Dídènà Àwọn Ìpalára Eré-ìdárayá Tó Wọ́pọ̀ (Kí O Lè Máa Bá A Lọ)

Irú ìdààmú kan pàtó wà tó ń bá pípa-ara-lára nígbà tí o ń gbìyànjú láti tọ́jú ara rẹ. O wá rí ìtẹ̀síwájú níkẹyìn. O yọjú. Ní báyìí, orúnkún rẹ ń dun ọ́ nígbàkigbà tí o bá gun àtẹ̀gùn, ìtòlẹ́sẹẹsẹ tí o gbéra lé sì ti dúró.

Ó ń ṣẹlẹ̀ sí fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo ẹni tó ń gbé ara rẹ̀ ṣíkiri fún ìgbà tó tó. Ìròyìn rere ni pé àwọn ìpalára tí ọ̀pọ̀ wa ń bá pàdé kì í ṣe àìlórí-rere. Wọ́n ń tẹ̀lé àpẹrẹ, nígbà tí o bá sì lè rí àwọn àpẹrẹ náà, o lè máa wà níwájú wọn lọ́pọ̀ ìgbà. Kò sí èyíkéyìí nínú èyí tó nílò kí o jẹ́ elére-ìdárayá tàbí kí o mọ ohunkóhun tó jẹ mọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo rẹ̀ wá sí lílọ díẹ̀ lọ́ra ju bí ìtara rẹ ṣe fẹ́ kí o lọ.

Ọ̀nà méjì tí àwọn ènìyàn sábà ń fara pa

Àwọn ìpalára eré-ìdárayá sábà máa ń pín sí ẹgbẹ́ méjì.

Àkọ́kọ́ ni irú òjijì. Kókó-ẹsẹ̀ tó yí, iṣan tó fà, ẹ̀yìn tó yẹ̀ nígbà tí o bá gbé nǹkan sókè lọ́nà tí kò tọ́. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ìpalára líle, wọ́n sì sábà máa ń wá láti ìṣẹ́jú kan ti ìdúró-ara tí kò dára, iṣan tó tutù, tàbí títì ẹrù wíwúwo kí ara rẹ tó múra sílẹ̀ dè é.

Irú kejì máa ń kójọ lọ́ra tó bẹ́ẹ̀ tí o kò fi ṣàkíyèsí ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Ìyẹn jẹ́ ìpalára àṣàmúlò-jù, ó sì jẹ́ ìdẹkùn tó wọ́pọ̀ jù fún àwọn ènìyàn tó ń padà sínú eré-ìdárayá. Orúnkún asáré, ìrora eegun-ẹsẹ̀ iwájú, iṣan-àso tó ń dun ní ìgúnpá tàbí èjìká, ìrora àtẹ́lẹ̀sẹ̀ ní gìgísẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí Mayo Clinic ṣe sọ, àwọn wọ̀nyí ń wá láti ìtúnṣe ìṣíkiri kan náà léraléra nígbà tí o ń mú eré-ìdárayá rẹ pọ̀ sí i kíákíá ju bí àwọn ẹ̀ka-ara rẹ ṣe lè yẹ̀ẹ́ mọ́. Àwọn iṣan máa ń le kánrin kíákíá. Àwọn iṣan-àso àti egungun máa ń gba àkókò gígùn láti dé ipò. Nígbà tí o bá sáré ju àlàfo yẹn lọ, àwọn apá tó ń múláradá lọ́ra bẹ̀rẹ̀ sí ráhùn.

Èyí ni èrò kan ṣoṣo tó wúlò jù níhìn-ín. Ara ń yẹ̀ẹ́ mọ́. Àmọ́ ó ń yẹ̀ẹ́ mọ́ ní àkókò tirẹ̀, kì í ṣe tìrẹ. Ọ̀pọ̀ ìpalára jẹ́ ara tó ń béèrè àkókò tó pọ̀ ju èyí tí o fún un lọ.

