Nígbà tí Ìbáṣepọ̀ Ọ̀rẹ́ Bá Ń Rẹ̀wẹ̀sì Jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́

Irú àdánù kan pàtó wà tí kò ní orúkọ. Ọ̀rẹ́ kan tí o ti ń bá sọ̀rọ̀ lójoojúmọ́ nígbà kan. O kò dá ọ lójú ìgbà tó yí padà. Kò sí àríyànjiyàn, kò sí ìdàláre, kò sí ohunkóhun tí o lè tọ́ka sí kí o sì sọ pé ìyẹn ni ó fọ́. Ìdáhùn náà kàn ń lọ́ra. Ètò náà dá dídá dúró. Lọ́jọ́ kan o rí i pé o kò lè rántí ìjíròrò gidi tó gbẹ̀yìn tí ẹ ṣe, èrò náà sì gúnlẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀dùn kékeré, kùkùté kan.

Bí o bá ti ń ru ìyẹn jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, tí o ń ṣe kàyéfì ohun tí o ṣe àṣìṣe, èyí ni ohun àkọ́kọ́ tó tọ́ láti gbọ́: ó ṣeé ṣe kí kò sí. Ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ tó ń rẹ̀wẹ̀sì láìsí ìjà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn nǹkan tó wọ́pọ̀ jù tó ń ṣẹlẹ̀ sí ènìyàn, ó sì ti ń ṣẹlẹ̀ láti ìgbà tí ènìyàn ti ní ọ̀rẹ́. Ó ṣọ̀wọ́n kí ó túmọ̀ sí pé ẹnì kan kùnà.

A dá ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ láti nílò ìtọ́jú

Ìdè ẹbí máa ń dúró àní nígbà tí o bá kọ̀ ọ́ sílẹ̀. O lè má pe arábìnrin rẹ fún ọdún kan síbẹ̀ kí o jẹ́ arákùnrin rẹ̀. Ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kì í ṣiṣẹ́ bẹ́ẹ̀. Ó ń rìn lórí ìfarakanra, lórí àwọn àkókò kékeré lásán tí ẹ ń ríra, nígbà tí àwọn àkókò yẹn bá dáwọ́, ìdè náà bẹ̀rẹ̀ sí tú fúnra rẹ̀ fẹ́rẹ̀ẹ́.

Onímọ̀-ọpọlọ náà Robin Dunbar, tó ti lo ọ̀pọ̀ ọdún láti kẹ́kọ̀ọ́ bí àjọṣepọ̀ ènìyàn ṣe ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́, rí i pé ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ ń bàjẹ́ nígbà tí o bá dá ríran ẹnì kan dúró, ó sì ń bàjẹ́ ní kíákíá tó yani lẹ́nu. Dákẹ́ lọ́dọ̀ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ fún ìdajì ọdún, ìjẹ́gbọ̀ọ́ tí a nímọ̀lára náà ń yẹ̀. Jẹ́ kí ọdún díẹ̀ kọjá láìsí ìfarakanra gidi, ẹnì tó jẹ́ ọ̀rẹ́ àtàtà nígbà kan sábà máa ń rọ́ sínú ẹ̀ka ojúlùmọ̀. Kì í ṣe nípa ìkà ẹnikẹ́ni. Kìkì nípa àìsí.

Ìyẹn tọ́ láti jókòó pẹ̀lú, nítorí ó ń yí ẹ̀bi náà padà. Ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ tó ń tutù lẹ́yìn tí ẹ méjèèjì di aláìsinmi, tí ẹ ṣí ilé, tí ẹ bí ọmọ, tí ẹ pàrọ̀ iṣẹ́, kì í ṣe àmì pé ìfẹ́ náà kò jẹ́ gidi. Ó jẹ́ àmì pé ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ jẹ́ ohun alààyè tó nílò ìfúnni jẹ, ìgbésí ayé sì pariwo tó láti fún ìfúnni jẹ náà pa.

