyẹn tó jẹ́ ìsinmi, ní tòótọ́, apá kan rẹ sì mọ̀, nítorí o dìde ní rírẹ̀ gẹ́gẹ́ bí o ṣe jókòó.
Òtítọ́ tó ń ba ni nínú jẹ́ ni pé sísinmi dáadáa le ju bí ó ṣe ń dún lọ. Ọkàn tó ti ń gbóná ní gbogbo ọjọ́ kì í kàn pa ara rẹ̀ nítorí o ti dáwọ́ ìṣíkiri. Ìsinmi jẹ́ ọgbọ́n. A lè kọ́ ọ, ó sì ń rọrùn sí i bí o ṣe ń ṣe é sí i, èyí tó jẹ́ ìròyìn rere gan-an bí o bá ti nímọ̀lára pé o ti gbàgbé bí a ṣe ń ṣe é rí.
Ìdí tí ọpọlọ rẹ fi nílò ìdáwọ́
Ọpọlọ rẹ kì í ṣe ẹrọ tó lè ṣiṣẹ́ ní kíkún láìdáwọ́dúró. Ó lè gba iye kan nìkan kí ó tó kún tán, lẹ́yìn náà gbogbo nǹkan á le sí i, á lọ́ra sí i, á sì fàya sí i. Àwọn ọ̀mọ̀ràn Cleveland Clinic tọ́ka sí ìwádìí tó fi hàn pé gbígba ìsinmi gidi ń mú ìmọ̀lára rẹ dára, ó ń mú àfiyèsí rẹ mú, ó sì ń gbé iṣẹ́-ṣíṣe rẹ sókè gan-an. Ìsinmi kì í ṣe ẹ̀san fún iṣẹ́ náà. Ó jẹ́ apá kan bí a ṣe ń ṣe iṣẹ́ náà.
Nǹkan pàtó kan máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí o bá dáwọ́ títì. Bí ọkàn rẹ ṣe ń rìn kiri, àwọn agbègbè ọpọlọ kan tó so mọ́ ìṣẹ̀dá-ọgbọ́n, ìrántí, àti ìmọ̀lára rere àti burúkú máa ń ṣiṣẹ́ sí i. Fífà sẹ́yìn lè yanjú ìṣòro kan ní ìdákẹ́rọ́rọ́ tí lílọ̀ lù ú kò lè yanjú. O ti nímọ̀lára èyí. Ìdáhùn tó ń dé nínú ìwẹ̀, lórí ìrìn, ní ìdajì-ìṣẹ́jú-àáyá ṣáájú oorun. Ìyẹn ni ọpọlọ rẹ tó ti sinmi ń ṣe iṣẹ́ tí ọpọlọ rẹ tó dí kò lè ṣe.
Fo èyí fún ìgbà pípẹ́ tó tí iye owó rẹ̀ á sì pọ̀ sí i. Àkókò gígùn aápọn láìsí ìmúlàra-padà ni ìlànà fún àyà-fífọ́, èyí tí Cleveland Clinic ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí àárẹ̀ ti ara, ti ìmọ̀lára, àti ti ọkàn tó ń wọlé pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́, tó ń dẹ́kun ìtẹ̀síwájú rẹ tó sì ń ba bí o ṣe ń rí ara rẹ àti gbogbo ẹni tó yí ọ ká jẹ́. Kì í dé láàrin ọjọ́ kan. Ó ń kójọ, ní ìdákẹ́rọ́rọ́, nínú gbogbo ìmúlàra-padà tí o ń sún síwájú.
Yíyíká kì í ṣe ìsinmi
Èyí ni apá tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa ń ṣàṣìṣe, nítorí náà ó tọ́ sí sísọ ní kedere. Àwọn nǹkan tí a ń na ọwọ́ sí láti "sinmi" sábà kì í ṣe ìsinmi rárá. Wíwo eré, yíyí fóònù rẹ, kíka ìròyìn, kódà kíka ìwé, gbogbo ìwọ̀nyí nílò kí ọpọlọ rẹ máa ṣàyẹ̀wò ìsọfúnni lọ. Wọ́n ń gba àkókò rẹ. Wọn kì í tún ọ kún.
Àkókò ìsinmi gidi kì í béèrè ohunkóhun lọ́wọ́ ọkàn rẹ ó fẹ́rẹ̀ jẹ́. Àwọn onímọ̀-ọpọlọ Cleveland Clinic ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òmìnira láti jókòó kí o sì wo òfúrufú, tàbí láti ṣe nǹkan tó rọrùn tó bẹ́ẹ̀, bí fífọ́ ilẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀rọ tàbí fífa àwọn koríko-búburú, tó fi jẹ́ pé èrò rẹ lè máa ṣànáà. Ìmọ̀lára ṣíṣe-àìnǹkan yẹn, èyí tí a ti kọ́ wa láti fi ṣe àkókò ìjẹ́-asán, ni ipò gan-an tí ọpọlọ rẹ nílò láti mú ara padà. A ti jáfáfá débi láti fi kún gbogbo àlàfo tí àlàfo òfìfo fúnra rẹ̀ fi ti wá di ohun tó ń ba ni nínú. Ìtúnkọ́ láti fara dà á jẹ́ ààbọ̀ ọgbọ́n náà.