Gòkè ní nǹkan bí ìdá mẹ́wàá nínú ọgọ́rùn-ún

Bí o bá rántí òfin kan, jẹ́ kí ó jẹ́ èyí. Ìlànà tí a ń lò kára ni láti mú iye ìgbà, ìjìnnà, tàbí ìlekoko tí o ń ṣe eré-ìdárayá pọ̀ sí i kì í ju nǹkan bí ìpín 10 nínú ọgọ́rùn-ún lọ ní ọ̀sẹ̀ kan. Bí o bá rìn fún ìṣẹ́jú 20 ní ọ̀sẹ̀ yìí, fojú sun nǹkan bí 22 ní ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀, kì í ṣe 40. Bí o bá gbé ìwúwo kan sókè ní ìrọ̀rùn, fi iye kékeré kún un, kì í ṣe fífò ńlá.

Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dà bí ohun tó lọ́ra jù. Ìyẹn ni kókó rẹ̀. Àwọn àfojúsùn dábàá pé apá ńlá àwọn ìpalára ìsáré ni a lè tọpasẹ̀ padà sí àwọn àṣìṣe eré-ìdárayá, tó pọ̀ jù nínú kíkó iye jọ kíákíá jù. Ìpín 10 nínú ọgọ́rùn-ún ní ọ̀sẹ̀ kan ṣì ń kójọpọ̀ sí ìtẹ̀síwájú gidi ní oṣù méjì, o sì ń dé ibẹ̀ láìjókòó ní ẹ̀gbẹ́ pápá.

Àwọn ọ̀nà díẹ̀ sí i láti fún ara rẹ ní àyè:

• Tàn án kálẹ̀. Ìpàdé ìdárayá mẹ́ta tàbí mẹ́rin tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì jákèjádò ọ̀sẹ̀ dára ju ìsapá ńlá kan ti ìparí-ọ̀sẹ̀ lọ. Àpẹrẹ "jagunjagun ìparí-ọ̀sẹ̀" jẹ́ ìdẹkùn àtijọ́ fún fífara pa.
• Da onírúurú ìṣíkiri pọ̀. Bí o bá ń sáré, fi kẹ̀kẹ́ gígùn tàbí ìwẹ̀ kún un. Lílo àwọn iṣan ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní àwọn ọjọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ń jẹ́ kí àwọn tí a lò jù lè múláradá.
• Kọ́ àwọn ọjọ́ ìsinmi gidi sínú rẹ̀. Ìsinmi kì í ṣe òdìkejì eré-ìdárayá. Ó jẹ́ ìgbà tí yíyẹ̀-ẹ́-mọ́ ti ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́.

Gbóná ara, kódà nígbà tí o bá kánjú

Gbígbóná ara kì í ṣe ààtò lásán. Iṣan tó tutù máa ń le tí ó sì ṣeé ṣe kó fà. Ìṣẹ́jú márùn-ún ti ìṣíkiri tó rọrùn kí o tó bẹ̀rẹ̀, ìrìn kíákíá kí o tó sáré, àwọn ìtúnṣe fífúyẹ́ kí o tó gbé ẹrù, ń gbé ìlù ọkàn rẹ sókè ó sì ń mú ẹ̀jẹ̀ wọ inú àwọn iṣan tí o fẹ́ lò. Mayo Clinic ṣàkíyèsí pé gbígbóná ara lọ́nà yìí lè dín ewu ìpalára iṣan kù lọ́nà tó nítumọ̀.

Jẹ́ kí gbígbóná-ara náà jẹ́ẹ́ kí ó sì jẹ mọ́ ohun tí o fẹ́ ṣe. Fi ìnara gígùn, dídìmú pamọ́ fún ìgbà lẹ́yìn náà, nígbà tí àwọn iṣan rẹ bá gbóná.

Ìdúró-ara borí ìlekoko

Ó ń dán ni wò láti lépa ìwúwo tó pọ̀ sí i tàbí àkókò tó yára sí i kí ọgbọ́n-ìṣe rẹ tó fẹsẹ̀ múlẹ̀. Ìyẹn jẹ́ ẹ̀yìn-padà. Ìdúró-ara tí kò dára ń kó ìdààmú jọ sí àwọn oríkèé àti ẹ̀ka-ara tí kò tọ́, èyí gan-an ni bí àwọn ìpalára lọ́ra ṣe ń bẹ̀rẹ̀.

