Ṣíṣe Ọ̀rẹ́ Bí Àgbàlagbà Nígbà Tí Ó Dà Bí Èyí Tí Kò Ṣeé Ṣe

Irú ìdákẹ́rọ́rọ́ pàtó kan wà tó máa ń bà nígbà tí o bá wá mọ̀ pé o kò tíì rí ọ̀rẹ́ kan, ọ̀rẹ́ gidi, fún ọ̀pọ̀ oṣù. Kì í ṣe ẹnì kejì níbi iṣẹ́. Kì í ṣe ẹni tí o ń jú ọwọ́ sí ní ilé-eré-ìdárayá. Ọ̀rẹ́ kan. Irú ẹni tí o lè pè ní aago mẹ́sàn-án ní ọjọ́ Túsídè nítorí nǹkan kan ṣẹlẹ̀ tí o sì nílò láti sọ fún ẹnì kan. O ń yí àwọn olùbáṣepọ̀ rẹ wò, orúkọ náà sì jẹ́ ti àwọn ènìyàn tí o ti súnmọ́ tẹ́lẹ̀, ní ìlú tí o ń gbé tẹ́lẹ̀, nígbà ìgbésí ayé tó ń béèrè díẹ̀ lọ́wọ́ rẹ.

Bí ibẹ̀ ni o bá wà, o yẹ kí o mọ nǹkan méjì láti ìbẹ̀rẹ̀. O kò bàjẹ́, o kò sì wà nìkan nínú èyí rárá. Ọ̀pọ̀ àgbàlagbà máa ń rí ìṣọ̀rẹ́ ní èyí tó le láti rí ju bí wọ́n ṣe retí lọ, àwọn ìdí náà kò sì fẹ́rẹ̀ẹ́ ní í ṣe pẹ̀lú bóyá o jẹ́ ẹni tí a fẹ́ràn.

Ìdí tó fi le, àti ìdí tó fi jẹ́ pé kì í ṣe ẹ̀ṣẹ̀ rẹ

Ìgbà èwe àti yunifásítì fún ọ ní ìṣọ̀rẹ́ lórí àwo. O kò ní láti nígboyà tàbí kí o jẹ́ akọ́gbọ́n. O kàn farahàn sí ibi kan náà, lójoojúmọ́, pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan náà, ìsopọ̀ sì dàgbà fúnra rẹ̀ láti inú àtúntúnṣe lásán. Nígbà náà ìtìlẹ́yìn yẹn wó lulẹ̀. Kíláàsì tí a jọ ń lò, ọ̀nà-àbáwọlé ilé-ìgbé, ìdánrawò ẹgbẹ́, gbogbo rẹ̀ ti lọ. Ìgbésí ayé àgbàlagbà ń tú àwọn ènìyàn ká sórí iṣẹ́, ìlú, àkókò, àti àwọn ìbòjú kékeré, kì í sì í yọ ara rẹ̀ lẹ́nu láti tún àwọn ipò tó máa ń ṣe iṣẹ́ náà fún ọ tẹ́lẹ̀ kọ́.

Èyí tọ́ sí sísọ ní gbangba nítorí ọ̀pọ̀ ènìyàn ló ń dá ara wọn lẹ́bi ní jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Wọ́n rò pé bí ṣíṣe ọ̀rẹ́ bá dà bí èyí tí kò ṣeé ṣe nísinsìnyí, nǹkan kan gbọ́dọ̀ ti ṣẹ̀ àwọn. Ohun tó ṣẹ̀ ní ti gidi ni àyíká náà. U.S. Surgeon General tú ìkìlọ̀ àwùjọ jáde ní ọdún 2023 tó pe ìdánìkanwà àti ìyapa ní ìṣòro ìlera tòótọ́, kì í ṣe ìkùnà ẹni-kọ̀ọ̀kan, ó sì kìlọ̀ pé jíjẹ́ àìsopọ̀-lawùjọ lè ru ewu ìlera tó tó ti sìgá mímu. Ìkìlọ̀ yẹn wà nítorí èyí ń ṣẹlẹ̀ sí àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ènìyàn lẹ́ẹ̀kan náà. A há ọ mọ́ inú ìṣòro àṣetúnṣe, àwọn ìṣòro àṣetúnṣe sì ní àwọn ojútùú tí kò béèrè kí o di ẹni mìíràn.

