Ìdí Tí O Fi Ń Rẹ̀ Ọ Nígbà Gbogbo: Àwọn Ìdí Tó Wọ́pọ̀, àti Ohun Tó Ń Ṣèrànwọ́

O jí pẹ̀lú àárẹ̀ tẹ́lẹ̀. O ń wọ́ ara rẹ kọjá ọ̀sán, o ń ka àkókò tó kù kí o tó lọ sùn, o sùn fún wákàtí rẹ, o sì tún jí pẹ̀lú àárẹ̀. Bí èyí bá ni ìgbé ayé rẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, ohun àkọ́kọ́ tí o gbọ́dọ̀ mọ̀ ni pé o kò lera, o kò sì ń dá a lédè. Àárẹ̀ tí ń tọ̀ ọ́ lẹ́yìn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdí tó wọ́pọ̀ jù tí àwọn ènìyàn fi ń rí dókítà, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ máa ní ìdí nígbà gbogbo.

Ohun tó ń bani nínú jẹ́ ni pé ìdí náà kì í ṣe ohun kan ṣoṣo lọ́pọ̀ ìgbà. Àárẹ̀ ni ibi tí ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀nà kékeré tí agbára ń jáde nínú ọ̀sẹ̀ rẹ máa ń kóra jọ sí. Ìròyìn dídùn wà pamọ́ nínú òtítọ́ kan náà. Bí àwọn ohun kékeré púpọ̀ bá ń fa agbára rẹ jáde, nígbà náà àwọn àtúnṣe kékeré púpọ̀ lè kóra jọ di ìyàtọ̀ gidi.

Ẹ jẹ́ kí a ṣàyẹ̀wò àwọn afúrasí tó wọ́pọ̀.

Ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú oorun, ṣùgbọ́n kì í ṣe bí o ṣe rò

Ìdáhùn tó hàn gbangba ni pé o kò sùn tó. Nígbà mìíràn èyí jẹ́ òtítọ́. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ àwọn tó rẹ̀ ni wọ́n ń dùbúlẹ̀ fún wákàtí mẹ́jọ, síbẹ̀ wọ́n ń jí pẹ̀lú àìlágbára. Ìṣòro náà kì í ṣe iye oorun nígbà gbogbo. Ó jẹ́ dídára rẹ̀.

Ọ̀kan lára àwọn ìdí tí a sábà máa ń fojú fò kọjá ni àìsàn tí a ń pè ní sleep apnea, ipò kan níbi tí èémí rẹ ti ń dúró tí ó sì ń tún bẹ̀rẹ̀ jálẹ̀ òru láìsí kí o mọ̀. O lè má rántí jíjí, ṣùgbọ́n ara rẹ kì í wọ inú oorun jíjìn tó ń mú ìsinmi wá. Híhọ̀run tó lariwo, mímí gbọ̀nràrà lóru, tàbí ọkọ tàbí aya tí ó ti ṣàkíyèsí pé o dáwọ́ mímí dúró jẹ́ ohun tó yẹ kí o mẹ́nu bà fún dókítà. Ó wọ́pọ̀, ó sì ṣeé wòsàn gan-an.

Àwọn ohun tó ń ba dídára oorun jẹ́ lọ́nà tó rọrùn tún ṣe pàtàkì. Caffeine lè dúró nínú ara rẹ fún wákàtí méje gbáko, torí náà kọfí ọ̀sán lè ba oorun tí o máa sùn lóru ọjọ́ náà jẹ́ jẹ́jẹ́. Ọtí líle jẹ́ arékérekè lọ́nà mìíràn: ó ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti sùn, lẹ́yìn náà ó ń fà ọ́ jáde kúrò nínú àwọn ìpele oorun jíjìn, torí náà o ń jí pẹ̀lú àárẹ̀ àní lẹ́yìn òru pípé. Àwọn àwòrán ẹ̀rọ ní pẹ́rẹ́pẹ̀rẹ́ òru sì ń tì ọpọlọ rẹ láti wà ní ìṣọ́ra nígbà tí o fẹ́ kó rọlẹ̀.

