Àwọn àárọ̀ kan, apá tó le jù ni ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ìhà kejì ibùsùn, búróòṣì eyín kejì tí kò sí níbẹ̀ mọ́, kọfí tí o máa ń pọn fún ẹni méjì. Kódà nígbà tí lílọ jẹ́ ìpinnu tó tọ́, kódà nígbà tí ìwọ ni ẹni tó fẹ́ jáde, wọ́pọ̀ jíjẹ́ ẹni tí ó dá wà lè kó ọ láàyà. O fọwọ́ sí àwọn ìwé láti parí ìgbéyàwó. Ohun tí kò sí ẹni tó ń sọ fún ọ ni bí ọ̀pọ̀ ohun mìíràn ṣe ń parí pẹ̀lú rẹ̀: kàlẹ́ńdà tí ẹ jọ ń pín, àwàdà inú, ètò tí ẹ ti fẹ́rẹ̀ẹ́ kọ́ fún ọgbọ̀n ọdún tó ń bọ̀.
Ìrora yẹn ní orúkọ, kì í sì í ṣe àìlera. Ọ̀fọ̀ ni.
Ìdí tí ó fi rí bí ikú kódà nígbà tí kò sí ẹni tó kú
Ọ̀fọ̀ kì í ṣe fún ìsìnkú nìkan. Cleveland Clinic sọ ọ́ ní kedere: ọ̀fọ̀ lè tẹ̀lé ìṣẹ̀lẹ̀ yòówù kó jẹ́ tó dà ìmọ̀lára ìgbé-ayé-déédéé rẹ tàbí ti ẹni tí o jẹ́ rú, ìkọ̀sílẹ̀ sì wà níbẹ̀ lára àkọsílẹ̀ náà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìpàdánù iṣẹ́ àti àìsàn. O kò ṣọ̀fọ̀ ènìyàn. O ń ṣọ̀fọ̀ ọjọ́ iwájú kan. Àwọn ọdún ayẹyẹ tí o fojú inú wò, ipò tí o ń kó, ọ̀nà tí o gbà ní òye ìgbé ayé tìrẹ. Gbogbo rẹ̀ ni a ní láti tún kọ, ìyẹn sì jẹ́ ìpàdánù gidi, yálà ẹnìkan yóò fi káàdì ìdárò ránṣẹ́ sí ọ tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.
Ohun tó mú ọ̀fọ̀ ìkọ̀sílẹ̀ jẹ́ àjèjì gan-an ni bí ó ṣe ń dàrú. O lè ní ìtura gidi àti ìbànújẹ́ jíjinlẹ̀ ní wákàtí kan náà. O lè bínú sí ẹnìkan kí o sì máa fẹ́ràn wọn lẹ́sẹ̀kan náà. O lè ṣọ̀fọ̀ ìgbéyàwó kan tó jẹ́, ní ìparí, ìrora lọ́pọ̀lọpọ̀. Kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyẹn tó jẹ́ ìtakora láti yanjú. Ó kàn jẹ́ bí ó ṣe ń rí lára láti pàdánù ohun dídíjú kan.
Ara náà ń kọ ojú-ìwé pẹ̀lú. Ọ̀fọ̀ jẹ́ másùnmáwo wúwo, ó sì lè farahàn ní ti ara: ìṣòro oorun, ẹ̀fọ́rí, inú tí kò ní balẹ̀, ìrẹ̀wẹ̀sì tí ìsinmi yòówù kì í fọ̀wọ́ kàn, àìsàn tó ń mú ni ju bí ó ti wọ́pọ̀ lọ. Tí o bá ti nímọ̀lára àárẹ̀ àti títú-ká, o kò ń wó lulẹ̀. O ń gbé ẹrù kan.
Jẹ́ kí àkókò àkọ́kọ́ dàrú
Àwọn ọ̀sẹ̀ àti oṣù àkọ́kọ́ kì í ṣe àkókò láti fi ohunkóhun hàn. Mental Health America, nínú ìtọ́sọ́nà rẹ̀ lórí ìpínyà àti ìkọ̀sílẹ̀, ṣe àkíyèsí kan tó tọ́ láti dì mú: ó jẹ́ àbá pé kí o ní ìbànújẹ́, ìbínú, ìrẹ̀wẹ̀sì, ìrẹ̀gbẹ àti ìdàrúdàpọ̀, àwọn ìmọ̀lára wọ̀nyẹn sì lè le. Jẹ́ kí ara rẹ ṣiṣẹ́ lábẹ́ agbára tó dín kù fún ìgbà díẹ̀. O ń wòsàn. Ìyẹn gba agbára tí o bá lè ná lọ́nà mìíràn.
Àwọn ohun díẹ̀ ń ṣèrànwọ́ ju bí wọ́n ṣe ń dún lọ:
- Pa àtẹ̀gùn àìnídùn ti ọjọ́ rẹ mọ́. Dìde ní àkókò kan náà bíi ti tẹ́lẹ̀, jẹ oúnjẹ gidi, ṣíṣe ara rẹ kódà díẹ̀. Àṣà kì í wo ọ̀fọ̀ sàn, ṣùgbọ́n ó fún ọ ní ohun kan tó dúró ṣinṣin láti dúró lé nígbà tí ìyókù ń mì.
