Dídàgbà gẹ́gẹ́ bí Ẹnìkọ̀ọ̀kan Láìjìnnà síra wa

Èyí ni ìbẹ̀rù tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ẹni tí ń sọ ní ohùn rara. O wo ẹni tí ẹ kọ́ ìgbésí ayé pọ̀ ní gbogbo yàrá náà, ìrònú kékeré, aláìṣòótọ́ kan sì yọjáde: bí a kò bá tún ń lọ síhà kan náà mọ́ ńkọ́? O gba iṣẹ́ tuntun, tàbí o dáwọ́ ọtí mímu dúró, tàbí o rí ìgbàgbọ́ kan, tàbí o rí i pé o ti pàdánù ọ̀kan. Wọ́n gba sísá, tàbí wọ́n dáké, tàbí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí sọ̀rọ̀ nípa ọjọ́-iwájú kan tí o kò fojú-inú wò. Kò sí nǹkan tó ṣàṣìṣe, ní tòótọ́. Ẹ̀yin méjèèjì kàn ṣíkiri, o kò sì dá ọ lójú pé ẹ ṣíkiri papọ̀.

Ìbẹ̀rù yẹn wọ́pọ̀ tó débi pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo-gbòò nínú àwọn ìbáṣepọ̀ tó ń pẹ́, a sì ń mójútó rẹ̀ ní ọ̀nà búburú méjì. Àwọn tọkọtaya kan ń ka ìyípadà ẹnìkọ̀ọ̀kan kankan sí ìdàrúdàpọ̀ wọ́n sì ń fún ara wọn púpọ̀ títí àwọn méjèèjì fi rí ara wọn ní ìdè. Àwọn mìíràn pinnu pé ìdàgbà túmọ̀ sí dídàgbà-jìnnà, wọ́n sì ń lọ títí kò fi sí nǹkan tó kù láti pín bí kò ṣe ètò-iṣẹ́. Méjèèjì ń gbìyànjú láti yanjú ìṣòro gidi kan náà, méjèèjì sì ṣe àṣìṣe rẹ̀. Ìṣòro náà kì í ṣe pé o ń yí padà. Ó jẹ́ pé o kò kọ́ ìbáṣepọ̀ kan tó retí pé o máa yí padà.

Ènìyàn méjì, kì í ṣe ènìyàn kan tí a pín sí méjì

Ọ̀pọ̀ ìmọ̀ràn ìbáṣepọ̀ ń ronú ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pé ìsúnmọ́ túmọ̀ sí ìbárajọ. Eré-ìnàjú kan náà, àwọn ọ̀rẹ́ kan náà, èrò kan náà, Ọjọ́ Àbámẹ́ta kan náà. Ìtùnú, bẹ́ẹ̀ ni. Ṣùgbọ́n àpẹrẹ àìlera ni, nítorí ní àkókò tí ènìyàn kan bá dàgbà sí ọ̀nà tí èkejì kò pín, gbogbo ìṣètò náà ń kà bí àlàfo.

Àwòrán tó ní ìlera jù ni ènìyàn méjì pípé tó yan láti pín ìgbésí ayé kan, kì í ṣe ìdajì méjì tó ń gbìyànjú láti ṣe àyíká. Àwọn olùwádìí tó ń kẹ́kọ̀ọ́ ohun tó ń di àwọn tọkọtaya papọ̀ ní tòótọ́ ní ọ̀dọọdún ń padà sí nǹkan kan náà. Àkójọ Cleveland Clinic ti ohun tí ìbáṣepọ̀ tó ní ìlera dà bí ṣe ṣàlàyé rẹ̀ pẹrẹsẹ: lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìgbẹ́kẹ̀lé àti ìbánisọ̀rọ̀ rere, "mímọ ẹni tí o jẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹnìkọ̀ọ̀kan àti lílépa àwọn ète àti àlá ti ara rẹ" ṣe pàtàkì gan-an pẹ̀lú. Kì í ṣe láìka ìbáṣepọ̀ náà sí. Gẹ́gẹ́ bí apá kan rẹ̀.