Nígbà tí ara ni ìdí rẹ̀

Nígbà mìíràn àárẹ̀ jẹ́ àmì pé nǹkan kan nínú ara nílò àfiyèsí. Àwọn tó wọ́pọ̀ díẹ̀:

• Irin tí kò tó. Nígbà tí irin bá dín kù, ẹ̀jẹ̀ rẹ ń gbé afẹ́fẹ́ oxygen tó kéré sí àwọn ẹ̀ran ara rẹ, ìyọrísí rẹ̀ sì ni àárẹ̀, àìlágbára, àti mímí ẹ̀mí kúrú ní ìrọ̀rùn. Ó wọ́pọ̀ gan-an nínú àwọn ènìyàn tó ní nǹkan oṣù tó pọ̀.
• Ìṣòro thyroid. Thyroid tí kò ń ṣiṣẹ́ tó ń mú kí gbogbo ètò ìjẹ agbára ara rẹ lọ́ra, ó sì máa ń mú àárẹ̀ wá pẹ̀lú ìmọ̀lára òtútù, ìkùukùu ọpọlọ, tàbí ìyípadà ìwọ̀n ara.
• Vitamin B12 tàbí vitamin D tí kò tó. Àwọn méjèèjì lè fi ọ́ sílẹ̀ láìlágbára, nígbà mìíràn pẹ̀lú àwọn àmì mìíràn bíi híhún ara tàbí ìsàlẹ̀ ẹ̀mí.
• Yíyí ṣúgà ẹ̀jẹ̀. Rírìn láti orí ẹ̀gàn ṣúgà tó ga wá sí ìṣubú tó dùbúlẹ̀ ní gbogbo ọjọ́ jẹ́ ọ̀nà tààrà sí ìsubú agbára.

O kò lè ṣàyẹ̀wò àwọn wọ̀nyí láti inú àpilẹ̀kọ, o kò sì gbọ́dọ̀ gbìyànjú. Kókó náà kàn ni pé wọ́n wà, wọ́n wọ́pọ̀, àti pé àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tó rọrùn lè rí ọ̀pọ̀ nínú wọn. Bí àárẹ̀ rẹ bá jẹ́ èyí tí kò dá dúró, èyí gan-an ni irú ohun tí dókítà lè ṣàyẹ̀wò.

Nígbà tí ọkàn ni ìdí rẹ̀

Ohun kan tí NHS sọ ní gbangba nìyí: àwọn ìdí ẹ̀mí-ọkàn fún àárẹ̀ ti wọ́pọ̀ ju àwọn ti ara lọ ní ti gidi. Ó lè ṣòro láti gbọ́, torí ó dà bíi pé ara rẹ ni ìṣòro náà. Ṣùgbọ́n másùnmáwo, àníyàn, ìsàlẹ̀ ẹ̀mí, àti ọ̀fọ̀ gbogbo wọn ń fa agbára jáde tààrà, wọ́n sì sábà ń ba oorun rẹ jẹ́ lórí rẹ̀, èyí tó sì ń mú kí ohun gbogbo burú sí i.

Bí o bá ti ń ní ìmọ̀lára ìsàlẹ̀ àti àìlágbára àti àárẹ̀ fún ìgbà díẹ̀, àárẹ̀ yẹn lè máa gbé ìtàn tó wúwo sí i lábẹ́ rẹ̀. Àdánù kan láìpẹ́, iṣẹ́ kan tó ń fọ́ ọ pa, àkókò kan ti àníyàn tí kò dá dúró. Kò sí ọ̀kan nínú ìyẹn tó jẹ́ àbùkù ìwà, kò sì sí ọ̀kan tó jẹ́ ohun tí o gbọ́dọ̀ la kọjá nìkan.

Àwọn ìtọ́jú ìbánisọ̀rọ̀ bíi ìmọ̀ràn tàbí ìtọ́jú ìhùwàsí ọpọlọ (cognitive behavioral therapy) lè ṣèrànwọ́ ní tòótọ́ fún àárẹ̀ tó ní í ṣe pẹ̀lú másùnmáwo, àníyàn, tàbí ìsàlẹ̀ ẹ̀mí. Bákan náà ni sísọ fún ẹnì kan tí o gbẹ́kẹ̀lé bí àwọn nǹkan ti rí ní tòótọ́. Bí àárẹ̀ náà bá dé pẹ̀lú ìwúwo tí kò ní yẹ̀, jọ̀wọ́ kàn sí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. Ìyẹn kì í ṣe ohun ìgbẹ̀yìn. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó gbéṣẹ́ jù lórí àkọsílẹ̀ yìí.

Àwọn àtúnṣe kékeré tó ń mú ìyàtọ̀ gidi wá

Nígbà tí o ń tọ́jú àwòrán ńlá náà, àwọn ìyípadà ojoojúmọ́ púpọ̀ ni a mọ̀ pé wọ́n ń ṣèrànwọ́. Yan ọ̀kan tàbí méjì. O kò nílò gbogbo wọn lẹ́ẹ̀kan náà.