Ìsinmi ń wá ní ọ̀nà ju ọ̀kan lọ
Àṣìṣe kan tó tọ́ sí dídárúkọ: rírò pé oorun bo gbogbo rẹ̀. Oorun ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n o lè sùn wákàtí mẹ́jọ tí o sì ṣì lè nímọ̀lára òfo, nítorí a ti dín ọ kù ní ọ̀nà tí oorun nìkan kò fọwọ́ kàn. Ìsinmi kì í ṣe nǹkan kan. Ó ń ràn án lọ́wọ́ láti ronú nípa irú èyí tí o ṣe kù lára rẹ̀ gan-an.
- Ìsinmi ti ara. Èyí fi mọ́ irú tí kò ṣíkiri (oorun, oorun-kékeré, dídùbúlẹ̀) àti irú tó ń ṣíkiri (nínà jẹ́ẹ́, ìrìn ìrọ̀rùn, ìṣíkiri lọ́ra tó ń tú ọ dípò kí ó ná ọ).
- Ìsinmi ti ọkàn. Ìdúró kúkúrú jálẹ̀ ọjọ́, kódà ìṣẹ́jú márùn-ún tàbí mẹ́wàá láàrin àwọn iṣẹ́, láti jẹ́ kí ọkàn tó ti ṣiṣẹ́ jù dáwọ́ dídì-mú.
- Ìsinmi ti ìmọ̀lára-ara. Ìsinmi gidi kúrò lára ìbòjú, ariwo, àti àwọn ìkìlọ̀. Pípa ojú dé. Ìdákẹ́. Èyí ṣe pàtàkì ju bí àwọn ènìyàn ṣe ń retí nínú ayé tó ń pariwo, tó tan-ìmọ́lẹ̀.
- Ìsinmi ti ìmọ̀lára àti ti àwùjọ. Àkókò tí o kò ní láti ṣeré, ṣàkóso, tàbí wà "lójúfò" fún ẹnikẹ́ni, tó fi mọ́ àkókò kúrò lọ́dọ̀ àwọn tó ń dín agbára rẹ kù.
- Ìsinmi ti ìṣẹ̀dá-ọgbọ́n. Jíjẹ́ kí èrò-inú rẹ tún ara rẹ̀ kún nípa gbígba ẹwà, ẹ̀dá, tàbí iṣẹ́-ọnà wọlé láìsí ìnira láti mú nǹkankan jáde.
Nígbà tí ìsinmi kò bá ṣiṣẹ́, o sábà ń sinmi nǹkan tí kò tọ́. Oorun-kékeré kì yóò tún ìdín-kù ti ọjọ́ tí a lò láti dì gbogbo ènìyàn pọ̀ lọ́kàn ṣe. Ìdákẹ́ kì yóò tún ẹsẹ̀ tí kò ṣíkiri ṣe. Bá ìsinmi náà mu ìdín-kù náà.
Bí o ṣe lè ṣe é léraléra
Nítorí ìsinmi jẹ́ ọgbọ́n, o máa ń jáfáfá nípa ṣíṣe é ní mọ̀ọ́mọ̀, díẹ̀díẹ̀. Àwọn ọ̀nà díẹ̀ láti bẹ̀rẹ̀:
- Fi sórí kàlẹ́ńdà. Èyí dún bí ti ilé-ìwòsàn, ó sì ń ṣiṣẹ́. Ìsinmi tí a kò ṣètò máa ń jẹ́ èyí tí gbogbo nǹkan mìíràn ń gbé mì. Dí kódà ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún kí o sì fi ṣe é bí ìpàdé tí o ń pa mọ́.
- Bẹ̀rẹ̀ ní kékeré àṣejù. Ìṣẹ́jú méjì tí a fi wo fèrèsé láàrin àwọn ìpàdé kà. O ń kọ́ ìfaradà fún ìjẹ́ẹ́, kì í ṣe pé o ń jẹ́ àmì-ẹ̀yẹ. Kékeré àti nígbà gbogbo borí ṣọ̀wọ́n àti akọni.
- Fún àníyàn ní ààyè tirẹ̀. Ìdí kan tí ìsinmi fi ń kùnà ni pé ní kété tí o bá dáwọ́, àwọn àníyàn á rọ̀ wọlé. Cleveland Clinic dámọ̀ràn dídá àkókò pàtó sọ́tọ̀ láti máa ṣàníyàn, kí ó lè dáwọ́ jíjí ìdákẹ́ náà. Nígbà tí èrò àníyàn bá farahàn ní àkókò ìsinmi, o lè sọ fún un pé o ti kọ àkókò sílẹ̀ fún un.