The Gottman Institute, tó ti wo àwọn tọkọtaya nínú yàrá ìwádìí fún ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún, ṣe kókó tó jọmọ́ nípa òmìnira. Ewu náà kì í ṣe alábàákẹ́gbẹ́ tó ní àwọn ọ̀rẹ́, ìfojúsọ́nà, àti ìgbésí ayé inú tirẹ̀. Ewu náà ni nígbà tí ènìyàn kan bá ká ara rẹ̀ sílẹ̀ kékeré tó bẹ́ẹ̀, ní orúkọ pípa àlàáfíà mọ́ tàbí pípa èkejì súnmọ́, débi pé kò sí ẹnì kan tó kù láti wà nínú ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú níkẹyìn.

Lílọ jẹ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Pípínyà ń pariwo.

Ó ràn án lọ́wọ́ láti ya nǹkan méjì tó dà bí ohun kan náà láti inú ṣùgbọ́n tí kì í ṣe bẹ́ẹ̀.

Lílọ ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nípa àìbìkítà. Kò sí ẹni tó yàn án. O dáwọ́ bíbéèrè ohun tí èkejì ń kà tàbí tó ń dà ọ́ láàmú, àwọn ọ̀rọ̀-ìfọ̀rọ̀wérọ̀ dín kù sí àwọn ìṣètò àti àwọn ọmọ àti ohun tí a fẹ́ jẹ fún oúnjẹ alẹ́, ní Ọjọ́-Ìṣẹ́gun déédéé kan o rí i pé o mọ ètò-iṣẹ́ ìgbésí ayé ẹni yìí ṣùgbọ́n o fẹ́rẹ̀ẹ́ má mọ nǹkan kankan nípa inú wọn. Lílọ ni ìkójọpọ̀ lọ́ra ti àwọn ìbéèrè tí a kò béèrè. Ó tún jẹ́ irú ìjìnnà tó ṣeé tún-ṣe jù, nítorí ohun tó fà á ni àìfiyèsí lásán, a sì lè tan àfiyèsí padà.

Pípínyà ń pariwo jù ó sì ṣọ̀wọ́n jù. Ó jẹ́ nígbà tí ènìyàn méjì, tí àwọn méjèèjì ń fiyèsí, bá yí ohun tí wọ́n fẹ́ kúrò nínú ìgbésí ayé padà ní tòótọ́. Ọ̀kan fẹ́ lọ́ra, èkejì ti ń yára nígbẹ̀yìn. Ọ̀kan rí ìgbàgbọ́ tó ń tún gbogbo nǹkan ṣètò, èkejì kò lè tẹ̀lé wọn lọ síbẹ̀. Èyí jẹ́ gidi, ó sì tọ́ sí láti mú un ní pàtàkì dípò fífọ́ ọ mọ́ra. Ọ̀pọ̀ ohun tí àwọn tọkọtaya ń pè ní "dídàgbà-jìnnà," bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, jẹ́ lílọ lásán tó wọ aṣọ pípínyà. Ó dà bí àlàfo tí a kò lè di àfárá lé, ó sì jẹ́ ọdún díẹ̀ ti gbígbàgbé láti ní ìfẹ́-àwáríkiri. Ìròyìn rere ni pé o sábà lè mọ èyí tí o ní nípa gbígbìyànjú àwọn àtúnṣe kéékèèké ní àkọ́kọ́. Bí àwọn ọ̀rọ̀-ìfọ̀rọ̀wérọ̀ olóòótọ́ díẹ̀ àti àfiyèsí tuntun díẹ̀ bá di ọ̀pọ̀ àlàfo náà, lílọ ni. Bí àlàfo náà bá dúró ní pàtó ibi tí ó wà lẹ́yìn tí o ti gbìyànjú ní tòótọ́, ìyẹn tọ́ sí ìwò tó gùn, tó ní ìgboyà jù.