1. Jẹun ní àkókò tó dúró ṣinṣin sí i. NHS dábàá jíjẹ oúnjẹ déédéé àti ìpápánu tó dára ní gbogbo wákàtí mẹ́ta sí mẹ́rin dípò oúnjẹ ńlá kan lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Ó ń dènà kí agbára rẹ má bàa gòkè kí ó sì ṣubú.
2. Ṣíṣe ara, àní nígbà tí àárẹ̀ bá mú ọ. Ó dà bíi ohun tó lòdì, ṣùgbọ́n eré ìdárayá déédéé máa ń fi agbára tó pọ̀ sí i sílẹ̀ fún ọ bí àkókò ti ń lọ, kì í ṣe tó kéré. Àní ìrìn ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún kan ṣoṣo ń fún ni ní agbára gidi lójijì.
3. Mu omi díẹ̀. Àìní omi lára tó rọ̀ nìkan lè fi ọ́ sílẹ̀ ní ìkùukùu àti àìlágbára. Nígbà mìíràn ago omi kan ní tòótọ́ ni àtúnṣe náà.
4. Dáàbò bo àkókò ìrọlẹ̀ rẹ. Dín caffeine kù lẹ́yìn ọ̀sán gangan, jẹ́ kí ọtí líle wà níwọ̀ntúnwọ̀nsì, kí o sì fún ara rẹ ní àkókò láìsí àwòrán ẹ̀rọ kí o tó lọ sùn.
5. Fojú sun àkókò oorun àti àkókò jíjí tó dúró ṣinṣin. Ìlù déédéé ń ràn ara rẹ lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí yóò rọlẹ̀ àti ìgbà tí yóò padà bọ̀ sípò.

Fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ bá ara rẹ lò níhìn-ín. Èròngbà náà kì í ṣe ètò tó pé pérépéré. Ó jẹ́ dídí ọ̀kan tàbí méjì lára àwọn ihò náà kí o sì ṣàkíyèsí ohun tó ń yí padà. Bí o bá ní àìsàn kan tàbí o lóyún, bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ kí o tó fi eré ìdárayá púpọ̀ kún un, kí o sì jẹ́ kí wọ́n ràn ọ́ lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀ ní ìwọ̀n tó tọ́.

Ìgbà tí a gbọ́dọ̀ dáwọ́ ìfojúbùnà dúró kí a sì ṣàyẹ̀wò ara

Ìlà tó ṣe kedere kan wà tó yẹ kí a rọ̀ mọ́. NHS gbà nímọ̀ràn pé bí o bá ti ń rẹ̀ nígbà gbogbo fún ju ọ̀sẹ̀ mẹ́rin lọ, àkókò ti tó láti rí dókítà kí wọ́n lè fìdí rẹ̀ múlẹ̀ tàbí kí wọ́n mú ìdí ìṣègùn kúrò. Àárẹ̀ pẹ̀lú àwọn àmì mìíràn, ìyípadà ìwọ̀n ara láìsí àlàyé, mímí ẹ̀mí kúrú, tàbí ìsàlẹ̀ ẹ̀mí tí kò ní yẹ̀, tọ́ sí ìbánisọ̀rọ̀ kíákíá dípò kí ó pẹ́.

Ṣíṣàyẹ̀wò rẹ̀ kì í ṣe ìhùwàpadà àṣejù. Ó jẹ́ ọ̀nà tí o fi lè mọ̀ bóyá o nílò àtúnṣe kékeré sí àwọn àṣà rẹ, ìtọ́jú kúkúrú kan, tàbí kìkì àṣẹ láti sinmi ju bí o ti ń gba ara rẹ láàyè lọ. O ti ń gbé èyí ru fún ìgbà díẹ̀. O kò gbọ́dọ̀ máa gbé e ru nìkan, o kò sì gbọ́dọ̀ máa fi agbára ìfẹ́-inú lásán yanjú rẹ̀. Ìṣísẹ̀ gidi tó kàn sábà máa ń jẹ́ kìkì sísọ fún ẹnì kan, kí o sì jẹ́ kí wọ́n ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí ihò náà.

Àwọn Orísun

• NHS, Self-help tips to fight tiredness
• NHS, Why am I tired all the time?
• Centers for Disease Control and Prevention, Adult Activity: An Overview