- Má ṣe fàmọ́ ọtí, sìgá, tàbí ohunkóhun mìíràn gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti pa àwọn ìmọ̀lára náà. Ó ń ṣiṣẹ́ fún ìrọ̀lẹ́ kan ó sì ń ná ọ ní àárọ̀ tó tẹ̀lé, ó sì máa ń jinlẹ̀ sí ihò tí o ń gbìyànjú láti gòkè jáde nínú rẹ̀.
- Nígbà tí ìjíròrò pẹ̀lú ọkọ tàbí aya rẹ àtijọ́ bá bẹ̀rẹ̀ sí í di ìjà, o ní àṣẹ láti dáwọ́ dúró. “Ẹ jẹ́ kí a gbé èyí sókè lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn” jẹ́ gbólóhùn pípé. Dídáàbò bo àlàáfíà rẹ kì í ṣe ìsáfihàn.
- Yan ohun kékeré kan tó jẹ́ tìrẹ nìkan. Ìrìn kan tí o ń rìn fúnra rẹ, eré ìtàgé kan tí kò sí ẹni mìíràn tó yàn, oúnjẹ kan tí o fẹ́ràn ní ti gidi. Rírí ilẹ̀ kékeré padà ni bí ìgbé ayé ṣe ń bẹ̀rẹ̀ sí í rí bí tìrẹ lẹ́ẹ̀kansi.
Ìdánìkanwà jẹ́ gidi, ó sì ń purọ́ fún ọ
Ìdánìkanwà lẹ́yìn ìkọ̀sílẹ̀ kì í ṣe nípa pípàdánù ọkọ tàbí aya rẹ àtijọ́ nìkan. Ó jẹ́ ìpàdánù gbogbo ìrísí àwùjọ: àwọn ọ̀rẹ́ tọkọtaya, ìdílé tí o gbéyàwó wọ, ẹni tí ó kàn wà nínú yàrá tó tẹ̀lé. Nígbà tí ìyẹn bá tínrin, ìmọ̀lára iye-lórí ara rẹ lè rẹ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú rẹ̀. Apá yẹn ni láti ṣọ́, nítorí ìdánìkanwà ń sọ ìtàn kan fún ọ (pé o jẹ́ ẹrù, pé o dára sí i láti má yọ ẹnikẹ́ni lẹ́nu) ìtàn náà sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ àṣìṣe nígbà gbogbo.
Ìgbésẹ̀ tó lòdì-sí-ọgbọ́n ni láti nawọ́ jáde síbẹ̀, ní àwọn ọjọ́ tí o kéré jù lára láti ṣe é. Sọ òtítọ́ nípa bí o ṣe wà fún ọ̀rẹ́ kan. Sọ pé bẹ́ẹ̀ ni sí ìpè tí ìwọ ìbá fẹ́ kọ̀. Sísọ ohun tí o nímọ̀lára jáde, pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí wọn yóò jẹ́ kí o sọ ọ́ ní ọ̀pọ̀ ìgbà bí o ṣe nílò rẹ̀, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù tí ọ̀fọ̀ fi ń tú ìdìmú rẹ̀ sílẹ̀. Àwùjọ àtìlẹ́yìn ti àwọn ènìyàn tó ń la ohun kan náà kọjá lè ṣe ohun tí àwọn ọ̀rẹ́ kò lè ṣe, èyí tó ń rán ọ létí pé kò sí ọ̀kan nínú èyí tó sọ ọ́ di àjèjì.
Ríronú ẹni tí o jẹ́ báyìí
Ní àkókò kan ìbéèrè náà máa ń yí padà. Kò tó “báwo ni mo ṣe máa la èyí kọjá” mọ́ ó sì súnmọ́ “ta ni mí nígbà tí n kò bá jẹ́ ààbọ̀ tọkọtaya yẹn.” Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn èyí ni apá ìkọ̀sílẹ̀ tó ní ìrètí ní ìdákẹ́rọ́rọ́, kódà tí kò bá rí bẹ́ẹ̀ ní àkọ́kọ́.
Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn okùn tí ó já bọ́ sílẹ̀. Ohun kan sábà máa ń wà tí o gbé kalẹ̀ nígbà ìgbéyàwó. Eré àṣenàre, ọ̀rẹ́, irú orin kan, ọ̀nà tí o máa ń gbà lo Sátidé kan. Gbé ọ̀kan sókè lẹ́ẹ̀kansi, kì í ṣe nítorí pé yóò tún gbogbo nǹkan ṣe ṣùgbọ́n nítorí pé ó rán ọ létí pé o wà ṣáájú àjọṣepọ̀ yìí ìwọ yóò sì wà lẹ́yìn rẹ̀.