Ó tún lè ṣ'àǹfààní láti mọ̀ pé ìnira tí o ní ìmọ̀lára rẹ̀ nípa gbogbo èyí jẹ́ àmì ohun tó dára fúnra rẹ̀. Ìfàsí àwọn ènìyàn mìíràn, ìrora nígbà tó bá kù, ìyẹn kì í ṣe àìní-àṣejù. Ó jẹ́ ìṣètò rẹ tó ń ṣe ohun tó yẹ kó ṣe gan-an. A dá wa fún ara wa, ara tó ń takò wíwà nìkan sì jẹ́ ara tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa.

Ohun tí ìṣọ̀rẹ́ béèrè ní ti gidi (ó rẹlẹ̀ ju bí o ṣe rò lọ)

Ibí ni apá tó ń tú ni sílẹ̀ lọ́nà àjèjì kété tó bá gúnlẹ̀. A kò kọ́ ìṣọ̀rẹ́ lórí ẹ̀wà-ọ̀rọ̀ tàbí ìbáramu pípé. A kọ́ ọ lórí wákàtí.

Olùwádìí ìbánisọ̀rọ̀ kan tó ń jẹ́ Jeffrey Hall ṣèwádìí èyí tààrà. Iṣẹ́ rẹ̀ rí i pé mímú ẹnì kan láti ẹni-tí-a-mọ̀ dé ọ̀rẹ́ lásán gba nǹkan bí wákàtí 50 àkókò pọ̀. Kíkángun sí ọ̀rẹ́ gidi gba nǹkan bí 90. Ọ̀rẹ́ àtàtà, irú ẹni-tí-a-pè-ní-aago-mẹ́sàn-án-ní-Túsídè, gba ju wákàtí 200 lọ. Àwọn wákàtí tó ṣe pàtàkì sì ni èyí tí kò ní kánjú, dídúró yíká, ẹ̀fẹ̀ ṣíṣe, àkókò tí a ná láti ṣe ohunkóhun pàtó. Àwọn wákàtí tí a jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹnì kan níbi iṣẹ́ kò fẹ́rẹ̀ẹ́ mú ìyípadà kankan wá.

Ka ìyẹn lẹ́ẹ̀kan sí i, nítorí ó yí gbogbo ìṣòro náà padà. Ìdí tí o kò fi ní ọ̀rẹ́ àtàtà ní ìlú tuntun rẹ tàbí orí tuntun rẹ kò ní í ṣe pẹ̀lú jíjẹ́ ẹni tí a kò fẹ́ràn. O kàn kò tíì ná wákàtí 200 láìkánjú pẹ̀lú ẹnikẹ́ni. Kò sí ẹni tó ti ṣe é. Ìyẹn kì í ṣe ìdájọ́ lórí rẹ. Ó jẹ́ ìṣòro ìṣirò, àwọn ìṣòro ìṣirò sì ni o lè ṣiṣẹ́ lé lórí ní ti gidi.

Ohun tó túmọ̀ sí ní ìṣe: ìjíròrò àtàtà kan ṣoṣo kò ní ṣe é, kò sì yẹ kó ṣe é rí. O kò kùnà nígbà tí ẹni-tí-a-ṣẹ̀ṣẹ̀-mọ̀ tó ṣèlérí kò bá di ọ̀rẹ́ àtàtà lẹ́yìn kọfí méjì. O wà ní wákàtí kẹrin nínú àádọ́ta. Iṣẹ́ náà kàn ni láti máa farahàn, ní ibi kan náà, pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan náà, títí àwọn wákàtí á fi kójọ. Èyí tó jẹ́ ohun tí ìgbésí ayé àgbàlagbà dáwọ́ ṣíṣe fún ọ gan-an, àti ohun tí o lè fi padà sí ipò mọ̀ọ́mọ̀.