Ìdí tí àwọn tó dára fi ń rẹ̀wẹ̀sì

Ọ̀pọ̀ ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ ni a fi ohun kan tí a pín papọ̀ so mọ́ra. Ẹ wà nínú kíláàsì kan náà, ọ́fíìsì kan náà, agbègbè kan náà, orí-ọ̀rọ̀ ìgbésí ayé kan náà. Yọ ohun tí ẹ ní ní wọ́pọ̀ kúrò, agbára ìfàmọ́ra náà ń rẹ̀wẹ̀sì.

Àwọn olùwádìí tó ń kẹ́kọ̀ọ́ bí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ ṣe ń parí ń padà sí àwọn ìdí díẹ̀ kan náà, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí èyíkéyìí nínú wọn tó ń dùn wòò.

• Àyíká ń yí padà. Ẹnì kan ṣí ilé. Ilé ẹ̀kọ́ gíga parí. Iṣẹ́ pàrọ̀. Ohun tó fi yín sínú yàrá kan náà ní ẹ̀ẹ̀mẹta lọ́sẹ̀ ti lọ, kò sì sí ohun tó dìde láti rọ́pò rẹ̀.
• Ẹ ń dàgbà sí àwọn ìhà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ènìyàn ń yí padà. Nígbà mìíràn ènìyàn méjì ń yí padà ní àwọn ọ̀nà tí kò bára mu mọ́, àwọn ìjíròrò tó rọrùn tẹ́lẹ̀ sì bẹ̀rẹ̀ sí dà bí iṣẹ́.
• Ìyípadà ìgbésí ayé ńlá kan ń tún ohun gbogbo ṣàtúntò. Àjọṣepọ̀ tuntun, ọmọ, ìṣílọ sí àpá kejì orílẹ̀-èdè, àkókò líle ti ìtọ́jú ẹlòmíràn. A ń pín àkókò àti àfiyèsí, àwọn ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kan sì ń rọ́ jáde sísàlẹ̀ àtòjọ náà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́.
• Kò sí ẹni tó fẹ́ ṣe apá tó ń bani nínú jẹ́. Ọ̀pọ̀ àgbà yóò yan ìdákẹ́ dípò ìjíròrò tó ń bani nínú jẹ́ díẹ̀. Nítorí náà dípò sísọ pé "mo ń fẹ́ràn rẹ, ṣé a lè tún un ṣe," ènìyàn méjèèjì kàn ń... jẹ́ kí ó lọ.

Kíyèsí bí àtòjọ yẹn ṣe wọ́pọ̀ tó. Kò sí ẹni-ìkà nínú rẹ̀. Ọ̀pọ̀ ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ ni ó ń parí bí iná ṣe ń kú nígbà tí kò sí ẹni tó ń fi igi kún un. Jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, láìsí ẹnikẹ́ni tó pinnu.

Ìdí tí ó fi ń dun ju bí ènìyàn ti ń jẹ́wọ́ lọ

A ní àwọn ààtò odindi fún òpin ìgbéyàwó tí a sì fẹ́rẹ̀ẹ́ má ní èyíkéyìí fún òpin ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́. Kò sí ìwé kankan, kò sí ìkéde, kò sí oúnjẹ tí a gbé wá sí ẹnu ọ̀nà. Nítorí náà ìbànújẹ́ náà máa ń kọjá láìsọ, èyí tó lè mú kí o nímọ̀lára aṣiwèrè díẹ̀ fún nínímọ̀lára rẹ̀ tó bẹ́ẹ̀.

O kì í ṣe aṣiwèrè. Ìfà sí ìsopọ̀ jinlẹ̀ nínú wa. Alábòójútó Ìlera Àpapọ̀ ti Amẹ́ríkà tú ìmọ̀ràn kan jáde ní 2023 tó pe àdáwà àti ìyapa ní àníyàn ìlera gbogbo ènìyàn gidi, ó ṣàkíyèsí pé ìsopọ̀ àwùjọ tó lágbára ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìlera tó dára jù àti ìgbésí ayé tó gùn sí i, nígbà tí àìsí rẹ̀ ń gbé ewu gidi. Ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kì í ṣe ọ̀ṣọ́ tí a fi lé orí ìgbésí ayé. Ó jẹ́ apá kan ìkọ́lé náà. Nígbà tí ọ̀kan gidi bá rẹ̀wẹ̀sì, nǹkan tó ń gbé ẹrù dání lọ pẹ̀lú rẹ̀, ẹ̀dùn náà sì jẹ́ ara rẹ tó ń sọ òtítọ́ nípa ìyẹn.