Ìdí tí ìbáṣepọ̀ fi lè mú ọ tóbi ní tòótọ́

Apá ìmọ̀-ọkàn aní-ìrètí kan wà tó tọ́ láti mọ̀, nítorí ó ń yí gbogbo ìbẹ̀rù náà padà lórí.

Àwọn onímọ̀-ọkàn Arthur àti Elaine Aron lo ọ̀pọ̀ ọdún lórí ohun tí wọ́n pè ní àpẹrẹ ìfẹ̀-ara-ẹni (self-expansion model). Ìtumọ̀ kúkúrú: a ṣe àwọn ọmọ ènìyàn pẹ̀lú ìfẹ́ láti dàgbà, láti gba àwọn ọgbọ́n, ojú-ìwòye, àti ìrírí tuntun, ọ̀kan nínú àwọn ọ̀nà pàtàkì tí a fi ń ṣe bẹ́ẹ̀ sì jẹ́ nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí a nífẹ̀ẹ́ sí. Nígbà tí o bá súnmọ́ ẹnì kan, o máa ń gba àwọn ẹ̀ka wọn. Ìfẹ́-àwáríkiri wọn, ìgboyà wọn, ọ̀nà wíwo wọn. O di ohun díẹ̀ ju bí o ti rí nìkan.

Ìyẹn ni ìròyìn rere tó ń sápamọ́ nínú ìbẹ̀rù dídàgbà-jìnnà rẹ. Alábàákẹ́gbẹ́ kò yẹ kí ó pa ọ́ mọ́ ní ọ̀nà kan náà. Ọ̀kan tó dára ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti di ara rẹ síi. Ìwádìí wọn rí i pé ìmọ̀lára àyè láti máa dàgbà ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ bí àwọn tọkọtaya ṣe ń ní ìtẹ́lọ́rùn àti ìfọkànsìn tó, àti pé àwọn tọkọtaya tó ń pín àwọn ìrírí tuntun àti tó le díẹ̀ máa ń rí ara wọn súnmọ́ jù àwọn tó ń sá ìyípo kan náà ní ọdún sí ọdún.

Nítorí náà ète náà kì í ṣe láti dáwọ́ yíyí-padà dúró láé. Ó jẹ́ láti máa yí padà ní ọ̀nà tó ń fà ọ síra dípò kọjá ara.

Ìran tìrẹ tí wọ́n lè rí

Apá ìwádìí kejì kan wà tó ń tọ́ mi lọ́kàn ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Caryl Rusbult àti Stephen Drigotas pè é ní ìṣẹ̀lẹ̀ Michelangelo, lẹ́yìn èrò pé agbẹ́dán náà rí àwòrán tó ti ń dúró nínú òkúta-mábù náà ó sì kàn dá a sílẹ̀.

Àwọn alábàákẹ́gbẹ́ rere máa ń ṣe ohun tó dà bíi ìyẹn fún ara wọn. Káàkiri ọ̀pọ̀ ìwádìí, wọ́n rí i pé nígbà tí ènìyàn kan bá ń ka alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ sí ẹni tí alábàákẹ́gbẹ́ yẹn fẹ́ jù láti di, alábàákẹ́gbẹ́ náà máa ń ṣíkiri síhà ara-ẹni pípé yẹn ní àkókò sí àkókò, àwọn méjèèjì sì ń ròyìn ìbáṣepọ̀ tó lágbára, tó dúró-ṣinṣin jù. A lè gbẹ́ ọ síhà ẹni tí o ń gbìyànjú láti jẹ́ láti ọwọ́ ẹni tó lè rí i kí o tó lè rí i.