Ṣe àtúntúnṣe déédéé, nítorí ìyẹn ni ohun tí o pàdánù

Bí èròjà idán náà bá jẹ́ àkókò àtúntúnṣe, tí kò ní ìkì, pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan náà, nígbà náà ìgbésẹ̀ náà ni láti ṣe àtúntúnṣe. Kì í ṣe láti jáde lọ "ṣe ọ̀rẹ́" ní ọ̀nà ńlá kan. Kàn láti mú ara rẹ padà sínú yàrá tí o ó padà sí ní ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀, àti ọ̀sẹ̀ tó tẹ̀lé e.

Àwọn ọ̀nà díẹ̀ tó ń ṣiṣẹ́ ní ti gidi:

• Yan ohun tó ń tún ṣẹlẹ̀, kì í ṣe ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo. Kíláàsì ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀, eré déédéé, iṣẹ́ àtinúwá, ẹgbẹ́ àwọn tó ń ka ìwé, ẹgbẹ́ eré-ìsáré, ìpéjọpọ̀ ìsìn tàbí àwùjọ déédéé. Apá tó ń tún ṣẹlẹ̀ ni gbogbo kókó rẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ ìjẹpọ̀ kan ṣoṣo kò fún ọ ní ohunkóhun láti gbé lé. Yàrá kan náà ní gbogbo Ọjọ́bọ̀ ń fún ọ ní wákàtí.
• Yàn fún àkókò lákọ̀ọ́kọ́, ìfẹ́ ní èkejì. Eré-ìdárayá tí o fẹ́ràn ṣùgbọ́n tí o ń lọ ẹ̀ẹ̀mejì lọ́dún kì yóò di ìṣọ̀rẹ́ láéláé. Nǹkan tí kò dùn tó díẹ̀ tí o ó farahàn sí ní ti gidi ní gbogbo ọ̀sẹ̀ yóò ṣe é. Ìgbẹ́kẹ̀lé borí ìfẹ́-onítara níbí.
• Jẹ́ kí ìsúnmọ́ ṣe iṣẹ́ rẹ̀. Mọ àwọn aládùúgbò rẹ. Di ẹni tó ń lọ sí ibì kan déédéé, ilé-kọfí kan náà, ọ̀nà kan náà, ọgbà ajá kan náà. Ojú tí a mọ̀ máa ń di ẹni-tí-a-mọ̀ tí à ń jú orí sí, ẹni-tí-a-mọ̀ tí à ń jú orí sí sì ni ibi tí ìṣọ̀rẹ́ ti ń bẹ̀rẹ̀.
• Tún sopọ̀ dípò bíbẹ̀rẹ̀ láti òdo. Àwọn ìṣọ̀rẹ́ rẹ tó rọrùn jù lọ jẹ́ àwọn ènìyàn tí o ti ní ìdajì wọn tẹ́lẹ̀. Ọ̀rẹ́ àtijọ́ tí o yà kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, ẹnì-kejì-níbi-iṣẹ́ àtẹ̀yìnwá tí o fẹ́ràn, ọmọ-ìyá tí o gbádùn ní ti gidi. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ òtítọ́ kan ṣoṣo, "Mo ti ń ronú nípa rẹ, ǹjẹ́ a lè bára wa sọ̀rọ̀?", ń fo wákàtí ọgọ́rùn-ún ìmọ̀-ọ-ẹni-ẹni.

Mayo Clinic, tó ń tọpa èyí nítorí ìṣọ̀rẹ́ dára ní ti gidi fún ìlera ara rẹ, tọ́ka sí àwọn ìgbésẹ̀ lásán bíi wọ̀nyí: gba kíláàsì, ṣe àtinúwá, dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ tí a kọ́ ká nǹkan tó ṣe pàtàkì sí ọ, kí o sì ná ọwọ́ jáde lákọ̀ọ́kọ́ dípò dídúró de pípè. Kò sí ọ̀kankan tó jẹ́ ọgbọ́n-àrà. Ìyẹn ni ìròyìn dáradára. O kò nílò láti jẹ́ ọlọ́gbọ́n-àrà. O nílò láti wà níbẹ̀, léraléra.