Nígbà náà jẹ́ kí ara rẹ ṣàfikún ohun tuntun gidi kan. Kíláàsì kan, iṣẹ́ àyọ̀ǹda-ara-ẹni, ọgbọ́n kan tí o ti fẹ́ kọ́ nígbà gbogbo. Èròngbà náà kì í ṣe ìtẹ̀síwájú-ara-ẹni. Ó jẹ́ pé ṣíṣe ohun àjèjì kan fúnra rẹ ń kọ ẹ̀rí kékeré, gidi kan pé o lè ṣe é. Àwọn ẹ̀rí wọ̀nyẹn ń kójọ ní yára ju bí o ṣe ń retí lọ.
Fara balẹ̀ pẹ̀lú ìṣesí ìfiwéra. Ẹnìkan tí o mọ̀ tún gbéyàwó láàrin ọdún kan ẹlòmíì sì ṣì ń jìjàkadì lẹ́yìn ọdún mẹ́ta, kò sì sí ọ̀kan nínú wọn tó sọ ohunkóhun fún ọ nípa àkókò tìrẹ. Ìwòsàn kúrò nínú ìkọ̀sílẹ̀ kì í sáré lórí ètò-àkókò, “lẹ́yìn” kì í sì í ṣe ibì kan gidi.
Tí àwọn ọmọdé bá ń wò
Tí o bá ń tọ́mọ pẹ̀lú, o ń ṣọ̀fọ̀ tí o sì ń mú àwọn ènìyàn kékeré balẹ̀ láàrin ọ̀fọ̀ tiwọn ní àkókò kan náà, èyí tí ó pọ̀ láti béèrè lọ́wọ́ ẹni kan. O kò ní láti dára láéláé fún wọn. Ohun tó ń ràn àwọn ọmọdé lọ́wọ́ jù kì í ṣe òbí tó ń ṣe bíi pé kò sí ohun tó ṣẹlẹ̀. Ó jẹ́ òbí tó dúró ṣinṣin ní pàtàkì, tó ń pa ilé balẹ̀, tó sì ń dáàbò bò wọ́n kúrò nínú kíkó wọn sí àárín. Pa ìjà mọ́ kúrò lọ́dọ̀ wọn. Jẹ́ kí wọ́n fẹ́ràn òbí méjèèjì ní gbangba. Kí o sì tọ́jú ara rẹ nítorí wọn gẹ́gẹ́ bí ti ara rẹ, nítorí ìdúró-ṣinṣin rẹ ni ohun tí wọ́n ń yá.
Ìgbà tí a ó mú ìrànlọ́wọ́ gidi wọlé
Ọ̀fọ̀ láti inú ìkọ̀sílẹ̀ yẹ láti tù bí àkókò ti ń lọ, kódà tí ọ̀nà náà kò bá tọ́. Nínáwọ́ jáde fún ìrànlọ́wọ́ kì í ṣe àmì pé o ti darí rẹ̀ burúkú. Ó sábà jẹ́ ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé.
Ó tọ́ láti bá oníṣègùn tàbí oníṣègùn ọpọlọ sọ̀rọ̀ tí wíwúwo náà kò bá tù rárá lẹ́yìn oṣù mélòó kan, tí o kò bá lè la àwọn ọjọ́ ojoojúmọ́ kọjá, tí o bá ń sùn púpọ̀ jù tàbí tí o kò fẹ́rẹ̀ẹ́ sùn rárá, tí o bá ń fàmọ́ ọtí tàbí ohunkóhun mìíràn láti bá a bá, tàbí tí o bá pàdánù ìfẹ́ sí àwọn ohun tó máa ń ṣe pàtàkì tí ìmọ̀lára pẹ̀tẹ́lẹ̀ yẹn kò sì fẹ́ yẹ̀. Oníṣègùn ọpọlọ tó dára kì í sọ fún ọ pé ìkọ̀sílẹ̀ náà jẹ́ ìkùnà tàbí kí ó fún ọ ní ètò-àkókò. Wọn yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti gbé ọ̀fọ̀ náà kí o sì tún fi ìwúwo padà sí ẹsẹ̀ tìrẹ díẹ̀díẹ̀.
Tí o bá sì dé ibì kan lọ́jọ́ kan níbi tí ìrora náà ti rí bíi ohun tó pọ̀ jù láti dì mú, tàbí tí o bá bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìrònú àìfẹ́-wà-níhìn-ín, jọ̀wọ́ mú ìyẹn gẹ́gẹ́ bí ìdí láti nawọ́ jáde báyìí, kì í ṣe lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn. Bá ẹnìkan sọ̀rọ̀ lálẹ́ yìí. Àwọn ènìyàn fẹ́ ràn ọ́ lọ́wọ́ láti la èyí kọjá, o kò sì ní láti fi ìdìmú-ọwọ́ dì í nìkan.
O kò ní máa ní ìmọ̀lára tí o ní lónìí nígbà gbogbo. Ìhà òfìfo ti ibùsùn dẹ́kun jíjẹ́ ohun àkọ́kọ́ tí o ń ṣàkíyèsí. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà, ní ìkẹyìn, bẹ̀rẹ̀ sí í rí bíi àìsí díẹ̀ àti bíi àyè sí i.
Àwọn Orísun
- Mental Health America, Coping with Separation and Divorce
- Cleveland Clinic, Grief: Types, Symptoms & How To Cope
- Mayo Clinic News Network, 7 Steps for Managing Grief and Loss