Ohun tí o lè ṣe ní tòótọ́

Kì í ṣe gbogbo ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ tó ń rẹ̀wẹ̀sì ló nílò ìgbàlà, kì í sì í ṣe gbogbo rẹ̀ ni a lè gbà là. Ṣùgbọ́n o sábà ní àyè láti ṣe ju bí ìdákẹ́ náà ṣe mú kí ó rí lọ.

1. Pinnu, ní tòótọ́, bóyá o fẹ́ ẹ padà. Ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kan ń rẹ̀wẹ̀sì nítorí ó ti sáré tán, rírọ̀wọ́ padà sì máa jẹ́ rírọ̀wọ́ sí àwòrán ìgbésí ayé rẹ tó ti lọ. Àwọn mìíràn ń rẹ̀wẹ̀sì nìkan nítorí ènìyàn méjì aláìsinmi méjèèjì rò pé èkejì ti kọjá rẹ̀. Ṣe òtítọ́ nípa èwo nínú wọn ni èyí. Ríránnú ẹni náà jẹ́ bẹ́ẹ̀ni. Ríránnú orí-ọ̀rọ̀ àtijọ́ nìkan lè jẹ́ bẹ́ẹ̀kọ́, ìyẹn sì jẹ́ ìyọ̀ǹda.
2. Ṣe ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ kí o sì mú un kéré. Bí o bá fẹ́ ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ náà, ẹnì kan gbọ́dọ̀ fọ́ ìdákẹ́ náà, dídúró de ẹni tó bìkítà jù ni bí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ tó dára ṣe ń kú fún ìgbéraga. O kò nílò ìṣesí ńlá tàbí ìdáríjì fún ohun tí kò jẹ́ ìwà-ọ̀daràn láéláé. Ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ pẹ̀lẹ́ kan ṣiṣẹ́: "O wá sí ọkàn mi lónìí. Mo ríránnú rẹ. Báwo ni o ti wà?" Kíkéré náà ni kókó. Ó jẹ́ ìlẹ̀kùn tí ó ṣí, kì í ṣe ìbéèrè líle.
3. Fojúsùn àkókò gidi kan, kì í ṣe ìṣàtúnṣe pípé. Má ṣe gbìyànjú láti gba ọdún padà ní kọfí kan ṣoṣo. Kàn kó ìjíròrò gidi kan sórí kàlẹ́ndà. Ìjẹ́gbọ̀ọ́ ń tún ara rẹ̀ kọ́ ní ọ̀nà kan náà tó fi kọ́ ara rẹ̀ ní àkọ́kọ́, nípa ìfarakanra kékeré léraléra, kì í ṣe ìsapá akíkanjú kan.
4. Jẹ́ kí ìdáhùn náà jẹ́ ìdáhùn. Nígbà mìíràn o rọ̀wọ́ jáde tí ìjẹ́gbọ̀ọ́ náà sì ń dà bọ̀ padà. Nígbà mìíràn o gba ìdáhùn oníwà-tútù, tó jìnnà, tàbí kò sí. Ìyẹn jẹ́ ìròyìn, kì í ṣe ìdájọ́ lórí iyì rẹ. O ṣe ohun akíkanjú náà nípa rírọ̀wọ́. Ohun tí ẹnì kejì ṣe pẹ̀lú rẹ̀ jẹ́ tirẹ̀.

Bí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ náà bá sì ti parí ní tòótọ́, o ní ìyọ̀ǹda láti ṣọ̀fọ̀ rẹ̀ mọ̀ọ́mọ̀. Sọ ọ́ fún ara rẹ. Dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀, àní ní ìdákẹ́, fún ohun tó jẹ́. Jíjẹ́ kí àjọṣepọ̀ parí dáadáa, láìsí ìkorò, jẹ́ irú ìtọ́jú tirẹ̀, fún ẹnì kejì àti fún ìwọ.

