Ìṣísẹ̀ Ojoojúmọ́: Wíwá Nọ́mbà Tìrẹ

Nọ́mbà kan wà tí ó ti ń tẹ̀ wa lẹ́yìn fún ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún. Ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá ìṣísẹ̀. Ó wà lórí fóònù rẹ, aago ọwọ́ rẹ, ní ẹ̀yìn ọkàn rẹ nígbà tí o bá ti jókòó pẹ́ jù. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ní ìmọ̀lára lọ́nà ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pé àwọn ti kùnà nítorí pé wọn kò dé ọ̀dọ̀ rẹ̀.

Eyi ni ohun kan tí ó lè gbé ẹrù yẹn sókè díẹ̀. Èròngbà ìṣísẹ̀ 10,000 kò wá láti inú ìwádìí kan. Ó wá láti inú ìpolówó ọjà àwọn ará Japan ní àwọn ọdún 1960 fún ẹ̀rọ ìṣírò ìṣísẹ̀ kan tí orúkọ rẹ̀ túmọ̀ ní fífẹ̀rẹ̀ẹ́ sí \"ẹ̀rọ ìwọ̀n ìṣísẹ̀ 10,000.\" Ó jẹ́ nọ́mbà yíká tí ó dùn mọ́ni létí, kì í ṣe ìwádìí kan. Ìmọ̀ sáyẹ́nsì gidi dé ní ìgbà tí ó pẹ́ púpọ̀, ó sì jẹ́ ohun tí ó ní àánú jù àti tí ó wúni lórí jù ju ọ̀rọ̀ ìpolówó náà lọ rí.

Ohun tí ìwádìí náà rí ní tòótọ́

Nígbà tí àwọn olùwádìí kó ìwádìí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún jọ láti àyíká ayé, tí wọ́n ń tọpinpin ẹgbẹ̀rúndọ́gọ́ọ̀rún àwọn ènìyàn, ìṣe tí ó hàn kedere fara hàn. Ìṣísẹ̀ tí ó pọ̀ sí i ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ewu kíkú láìpẹ́ tí ó dín kù. Ṣùgbọ́n àǹfààní náà kò dúró títí di 10,000, kò sì gòkè lọ títí láé.

Fún àwọn àgbàlagbà ọmọ ọdún 60 àti jù bẹ́ẹ̀ lọ, ewu kíkú láìpẹ́ wá dọ́gba ní ìwọ̀n 6,000 sí 8,000 ìṣísẹ̀ lójúmọ́. Fún àwọn àgbàlagbà tí kò tíì pé ọdún 60, ìlà náà di pẹ̀tẹ́lẹ̀ ní ìwọ̀n 8,000 sí 10,000. Lẹ́yìn àwọn ibi yẹn, ìṣísẹ̀ tí ó pọ̀ sí i kò burú, ṣùgbọ́n wọn kò tẹ̀síwájú láti ra ààbò àfikún púpọ̀. Àwọn èrè ńlá, apá tí ó ṣe pàtàkì gan-an, ṣẹlẹ̀ ní ìṣáájú èròngbà gbajúmọ̀ ọlọ́nọ̀mbà márùn-ún yẹn.

Ìwádìí tí ó fúnni níṣìírí jù ni ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní apá ìsàlẹ̀. Ìfò láti inú ìṣísẹ̀ díẹ̀ púpọ̀ sí iye ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ni ibi tí èrè ìlera tí ó tóbi jù ti ń gbé. Lílọ láti, fún àpẹẹrẹ, 2,000 ìṣísẹ̀ sí 5,000 ràn ọ́ lọ́wọ́ jù lọ ju lílọ láti 9,000 sí 12,000. Tí o bá ń bẹ̀rẹ̀ láti ibi tí o ti jókòó-pẹ́, ìwọ ni ẹni tí ó ní jù láti jèrè, kì í ṣe ẹni tí ó ní jù díẹ̀.

Nọ́mbà rẹ dá lórí ìwọ

Èyí ni ìdí tí kò fi sí èròngbà tí ó tọ̀nà kan ṣoṣo. Èròngbà tí ó bọ́gbọ́nmu yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ẹni tí o jẹ́.

