Ìlera Ìdènà, Ní Kedere: Ìdí Tí Àyẹ̀wò Aláìlárinrin Fi Jẹ́ Ọ̀kan Lára Àwọn Ohun Rere Jù Tí O Ń Ṣe Fún Ara Rẹ

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa ni a máa ń lọ sí ọ̀dọ̀ oníṣègùn nígbà tí nǹkan kan bá ti bàjẹ́ tẹ́lẹ̀. Ìrora tí kì í dá dúró, ikọ́ tó ti pẹ́ jù, nọ́ńbà kan lórí àbájáde àyẹ̀wò tó dẹ́rùbà wá. Ìlera ìdènà jẹ́ òdìkejì ìyẹn. Ó jẹ́ ìpàdé tí o ń ṣe nígbà tí kò sí nǹkan tó ń dun ọ́, àyẹ̀wò tí o ń ṣe nítorí pé o wà dáadáa tí o sì fẹ́ dúró bẹ́ẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dà bí ohun tí kò lápẹẹrẹ ní àsìkò náà, bí wíwẹ ọkọ̀ tí kò dọ̀tí. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó gbọ́n jù lọ́nà jẹ́ẹ́ tí o lè ṣe fún ìgbésí ayé tí o fẹ́ máa gbé lọ.

Kí ni ìtọ́jú ìdènà túmọ̀ sí ní tòótọ́

Gbólóhùn náà dà bí ọ̀rọ̀ ilé-ìwòsàn, ṣùgbọ́n ó bò àkójọ àwọn nǹkan kúkúrú, tó ṣe kedere. Ìtọ́jú ìdènà ni àkójọ àwọn àyẹ̀wò, àwọn àyẹ̀wò-ìṣàwárí, àti àwọn abẹ́rẹ́ àjẹsára tí a pinnu láti pa ọ́ mọ́ ní ìlera àti láti kíyèsí ìṣòro ní kùtùkùtù, kí ó tó ní àǹfààní láti dàgbà di ohun tó le sí i láti tọ́jú. Ní ìṣesí, ìyẹn sábà máa ń túmọ̀ sí ẹ̀ka díẹ̀:

• Àwọn àyẹ̀wò-ìṣàwárí. Àwọn àdánwò tó ń wá àìsàn kí o tó ní ìmọ̀lára rẹ̀ láé. Àyẹ̀wò ìfúnpá-ẹ̀jẹ̀ àti ọ̀rá-ẹ̀jẹ̀ (cholesterol), ṣúgà-ẹ̀jẹ̀, àti àwọn àyẹ̀wò fún àwọn jẹjẹrẹ bíi jẹjẹrẹ ọmú, jẹjẹrẹ ẹnu-ọlẹ̀, àti jẹjẹrẹ ìfun-ìgbẹ́ gbogbo wọn wà níhìn-ín.
• Àwọn abẹ́rẹ́ àjẹsára. Àwọn abẹ́rẹ́ tó ń kọ́ ara rẹ láti gbógun ti àkóràn kí o tó pàdé rẹ̀ láé.
• Ìmọ̀ràn àti ìbẹ̀wò-àyẹ̀wò. Ìjíròrò pẹ̀lú oníṣègùn rẹ nípa oorun, másùnmáwo, ọtí mímu, ìṣesí-ọkàn, ìwúwo, tàbí ohunkóhun tó ń ṣẹlẹ̀, pẹ̀lú ìmọ̀ràn tí a ṣe déédéé fún ọjọ́-orí àti ìtàn rẹ.

Kò sí èyíkéyìí nínú rẹ̀ tó ru pòròpòrò. Ìyẹn ni gbogbo èròngbà náà. Ìtọ́jú ìdènà ń ṣiṣẹ́ ní pàtó nítorí pé ó ń ṣẹlẹ̀ kí eré-ìdàrudàpọ̀ tó bẹ̀rẹ̀.

Ìdí tí kùtùkùtù fi borí àìpẹ́, nígbà gbogbo

Ìdí tí èyí fi ṣe pàtàkì wá sí òtítọ́ kedere kan. Ọ̀pọ̀ àwọn àìsàn tó le, ìfúnpá-ẹ̀jẹ̀ gíga, ṣúgà-ẹ̀jẹ̀ gíga, àwọn jẹjẹrẹ kan, kì í fúnni ní àmì ìkìlọ̀ kankan rárá ní àwọn ìpele àkọ́kọ́ wọn. O lè wà ní àlàáfíà pátápátá nígbà tí nǹkan kan ń dàgbà lọ́ra. Nígbà tí o bá ṣàkíyèsí àwọn àmì àìsàn, ìṣòro náà sábà ti lọ síwájú tó sì le sí i láti kojú.

Àyẹ̀wò-ìṣàwárí máa ń mú un ní ìpele ìdákẹ́rọró. Nígbà tí a bá rí àwọn àìsàn bíi jẹjẹrẹ tàbí àìsàn ọkàn ní kùtùkùtù, ó ṣeé ṣe púpọ̀ sí i kí ìtọ́jú ṣiṣẹ́, àwọn àbájáde sì máa ń dára sí i. Ọgbọ́n kan náà ni ó ń gba inú àwọn nǹkan ojoojúmọ́. Kíkíyèsí ìfúnpá-ẹ̀jẹ̀ tó ń yọ́ wọlé báyìí, nígbà tó ṣì jẹ́ nọ́ńbà lásán, ń jẹ́ kí o kojú u pẹ̀lú àwọn ìyípadà kékeré dípò dídúró de ẹ̀gbà tàbí ìkọlù-ọkàn tó lè yọrí sí. A ti so ìtọ́jú ìdènà déédéé mọ́ ìdínkù nínú àìsàn tó ń pẹ́ àti ikú kùtùkùtù láti ọ̀dọ̀ àwọn àìsàn bíi àìsàn ọkàn, jẹjẹrẹ, àti ìtọ̀-ṣúgà. Ìyẹn jẹ́ èrè púpọ̀ fún ìpàdé díẹ̀ tí kò lápẹẹrẹ.