Ìkìlọ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ kan nípa ohun-ìdípò tó rọrùn. Yíyí fóònù, fífọ̀rọ̀wérọ̀, àti wíwo ìgbésí ayé àwọn ẹlòmíràn lè dà bí ìsopọ̀ nígbà tí kò fẹ́rẹ̀ẹ́ fi ọ̀kankan rẹ̀ hàn, ó sì ń jẹ àṣálẹ́ kan náà tí o bá lè ti ná nínú yàrá pẹ̀lú àwọn ènìyàn gidi. Ìbòjú náà ni ọ̀nà tó rọrùn jù, yóò sì fi ìdùnnú bá ọ ṣe ẹgbẹ́ nígbà tí o ń dánìkanwà. Tọ́jú àwọn àṣálẹ́ ọ̀fẹ́ rẹ gẹ́gẹ́ bí ohun-èlò tí a fi ń ṣe ìṣọ̀rẹ́ rẹ, kí o sì ná ó kéré tán díẹ̀ nínú wọn níbi tí àwọn ara wà ní ibi kan náà.

Apá tí kò sí ẹni tó kìlọ̀ fún ọ nípa rẹ̀: o ní láti ṣe ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́

Ibí ni ògiri tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń kọlù. Wọ́n lọ sí ohun náà, wọ́n pàdé ẹnì kan tí wọ́n bá bára wọn mu, lẹ́yìn náà... kò sí nǹkan. Àwọn méjèèjì gbé ọkọ̀ lọ ilé tí wọ́n rò pé èkejì á ná ọwọ́ jáde, kò sí ẹnìkan tó ṣe é. Ẹni-tí-a-mọ̀ tó ṣèlérí náà pòórá, àwọn méjèèjì sì parí èrò ní ìkọ̀kọ̀ pé àwọn kò dáa nínú èyí.

Ìṣọ̀rẹ́ àgbàlagbà fẹ́rẹ̀ẹ́ máa dúró jáára ní ibi gan-an yìí nígbà gbogbo, ó sì ń dúró fún ìdí tó tọ́ ká sọ. A ń fojú bù ú ju bí ó ṣe rí lọ pé a ó kọ̀ wá sílẹ̀. A rò pé ẹnì kejì kò fẹ́ ìyọnu náà, pé a ó fipá ara wa lé wọn, pé wọ́n ti ní ọ̀rẹ́ tó pọ̀ tẹ́lẹ̀. Ó sábà máa ń jẹ́ pé wọ́n jókòó nílé tí wọ́n ní ìmọ̀lára ohun ìdánìkanwà kan náà gan-an bíi tìrẹ, tí wọ́n ń dúró de ẹnì kan láti ṣáájú.

Nítorí náà, ṣáájú. Jẹ́ ẹni tó ń sọ pé, "Èmi yóò fẹ́ràn láti jọ jẹ oúnjẹ ọ̀sán nígbà kan, báwo ni ọ̀sẹ̀ rẹ ṣe rí?" Jẹ́ ẹni tó ń tẹ̀lé e. Bẹ́ẹ̀ni, nígbà mìíràn kì yóò gúnlẹ̀, ìyẹn sì máa ń dun ni. Ṣùgbọ́n ìnáwó ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí a kò dáhùn kéré gan-an ju ìnáwó ọdún mìíràn tí a ó lò nìkan lọ, ó sì máa ń jẹ́ pé ẹnì kejì ń ní ìtura ní jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ pé o ná ọwọ́ jáde.

Ó ṣ'àǹfààní láti rántí pé ìtẹ̀léwọ̀ ọ̀yàyà fẹ́rẹ̀ẹ́ máa kì í dà bí ìdààmú, bí ó tilẹ̀ dà bẹ́ẹ̀ láti inú lọ́hùn-ún. Nígbà tí ẹnì kan bá kọ́kọ́ fọ̀rọ̀wérọ̀ sí ọ láti ṣe ètò, o kò fi wọ́n ṣe kékeré. O ní ìmọ̀lára ẹni tí a yàn. Àwọn ẹlòmíràn ní ìmọ̀lára kan náà nígbà tí o bá ṣe é fún wọn. Ohùn tó ń sọ fún ọ pé ó pọ̀ jù ṣọ̀wọ́n láti máa sọ̀rọ̀ fún ẹni tó wà ní òdìkejì.