Bí o bá ṣẹ̀ṣẹ̀ ń kọ́ ìṣíkiri kan, ó tọ́ sí ìpàdé díẹ̀ pẹ̀lú ẹnìkan tó lè máa wò ọ́, olùkọ́ ìdárayá, kíláàsì, olùdámọ̀ràn, kódà fídíò tó dára tí o fi ń ṣàyẹ̀wò ìdúró-ara rẹ nínú dígí. Lo bàtà tó tọ̀nà fún ìṣesí rẹ kí o sì rọ́pò wọn nígbà tí wọ́n bá ti gbó pẹrẹsẹ. Kí o sì fetí sí ìyàtọ̀ láàrin ìsapá àti ìrora. Àárẹ̀ iṣan àti ìrora fífúyẹ́ ọjọ́ kejì jẹ́ ohun ìṣẹ̀dá. Ìrora tó mú, tó dojú kọ ibì kan, tàbí ìrora oríkèé jẹ́ àmì láti dúró.

Bí nǹkan kan bá ṣẹ̀ ṣèṣì

Ìfàsẹ́ iṣan àti kíkọ̀ọ́ kékeré jẹ́ apá kan ìgbésí ayé tó ń ṣíkiri, ọ̀pọ̀ sì máa ń wo ara wọn sàn pẹ̀lú ìtọ́jú díẹ̀. Fún ọjọ́ méjì àkọ́kọ́, ọ̀nà tí a mọ̀ ṣì ń ṣèrànwọ́: fún agbègbè náà ní ìsinmi, lo yìnyín fún nǹkan bí ìṣẹ́jú 20 lóòókan pẹ̀lú aṣọ láàrin yìnyín náà àti awọ ara rẹ, dì í jẹ́ẹ́ fún ìtìlẹ́yìn, kí o sì gbé e sókè nígbà tí o bá lè ṣe é. NHS dámọ̀ràn yíyẹra fún ooru, ọtí, àti ìfọwọ́rọ ara ní àwọn ọjọ́ àkọ́kọ́ yẹn, nítorí wọ́n lè mú wíwú pọ̀ sí i.

Lẹ́yìn náà, padà wọlé díẹ̀díẹ̀ dípò dídán an wò ní ìsapá kíkún.

Àwọn ìpalára kan nílò ju ìtọ́jú ilé lọ. Gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà NHS, lọ ṣàyẹ̀wò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí o bá gbọ́ ìró fífọ́ ní àsìkò ìpalára náà, bí agbègbè náà bá dà bí èyí tó yí ìrísí padà tàbí tó dojú kọ́ igun àjèjì, bí ó bá kú-ara tàbí tó ń tata, bí awọ ara bá di búlúù tàbí tó ń tutù, tàbí bí o kò bá lè gbé ìwúwo lé e tàbí kí o ṣí i. Bí nǹkan kan kò bá sì ń sunwọ̀n sí i lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ méjì ìsinmi, ó tọ́ sí ìpè sí oníṣègùn tàbí oníṣègùn-ìtọ́jú-ara dípò títì kọjá.

Kò sí èyíkéyìí nínú èyí tó yẹ kó mú kí o bẹ̀rù láti ṣíkiri. Ìṣíkiri jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó dára jù tí o lè ṣe fún ara àti ọkàn rẹ, àwọn ènìyàn tó ń ṣíkiri fún ẹ̀wádún kì í sì í ṣe àwọn tí kò dun ara rí. Wọ́n jẹ́ àwọn tó ń fà sẹ́yìn nígbà tó yẹ, tó ń múláradá, tó sì ń padà wá. Lílọ́ra ju bí o ṣe fẹ́ ṣì jẹ́ síwájú.

Bí o bá ní àìsàn ọkàn, àrùn tó ń pẹ́, ìpalára àtẹ̀yìnwá, tàbí bí o bá ń padà lẹ́yìn ìsinmi gígùn, bá oníṣègùn rẹ sọ̀rọ̀ kí o tó gbé e sókè. Ìjíròrò kúkúrú báyìí lè gbà ọ́ lọ́wọ́ oṣù púpọ̀ lọ́jọ́ iwájú.

Àwọn Orísun

• Mayo Clinic, Overuse injury: How to prevent training injuries
• NHS, Sprains and strains
• Cleveland Clinic, Should You Still Use the RICE Method for an Injury?