• Tí o bá ti dàgbà tàbí tí o ṣẹ̀ṣẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀, ní ibìkan ní ìwọ̀n 6,000 sí 8,000 ìṣísẹ̀ lójúmọ́ jẹ́ èròngbà tí ó lágbára, tí ó ṣeé ṣe tí ó gba apá púpọ̀ nínú àǹfààní náà.
• Tí o bá kéré sí i tí o sì ń ṣiṣẹ́pọ̀, 8,000 sí 10,000 bọ́gbọ́nmu gẹ́gẹ́ bí èròngbà.
• Tí o kò bá sún mọ́ èyíkéyìí nínú ìyẹn rárá nísinsìnyí, nọ́mbà rẹ kàn jẹ́ \"ju ti àná lọ.\" Fífi 1,000 ìṣísẹ̀ ojoojúmọ́ kún un ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìdínkù tí ó nítumọ̀ nínú ewu ikú, àti pé 1,000 àkọ́kọ́ yẹn ni èyí tí ó rọrùn jù tí o ó wá fi kún un láé.

Kíyèsí ohun tí àwọn nọ́mbà wọ̀nyí kì í ṣe. Wọn kì í ṣe ìlà àṣeyọrí-tàbí-ìkùnà. Wọn jẹ́ ìtọ́sọ́nà. Rírìn 7,000 ìṣísẹ̀ nígbà tí o ti máa ń rìn 3,000 jẹ́ ìṣẹ́gun gidi bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀rọ̀ ìpolówó kan ti sọ fún ọ nígbà kan láti tẹ̀síwájú dé 10,000.

Ṣé ìyára ṣe pàtàkì, tàbí kìkì iye náà?

Ìbéèrè tí ó tọ́: ṣé o yẹ kí o máa rìn-kánkán, tàbí ṣé rírìn jẹ́jẹ́ka péré tún ka? Ìwádìí níhìn-ín ń tuni nínú. Nígbà tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́nsì gba àpapọ̀ iye ìṣísẹ̀ rò, rírìn yára kún díẹ̀ ní orí rẹ̀. Iye ìṣísẹ̀ ni ohun tí ó gbé ìsopọ̀ líle pẹ̀lú gbígbé ayé pẹ́, kì í ṣe agbára ìkọ̀ọ̀kan.

Bí ó ti wù kí ó rí, ìyára líle ní àwọn àǹfààní tirẹ̀ fún ọkàn-àyà rẹ àti ìṣesí rẹ, ó sì mú ọ dé iye ìṣísẹ̀ rẹ kíákíá. Nítorí náà, rìn ní ìyára yòówù tí ó dára. Tí o bá lè gbé e sókè ní ìrọ̀rùn, ó dára. Tí rírìn jẹ́jẹ́ ni ohun tí ara rẹ tàbí ọjọ́ rẹ gbà láàyè, àwọn ìṣísẹ̀ yẹn ṣì ka fún fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohun gbogbo.

Bí o ṣe lè fi ìṣísẹ̀ kún un ní tòótọ́

Ìdẹkùn pẹ̀lú àwọn èròngbà ìṣísẹ̀ ni yíyí gbogbo ìrìn padà di iṣẹ́ àṣetiṣe tí o ní láti ṣètò. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn ìṣísẹ̀ tí ó rọrùn jù ni àwọn tí o kàn kò ṣe àkíyèsí. O ń rán ìṣípòpadà sínú ayé tí o ti ń gbé tẹ́lẹ̀.

1. Sopọ̀ ìrìn kan mọ́ ìṣesí tí ó wà tẹ́lẹ̀. Lẹ́yìn oúnjẹ ọ̀sán, lẹ́yìn oúnjẹ alẹ́, lẹ́yìn kọfí àkọ́kọ́. Ìṣẹ́jú mẹ́wàá tí a so mọ́ ohun kan tí o ti ń ṣe tẹ́lẹ̀ di àdáṣe kíákíá ju ètò tí ó dúró nìkan lọ.
2. Gba ọ̀nà jíjìn mọ̀ọ́mọ̀. Gbé ọkọ̀ sí ibi jíjìn sí i. Sọ̀kalẹ̀ ní ibùdó kan ṣáájú. Lo ilé-ìwẹ̀ ní ilẹ̀-ìfẹ̀rẹ̀sí mìíràn. Gbogbo ìyípadà jẹ́ ìṣísẹ̀ ọ̀fẹ́.
3. Pe ìpè lórí ẹsẹ̀ rẹ. Àwọn ìpàdé fóònù, ìbára-sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọ̀rẹ́, orin ìdúró. Rìn yí inú yàrá tàbí ọ̀nà náà ká.
4. Lo àkàsọ̀ nígbà tí ó bá wà níbẹ̀. Ilẹ̀-ìfẹ̀rẹ̀sí díẹ̀ lójúmọ́ ń pọ̀ sí i ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.
5. Yí iṣẹ́ àṣetiṣe padà di ìyípoyípo. Mímú ajá rìn, lílọ ọjà ṣíṣe ní ẹsẹ̀, ìyípo ọgbà-ìṣeré pẹ̀lú ọmọ. Kò ní láti dàbí eré-ìmárale láti jẹ́ eré-ìmárale.