Má ṣàìnáání àwọn ìsopọ̀ kékeré

Nígbà tí o ń ṣe eré gígùn síhà ọ̀rẹ́ àtàtà, má fojú kékeré wo àwọn nǹkan fúyẹ́. Àwọn onímọ̀-ọpọlọ ń pè wọ́n ní ìdè fífúyẹ́, olùtajà kọfí tó mọ ohun tí o máa ń paṣẹ, aládùúgbò tí ẹ ń bá sọ̀rọ̀ lórí àtẹ̀gùn, ẹni déédéé níbi ilé-eré-ìdárayá rẹ. Ó máa ń tàn ni láti sọ àwọn wọ̀nyí nù gẹ́gẹ́ bí èyí tí kì í ṣe ìṣọ̀rẹ́ gidi. Wọ́n ṣì jẹ́ ìsopọ̀ gidi, wọ́n sì ṣe pàtàkì ju bí wọ́n ṣe rí lọ.

Ìwádìí tí American Psychological Association ṣàfihàn rí i pé àwọn ènìyàn máa ń ní ìdùnnú sí i ní àwọn ọjọ́ tí wọ́n bá ní àwọn ìbáṣepọ̀ kékeré wọ̀nyí ju ti àtẹ̀yìnwá lọ, àti pé àwọn ìjíròrò pẹ̀lú àwọn tí a kò mọ̀ dáadáa máa ń gbóná tí wọ́n sì máa ń dín ìdààmú kù ju bí a ṣe ń múra sílẹ̀ dè lọ. Nítorí náà bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀. Béèrè ìbéèrè kékeré náà. Àwọn ìsopọ̀ fífúyẹ́ wọ̀nyí ń gbé ìṣesí rẹ sókè fúnra wọn, lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan sì ni ọ̀kan lára wọn ń dàgbà ní jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ di ohun tó jinlẹ̀ sí i.

Àwọn nǹkan díẹ̀ tó ń mú kí ó rọrùn láti kó àwọn wákàtí jọ

• Sọ ọ̀pá-ìdíwọ̀n fún ohun tó kà sílẹ̀ kalẹ̀. Ìrìn, kọfí, jíjókòó ní ìloro. Kò ní láti jẹ́ Ìpéjọpọ̀ Ńlá. Àkókò tí kò ní ìlànà, tí kò ní ìkì gíga, ni irú èyí tó ń kọ́ ìṣọ̀rẹ́ gan-an.
• Jẹ́ ẹni tí a lè gbẹ́kẹ̀lé àti ẹni pàtó. "A gbọ́dọ̀ pé jọ nígbà kan" kì í lọ sí ibìkan. "Ǹjẹ́ o wà lọ́fẹ̀ẹ́ ní òwúrọ̀ Sátidé?" máa ń di wákàtí gidi pọ̀. Ìpèpè tí kò ṣe kedere ni bí àwọn èrò rere ṣe ń kú.
• Jẹ́ kí a mọ̀ ọ́ díẹ̀. Ìṣọ̀rẹ́ máa ń jinlẹ̀ nígbà tí o bá sọ ohun kan tó jẹ́ òtítọ́, kì í ṣe nígbà tí o bá ṣe eré pé o wà dáadáa. O kò ní láti da gbogbo ìgbésí ayé rẹ jáde. Kàn dá "báwo ni o ṣe wà" lóhùn pẹ̀lú ohun kan tó jẹ́ òtítọ́ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.
• Retí pé yóò lọ́ra, kí o sì má fi ìlọ́ra náà kan ọkàn. O ń kún báńkì wákàtí. Àwọn ọ̀sẹ̀ kan o ó fi wákàtí mẹ́ta kún un, àwọn ọ̀sẹ̀ kan kò sí. Àpapọ̀ náà ṣì ń gòkè.