O kò nílò láti tọpa gbogbo rẹ̀

Bí èrò kíkọ́ àyẹ̀wò tó yẹ fún ọ ní ọjọ́-orí wo sórí bá ń mú ojú rẹ ṣú, ìròyìn rere. O kò ní láti ṣe é. Ìgbésẹ̀ tó rọrùn jù lọ ni láti ní oníṣègùn déédéé kí o sì máa lọ wò wọ́n lẹ́ẹ̀kan lọ́dún. Iṣẹ́ wọn ni láti mọ àwọn àyẹ̀wò tó bọ́gbọ́n mu fún ọjọ́-orí rẹ, ìtàn ìdílé rẹ, àti ipò rẹ, àti láti gbé wọn dìde. Iṣẹ́ rẹ ni láti yọjú kí o sì dáhùn lóòótọ́ lọ́pọ̀ ìgbà.

Ohun tó tọ̀nà fún ọ dá lórí àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ara rẹ, nítorí náà jẹ́ kí oníṣègùn rẹ darí àwọn ìpínlẹ̀. Ṣùgbọ́n ìbẹ̀wò-àyẹ̀wò lọ́dọọdún ni ìdákọ̀rò tó ń so ìyókù pọ̀. Ó tún tọ́ láti mọ̀ pé lábẹ́ ọ̀pọ̀ ètò ìlera, a bo ọ̀pọ̀ àwọn iṣẹ́ ìdènà láìsí ìnáwó láti àpò rẹ, nítorí náà iye owó náà sábà kéré ju bí àwọn ènìyàn ṣe ń bẹ̀rù. Bí owó tàbí ìdánilójú-ìlera bá jẹ́ àníyàn, àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera àdúgbò àti ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ń pèsè ìtọ́jú tó ná owó díẹ̀ tàbí èyí tí owó rẹ̀ dá lórí agbára rẹ. Ó tọ́ láti béèrè.

Nígbà tí o ti ń sún un síwájú

Bóyá ó ti jẹ́ ọ̀pọ̀ ọdún. Bóyá ìrírí búburú kan, tàbí ìbẹ̀rù ìròyìn búburú, tàbí ìgbésí ayé lásán ló ti pa ọ́ mọ́ kúrò. Ìyẹn wọ́pọ̀ gan-an, ríràdà wọlé kò sì nílò àforíjì. Àwọn nǹkan díẹ̀ ń mú un rọrùn:

1. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìpè kan. Ṣètò ìpàdé kan ṣoṣo pẹ̀lú oníṣègùn ìtọ́jú àkọ́kọ́. O kò ní láti tún gbogbo nǹkan ṣe lẹ́ẹ̀kan náà. O kàn ní láti wọ inú kàlẹ́ńdà.
2. Kọ àwọn ìbéèrè rẹ sílẹ̀ ní àkọ́kọ́. Kókó tí o ti ń ṣe kàyéfì nípa rẹ̀, oògùn tí o ń lò, ohun tí òbí rẹ ní. Mú àkójọ náà wá kí ìdààmú má bàa mú ọ gbàgbé.
3. Sọ òtítọ́ nínú yàrá náà. Oníṣègùn rẹ kò lè ràn ọ́ lọ́wọ́ pẹ̀lú ohun tí wọn kò mọ̀, wọ́n sì ti gbọ́ gbogbo rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Fífo àwọn apá ìtìjú kúrú ọ ní àǹfààní nìkan ni.
4. Mú un bí ìtọ́jú, kì í ṣe ìdájọ́. O kò wà níbẹ̀ láti bá ọ wí. O wà níbẹ̀ láti kó ìsọfúnni jọ àti láti wà níwájú àwọn nǹkan.

Bíbójútó ara rẹ lọ́nà yìí ń ṣe nǹkan rere fún ọkàn rẹ pẹ̀lú. Ìtura kan pàtó wà nínú mímọ ibi tí o dúró sí, nínú pípààrọ̀ ìdààmú tí kò ṣe kedere fún ìdáhùn gidi. Kódà nígbà tí ìròyìn bá jẹ́ ohun tí a ní láti gbé ìgbésẹ̀ lé, mímọ̀ dúró ṣinṣin ju ṣíṣe kàyéfì lọ.

Bí àmì àìsàn kan pàtó bá ń dà ọ́ láàmú, má dúró de ìbẹ̀wò ọdọọdún, pe oníṣègùn rẹ nípa rẹ̀ báyìí. Bí o bá sì ní ìmọ̀lára àárẹ̀-ọkàn, àníyàn, tàbí ìsoríkọ́ lọ́nà tó ń mú kí ó ṣòro láti tọ́jú ara rẹ, ìyẹn ka gẹ́gẹ́ bí àníyàn ìlera tó tọ́ láti gbé dìde pẹ̀lú. Oníṣègùn rẹ jẹ́ ìlẹ̀kùn àkọ́kọ́ tó dára fún ìyẹn, wọ́n sì lè tọ́ ọ sí àtìlẹ́yìn púpọ̀ sí i. Bíbójútó gbogbo ẹ̀dá rẹ, ara àti ọkàn, ni ohun tí èyí wà fún.

Àwọn Orísun

• Centers for Disease Control and Prevention, Are You Up to Date on Your Preventive Care?
• Cleveland Clinic, Why Prophylaxis (Preventive Care) Is Essential for Long-lasting Health
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), Health screening - men age 18 to 39