Ẹ̀gbẹ́ kejì rẹ̀ jẹ́ òtítọ́ ó sì tọ́ láti pè é ní orúkọ. Alábàákẹ́gbẹ́ tó kàn ń fi ara-ẹni rẹ tó kéré jù, tó dúró jù padà hàn ọ́ nìkan, tó ń rán ọ létí gbogbo ìkùnà àtijọ́ tó sì ń yí ojú rẹ̀ sí gbogbo ìrètí tuntun, lè rẹ̀ ọ́ sílẹ̀ dípò. Ọ̀pọ̀ wa kì í ṣe bẹ́ẹ̀ nímọ̀ọ́mọ̀. A ń ṣe é nípa rírí ìdàrúdàpọ̀, nípa kíka ìdàgbà alábàákẹ́gbẹ́ kan sí ìdájọ́ lórí wa. Mímọ ọ̀nà náà jẹ́ ìdajì ìwòsàn.

Nígbà tí ìdàgbà wọn bá dà bí ewu

Èyí ni àkókò tó ń ṣe ọ̀pọ̀ ìbàjẹ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Alábàákẹ́gbẹ́ rẹ yí padà sí ohun tó dára, dípò rírí ayọ̀, o sì rí ohun tó tutù tó sì kéré. Wọ́n di alára-líle síi, ó dáni-lójú síi, aṣeyọrí síi, ó dáni-lójú síi nípa ohun tí wọ́n gbàgbọ́, apá kan rẹ sì ń bẹ̀rù. O lè má jẹ́wọ́ rẹ̀ sí ara rẹ pàápàá, nítorí náà ó ń jáde lẹ́gbẹ̀ẹ́, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀fẹ̀ tó ní etí, gẹ́gẹ́ bí fífa-ẹsẹ̀-fà, gẹ́gẹ́ bí àìní-ìfẹ́ lójijì nínú ohun tí inú wọn dùn sí.

Ìbẹ̀rù yẹn sábà kì í ṣe nípa wọn. Ó jẹ́ ìtàn tí o ń sọ fún ara rẹ lábẹ́: bí wọ́n bá dàgbà tí èmi kò sì dàgbà, wọ́n máa dàgbà ju mi lọ. Bí wọ́n bá nílò mi kéré sí, wọ́n máa fẹ́ mi kéré sí. Ó tọ́ láti sọ pẹrẹsẹ pé èyí jẹ́ ìfèsì déédéé, ti-ènìyàn, ó sì tún jẹ́ pàkúté. Ìdàgbà alábàákẹ́gbẹ́ kan kì í ṣe ìyọkúrò nínú rẹ. Ìwádìí lórí ìfẹ̀-ara-ẹni ń tọ́ka sí ọ̀nà mìíràn. Nígbà tí o bá súnmọ́ ẹni tó ń di alágbára àti aláàyè síi, o máa ń gba díẹ̀ nínú ìyẹn, kì í ṣe pípàdánù ilẹ̀ sí i.

Ìgbésẹ̀ náà, nígbà tí o bá mú fífa-ẹsẹ̀ náà, ni láti pè é ní orúkọ fún ara rẹ kí o sì yan ìṣe òdìkejì. O kò ní láti rí ọ̀làwọ́ lára láti ṣe ọ̀làwọ́. Béèrè ìbéèrè onífẹ̀ẹ́-àwáríkiri náà síbẹ̀. Hàn níbi nǹkan náà síbẹ̀. Sábà ìmọ̀lára gbígbóná ń tẹ̀lé ìwà gbígbóná dípò ọ̀nà mìíràn. Bí ìbẹ̀rù tó wà lábẹ́ bá pariwo, pé o dúró-jẹ́ẹ́ nígbà tí wọ́n ń ṣíkiri, ìdáhùn kì í ṣe láti mú wọn lọ́ra. Ó jẹ́ láti rí nǹkan tirẹ tó kàn láti dàgbà síhà rẹ̀.