Nígbà tí ìdánìkanwà bá wúwo ju èyí lọ

Irú ìdánìkanwà kan wà tí ìmọ̀ràn dáradára àti kíláàsì ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ lè dín kù bí àkókò ti ń lọ. Irú kan tún wà tó máa ń wúwo sí i, èyí tó ń bá ìmọ̀lára tó rẹlẹ̀, tó pẹrẹsẹ, tí kì í gbé sókè, níbi tí èrò níná ọwọ́ jáde sí ẹnikẹ́ni ti ń dà bí èyí tí kò ṣeé ṣe ní ti ara, tàbí níbi tí wíwà láàrin àwọn ènìyàn ti ń fi ọ́ sílẹ̀ ní ìmọ̀lára ìdánìkanwà bíi ti tẹ́lẹ̀. Bí ìyẹn bá súnmọ́ ìrírí rẹ, jọ̀wọ́ tọ́jú rẹ̀ pẹ̀lú ìwà tútù àti ní pàtàkì.

Ìdánìkanwà tó dúró pẹ́ lè rìn pẹ̀lú ìsoríburúkú, àníyàn-lawùjọ, àti ọ̀fọ̀, àwọn wọ̀nyí sì jẹ́ nǹkan tó ń dáhùn sí àtìlẹ́yìn gidi. Dókítà tàbí onímọ̀-ọpọlọ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti to ohun tó ń ṣẹlẹ̀ àti ohun tó ó ṣèrànwọ́ ní ti gidi, kò sì sí ìtìjú nínú bíbẹ̀rẹ̀ níbẹ̀ dípò pẹ̀lú ẹgbẹ́ àwọn tó ń ka ìwé. Ní ti gidi, ṣíṣe iṣẹ́ pẹ̀lú ẹnì kan lórí àníyàn tàbí ìṣesí rírẹlẹ̀ tó ń dá ọ dúró sílé lè jẹ́ ohun gan-an tó ń sọ ẹgbẹ́ àwọn tó ń ka ìwé di èyí tó ṣeé ṣe lẹ́yìn náà. Bí àwọn nǹkan bá dà bí èyí tí kò ṣeé fara dà ní ti gidi, tàbí bí o bá rí ara rẹ tí o ń rò pé ó máa sàn fún ọ láti má sí mọ́, ná ọwọ́ jáde fún ìrànwọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ dípò dídúró de ẹ̀ nìkan. Fífẹ́ ìsopọ̀ tó bẹ́ẹ̀ kì í ṣe àìlágbára. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó jẹ́ ti ẹ̀dá-ènìyàn jù lọ nípa rẹ, ó sì tọ́ sí gbígba irú àtìlẹ́yìn tó tọ́ láti rí i.

Ìṣọ̀rẹ́ ní ìgbà àgbàlagbà lọ́ra ó sì kún fún àìlẹ́sẹ̀ ju bí ó ṣe rí ní ọmọ ọdún ogún lọ, ó sì ń béèrè púpọ̀ lọ́wọ́ rẹ, pàápàá jù lọ ìgboyà láti ṣáájú àti sùúrù láti máa farahàn. Ṣùgbọ́n ó ṣì wà lárọ̀ọ́wọ́tó fún ọ pátápátá. Àwọn ènìyàn tó lè di ọ̀rẹ́ àtàtà rẹ wà níta nísinsìnyí, nínú yàrá kan tó ń tún ṣẹlẹ̀ tí o kò tíì wọ̀, tí wọ́n ní ìmọ̀lára gan-an bíi tìrẹ, tí wọ́n ń retí pé ẹnì kan á kí wọn.

Àwọn Orísun

• U.S. Department of Health and Human Services, Our Epidemic of Loneliness and Isolation: The U.S. Surgeon General's Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community
• University of Kansas, Study reveals number of hours it takes to make a friend
• Mayo Clinic, Friendships: Enrich your life and improve your health
• American Psychological Association, The science of why friendships keep us healthy