- Rẹ àwọn ìmọ̀lára-ara sílẹ̀ díẹ̀. Dín àwọn ìmọ́lẹ̀ kù. Pa fóònù dákẹ́. Pa ojú rẹ dé fún ìṣẹ́jú-àáyá ọgọ́ta. Rírẹ ohun tó ń wọlé sílẹ̀ sábà yára ju gbígbìyànjú láti mú ọkàn balẹ̀ tààrà.
- Jẹ́ kí ìṣíkiri jẹ́ ìsinmi, kì í ṣe ìyà. Ìrìn lọ́ra, ìrọ̀rùn láìsí góńgó kà gẹ́gẹ́ bí ìsinmi tó ń ṣíkiri. Ó ń mú ètò-iṣan-ara balẹ̀ dípò rírú u sókè.
- Retí kí ó rí lára àjèjì lákọ̀ọ́kọ́. Ṣíṣe-àìnǹkan máa ń ba ni nínú jẹ́ nígbà tí o kò bá tíì mọ̀ọ́n. Àìbalẹ̀ yẹn á rẹlẹ̀ pẹ̀lú ṣíṣe é léraléra. Kì í ṣe àmì pé o burú nínú ìsinmi. Ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ jíjáfáfá nínú rẹ̀.
Ìbáṣepọ̀ tó jẹ́ẹ́ sí i pẹ̀lú ìsinmi
Lábẹ́ àwọn ọgbọ́n náà ni nǹkan tó tóbi sí i: àyè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa ni ń ru ìgbàgbọ́ ìdákẹ́rọ́rọ́ kan pé a ní láti rí ìsinmi gbà, pé dídáwọ́ jẹ́ ìmẹ́lẹ́, pé a ó sinmi ní kété tí a bá ti kojú gbogbo nǹkan. A kì í kojú gbogbo nǹkan rí. Bí ìsinmi bá dá lórí ìparí, o kì yóò tọ́ sí i láéláé.
Ìgbé-ayé tó balẹ̀, tó dúró-ṣinṣin, tó lè fara dà kì í ṣe èyí tí a kọ́ láti inú ìsapá nìkan. A kọ́ ọ láti inú ìlù-ìró ìsapá àti ìmúlàra-padà, títì àti ìtú-sílẹ̀. Ìmúlàra-padà kì í ṣe apá àṣàyàn tó rọ̀ tí o ń gé kúrò nígbà tí o bá dí. Ó jẹ́ ààbọ̀ tó ń sọ ìsapá di èyí tó ṣeé fara dà. Fífi ìsinmi ṣe nǹkan tí a gbà ọ́ láyè láti ṣe, lónìí, láìrí i gbà, lè jẹ́ ìyípadà tó wúlò jù lọ nínú gbogbo rẹ̀.
Nígbà tí ìsinmi kò bá tó
Nígbà mìíràn, àárẹ̀ náà jinlẹ̀ ju bí ọgbọ́n kan ṣe lè dé. Bí o bá ń sùn tí o sì ń sinmi tí o sì ṣì nímọ̀lára àárẹ̀, ìrẹ̀wẹ̀sì, tàbí àìlè-gbádùn nǹkan fún ọ̀sẹ̀ pẹ̀lú, ìyẹn tọ́ sí gbígbé sókè pẹ̀lú oníṣègùn. Àárẹ̀ tó ń bá a lọ lè ní àwọn okùnfà ti ara, ó sì tún lè jẹ́ àmì ìsoríburúkú, èyí tó ṣeé wò tí kì í sì í ṣe nǹkan tí a ó fi ìka mú-ipá dá nìkan. Àyà-fífọ́ tí ìsinmi ọjọ́-ìsinmi-ọ̀sẹ̀ kò lè tẹ̀, pàápàá bí ó bá ń tú sínú bí o ṣe ń rí ara rẹ, tọ́ sí àtìlẹ́yìn gidi, ọ̀mọ̀ràn sì lè ràn ọ́ lọ́wọ́ gan-an. Níní àìní ju ìsinmi lọ kì í ṣe ìkùnà ìsinmi. Ó jẹ́ ìsọfúnni, ó sì tọ́ sí gbígbọ́.
O ní ẹ̀tọ́ láti dáwọ́. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣẹ́jú méjì ti ṣíṣe-àìnǹkan, kí o sì jẹ́ kí ó tó.
Àwọn Orísun
- Cleveland Clinic, Why Downtime Is Essential for Brain Health
- Cleveland Clinic, Signs of Burnout: What It Is, How It Feels and How To Recover
- Harvard Health Publishing, The mental side of recovery