Bí o ṣe lè máa dàgbà lórí ẹgbẹ́ kan náà

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó ń ṣẹlẹ̀ nípa ìjàmbá. Àwọn tọkọtaya tó ń ṣàṣeyọrí rẹ̀ máa ń ṣe ọ̀wọ́ àwọn nǹkan tí kò ní ọ̀ṣọ́ nímọ̀ọ́mọ̀.

• Dáàbò bo ìyàtọ̀ díẹ̀, ní gbangba. Àwọn ọ̀rẹ́ tirẹ, ohun-ìlépa tirẹ, alẹ́ kan tó jẹ́ tìrẹ. Sọ pẹrẹsẹ pé ó dára fún ọ, kí ó má baà kà bí ìwọ tó ń yọ́ kúrò láé. Iye àyè tó ní ìlera kékeré kì í ṣe òdìkejì ìsúnmọ́. Ó jẹ́ ohun tó ń pa ènìyàn aládùn-àwáríkiri méjì mọ́ nínú ilé.
• Ka ìdàgbà alábàákẹ́gbẹ́ rẹ sí ìròyìn, kì í ṣe ewu. Nígbà tí inú wọn bá dùn sí ohun tuntun, ní ìfẹ́-àwáríkiri kí o tó bẹ̀rù. "Sọ ohun tí o nífẹ̀ẹ́ sí nípa rẹ̀ fún mi" jẹ́ ìlẹ̀kùn ọ̀tọ̀ ju "Kí ni èyí túmọ̀ sí fún wa." Ìbéèrè kejì lè dúró.
• Ṣ'àtúnṣe àwòrán ara wa. Àwọn ènìyàn ń wà ní ìgbéyàwó pẹ̀lú alábàákẹ́gbẹ́ tó dáwọ́ wíwà dúró ní ọdún márùn-ún sẹ́yìn lẹ́yìn náà wọ́n ń rí ìdánìkanwà nígbà tí ènìyàn gidi náà kò bá bámu. Béèrè àwọn ìbéèrè tó dà-bí-kedere lẹ́ẹ̀kan sí i. Kí ni o nífẹ̀ẹ́ sí láìpẹ́ yìí. Kí ni ó ti yí padà fún ọ. Kí ni o ń retí ní báyìí.
• Kọ́ àwọn nǹkan tuntun tí ẹ pín díẹ̀. O kò ní láti da gbogbo ìfẹ́ pọ̀, ṣùgbọ́n ìwádìí ìfẹ̀-ara-ẹni ṣe kedere pé ṣíṣe nǹkan tuntun papọ̀, kíláàsì kan, ìrìnàjò kan, iṣẹ́ àkànṣe kan, ìgòkè òkè líle kan, ń tún ìdè náà sọ ní ọ̀nà tí àtúnṣe àwọn àṣà àtijọ́ kò lè ṣe. Tuntun tí a pín jẹ́ líìmù.
• Jẹ́ kí ìdàgbà jẹ́ ohun tí ẹ ń ṣe síhà ara wa. Sọ ìran amúnidúnnú ti ẹni tí wọ́n ń di ní gbangba. "O dára gan-an nínú èyí ní báyìí." "Mo nífẹ̀ẹ́ ẹni tí o ń di." Àwọn ènìyàn máa ń dàgbà síhà ìran ara wọn tí ẹni tí a gbẹ́kẹ̀lé ti lè rí.

Kíyèsí ohun tó kù nínú àkójọ yẹn. Kò sí ọ̀kan nínú rẹ̀ tó béèrè lọ́wọ́ ènìyàn kankan láti ká ara rẹ̀ kù. Iṣẹ́ náà kì í ṣe ìbáramu ìgbésẹ̀-fún-ìgbésẹ̀. Ó jẹ́ dídúró ní ìfẹ́ ní tòótọ́ nínú ẹni tí alábàákẹ́gbẹ́ rẹ ń di, àti jíjẹ́ kí wọ́n máa nífẹ̀ẹ́ tìrẹ síi.