Ìrìn kúkúrú lẹ́yìn oúnjẹ ṣe pàtàkì ní pàtó láti dárúkọ. Ó mú ìṣísẹ̀ wá fún ọ ó sì ń ran ara rẹ lọ́wọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ láti ṣàkóso ṣúgà-ẹ̀jẹ̀ ní àkókò kan náà, èyí tí ó jẹ́ ohun méjì-fún-ọ̀kan tí ó dára.

Nígbà tí nọ́mbà náà bá dáwọ́ ìrànlọ́wọ́ dúró

Ẹ̀rọ ìṣírò ìṣísẹ̀ jẹ́ ohun-èlò, àti bíi ohun-èlò yòówù, ó lè yí padà bá ọ jà. Tí o bá rí ara rẹ tí o ń rìn ní pẹpẹ ọ̀nà ní aago kọkànlá alẹ́ kìkì láti dé nọ́mbà kan, tí ọkàn-rẹ-fọ́ ní àwọn ọjọ́ tí o bá kùnà, tàbí tí o ń tọ́jú èròngbà tí kò dé bí ẹ̀rí pé o ti kùnà, nọ́mbà náà ti dáwọ́ sísìn ọ́ dúró. Padà sẹ́yìn kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Èròngbà náà jẹ́ ayé tí ó ní ìlera, tí ó dákẹ́jẹ́ẹ́ nígbà gbogbo, kì í ṣe rírọ́ pípé lórí ìbòjú.

Tí rírìn fúnra rẹ̀ bá nira, ìyẹn yẹ àfiyèsí dípò ẹ̀bi. Mímí kúrú tuntun tàbí tí ń burú sí i, ìrora àyà, orí dídárí, tàbí ìrora oríkèé tí rírìn mú burú sí i jẹ́ ìdí láti lọ ṣàyẹ̀wò pẹ̀lú dókítà dípò títẹ̀síwájú la inú rẹ̀ lọ. Bẹ́ẹ̀ ni fún ẹni tí ó ń ṣàkóso àìsàn ọkàn-àyà, tí ń bọ́ lọ́wọ́ iṣẹ́ abẹ, tàbí tí kò ṣiṣẹ́pọ̀ rárá tí ó sì fẹ́ gbé e sókè. Onímọ̀-iṣẹ́-ìlera tàbí oníṣègùn-ìmárale lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti wá ibi ìbẹ̀rẹ̀ àti ìyára tí ó bá ara rẹ mu.

Ìdí jẹ́jẹ́ jù láti rìn

A ti sọ̀rọ̀ nípa ìṣísẹ̀ àti àwọn ọdún ìyè, nítorí ìyẹn ni ohun tí àwọn ìwádìí ńlá wọ̀n. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ènìyàn kì í tẹ̀síwájú láti rìn nítorí ìṣírò kan. Wọ́n ń tẹ̀síwájú láti rìn nítorí bí ìrìn ṣe ń mú ọjọ́ líle nira kéré sí i.

Iye náà jẹ́ ìsún tí ó wúlò láti jáde lójú ọ̀nà. Lẹ́yìn tí o bá ti ń lọ, jẹ́ kí nọ́mbà náà di ohun ẹ̀yìn. Kíyèsí afẹ́fẹ́, jẹ́ kí àwọn èrò rẹ tú sílẹ̀, padà sí ilé ní ìfúyẹ́ díẹ̀ ju bí o ṣe lọ. Ìyẹn ni apá tí kò sí ẹ̀rọ ìtọpinpin tí ó lè wọ̀n, ó sì lè jẹ́ apá tí ó ṣe pàtàkì jù.

Àwọn orísun

• National Institutes of Health, Higher daily step count linked with lower all-cause mortality
• National Center for Biotechnology Information, Daily steps and all-cause mortality: a meta-analysis of 15 international cohorts
• The Lancet Public Health, Daily steps and all-cause mortality: a meta-analysis of 15 international cohorts00302-9/fulltext)