Níbi tí o ti lè fi ìfẹ́ tó ṣẹ́kù sí

Èyí ni apá tó sábà ń sọnù nínú ìbànújẹ́. Agbára tó mú kí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ náà dára ṣì jẹ́ tirẹ pátápátá. O jẹ́ ẹni tó mọ bí a ṣe ń súnmọ́ ẹlòmíràn. Ìyẹn kì í parẹ́ nígbà tí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kan bá parẹ́.

Ìwádìí nípa ìsopọ̀ ṣe kedere ó sì tú ọ́ sílẹ̀ díẹ̀: ìjẹ́pípé àwọn ìdè rẹ tímọ́tímọ́ ni ó ń dáàbò bo ìlera rẹ àti inú rẹ, kì í ṣe iye àtòjọ ìfarakanra rẹ. Mayo Clinic, ní kíkó iṣẹ́ ọ̀pọ̀ ọdún lórí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ àti ìlera jọ, tọ́ka sí pé ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ gidi díẹ̀ máa ń ṣe fún ọ ju pápá gbígbòòrò àwọn èyí tó fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ lọ. Nítorí náà, bí apá kan agbára rẹ bá ti ń lọ sí lílépa ìsopọ̀ tó ń jáde ní gbogbo ìgbà, ó lè ti ṣetán láti lọ síbi tó lè gúnlẹ̀. Ọ̀rẹ́ àtijọ́ tí o tún jẹ́ kí ó rẹ̀wẹ̀sì. Ọ̀kan tuntun tí o ti ń fẹ́ jinlẹ̀. Ẹnì kan tó wà lọ́wọ́ rẹ tó ti ń retí kí o rọ̀wọ́ ṣáájú.

Nígbà tí ìdákẹ́ náà tóbi ju ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kan lọ

Nígbà mìíràn ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ tó ń rẹ̀wẹ̀sì jẹ́ ìyẹn nìkan, àjọṣepọ̀ kan tó ń sáré tán. Nígbà mìíràn ó jẹ́ òwú kan tí o fà tí o sì rí i pé gbogbo aṣọ náà rí tínrín. Bí o bá gbójú sókè tí o sì rí i pé ọ̀pọ̀ àwọn ìsopọ̀ rẹ tímọ́tímọ́ ti dákẹ́, pé o ń nímọ̀lára àdáwà ní ọ̀pọ̀ ọjọ́ ju bí kò ṣe rí, tàbí pé àdánù ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ yìí ti fa ọ́ sínú ìbànújẹ́ tí kò gbé, ìyẹn tọ́ láti mú ní pàtàkì kí a sì má fara dà á nìkan.

Àdáwà tó gúnlẹ̀ tó sì dúró lè lu ara rẹ àti ọkàn rẹ, ó sì ń dáhùn sí àtìlẹ́yìn. Oníṣègùn-ọpọlọ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti lóye àwọn àpẹẹrẹ nínú bí àjọṣepọ̀ rẹ ṣe ń bẹ̀rẹ̀ tí ó sì ń parí, ó sì lè jẹ́ wíwàníbẹ̀ tó dúró nígbà tí o bá ń tún kọ́. Dókítà rẹ jẹ́ ibi tó dára láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú, pàápàá bí inú búburú náà bá ń nípa lórí oorun rẹ, oúnjẹ rẹ, tàbí agbára rẹ láti la ọjọ́ kọjá. Rírọ̀wọ́ jáde fún ìrànwọ́ níbí kì í ṣe àmì pé o kùnà nínú ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́. Ó jẹ́ àmì pé o mú ìsopọ̀ ní pàtàkì tó láti dáàbò bò ó, èyí sì gan-an ni ìfà tó ń sọ ẹnì kan di ọ̀rẹ́ rere láti ìbẹ̀rẹ̀.

Ìlẹ̀kùn sí àwọn ènìyàn kì í tì nítorí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ kan tì. Ó ṣì ṣí. Bẹ́ẹ̀ni ìwọ.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, The science of why friendships keep us healthy
• Mayo Clinic, Friendships: Enrich your life and improve your health
• U.S. Surgeon General, Our Epidemic of Loneliness and Isolation: Social Connection Advisory
• Simply Psychology, The Science of Maintaining Friendships: Why Adult Friendships Fade