Nígbà tí àlàfo náà bá jẹ́ gidi

Òtítọ́ ṣe pàtàkì níhìn-ín, nítorí kì í ṣe gbogbo ìjìnnà ni àìlóye tí o lè fi ìfẹ́-àwáríkiri rẹ jáde nínú rẹ̀. Nígbà mìíràn ènìyàn méjì ń fẹ́ ìgbésí ayé ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní tòótọ́. Ọmọ tàbí kò sí ọmọ. Ìlú yìí tàbí ti yẹn. Ìgbàgbọ́ kan tàbí òmìnira kan tí èkejì kò lè pín. Àwọn wọ̀nyẹn kì í ṣe ìṣòro ìbánisọ̀rọ̀, ṣíṣe bí ẹni pé wọ́n jẹ́ bẹ́ẹ̀ kàn ń dá ọ̀rọ̀-ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tó le jù dúró.

Bí o bá ń yí kòkòrò ọ̀rọ̀ ìbànújẹ́ kan náà ká tí o kò sì rí ibìkan lọ, tàbí bí ọ̀kan nínú yín bá ti dáké tí ẹ̀gàn sì ti yọ́ wọ ibi tí ìfẹ́-àwáríkiri wà tẹ́lẹ̀, ìyẹn tọ́ sí ju alẹ́-ìfẹ́àjọràn lọ. Olùtọ́jú-ọkàn tọkọtaya kì í ṣe àmì pé ìbáṣepọ̀ náà kùnà. Ó jẹ́ ènìyàn òde tó ní ọgbọ́n tó lè ràn ènìyàn méjì lọ́wọ́ láti sọ àwọn nǹkan òtítọ́ kí ó sì ṣàwárí, papọ̀, bóyá àwọn ọ̀nà náà ṣì ń rìn papọ̀. Bí o bá sì kíyèsí pé dídàgbà máa ń túmọ̀ sí ìwọ títẹ̀ ara rẹ ba nìkan tí àwọn sì ń dúró, tàbí pé ayé rẹ ti dín kù sí ìwọ̀n ènìyàn kan, bá ẹnì kan sọ̀rọ̀, olùtọ́jú-ọkàn tàbí àní ọ̀rẹ́ tí o gbẹ́kẹ̀lé, nípa bóyá ìwọ̀ntúnwọ̀nsì náà ti tẹ̀ sí ohun tó ń ná ọ ní ara rẹ.

Ọ̀pọ̀ tọkọtaya tó ń dààmú nípa dídàgbà-jìnnà kì í ṣe pé wọ́n ń tú ká ní tòótọ́. Wọ́n jẹ́ ènìyàn méjì tó ń bá ìgbésí ayé lọ, tó ń yí padà, tí wọ́n sì gbàgbé láti máa fi ara wọn hàn ara wọn. Àtúnṣe náà kéré ó sì ṣàánú jù bí ìbẹ̀rù náà ṣe ń dámọ̀ràn. Máa ní ìfẹ́-àwáríkiri nípa ẹni tí wọ́n ń di. Jẹ́ kí wọ́n máa ní ìfẹ́-àwáríkiri nípa rẹ. Máa yàn, nímọ̀ọ́mọ̀, láti dàgbà síhà ọ̀nà kan náà ní nǹkan bíi. O ní àyè láti jẹ́ ènìyàn méjì pípé kí o sì ṣì máa padà sílé sí ara wa.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, 12 Signs You're in a Healthy Relationship
• The Gottman Institute, The Importance of Autonomy in Your Relationship
• Drigotas, Rusbult, Wieselquist & Whitton, Close partner as sculptor of the ideal self: behavioral affirmation and the Michelangelo phenomenon (Journal of Personality and Social Psychology)
• Aron & Aron, Self-expansion model (overview of the research)