Pehea e kala mai ai ma ke ʻano e pā maoli ai

Ua ʻōlelo ʻoe i ke kala. Ua manaʻo maoli ʻoe iā ia. A ma kekahi ʻano lilo ke ea o ka lumi i anu aʻe, ʻaʻole i mahana. Hoʻopaʻa ke kanaka ʻē aʻe i kona mau lima, a i ʻole ua mālie, a i ʻole ʻōlelo "maikaʻi nō" ma ka leo i manaʻo ai ʻo ke kūʻē o ka maikaʻi.

Inā ua hiki kēlā iā ʻoe, ʻaʻole ʻoe he ʻino i nā pilina a ʻaʻole ʻoe he kanaka ʻino. Nele ʻoe i ka ʻike. He ʻāpana kamaʻilio liʻiliʻi a kikoʻī ke kala, a he nui ka mea i ʻike ʻia no ka mea e hana maikaʻi ai kekahi a me ka mea e hāʻule ai. ʻAʻole i aʻo ʻia ka nui o kākou i kekahi o ia. Ua haʻi ʻia kākou e ʻōlelo i ke kala i ko kākou wā kamaliʻi a waiho ʻia e ʻimi i ke koena.

No laila e ʻimi kākou i ke koena.

No ke aha pinepine i nele ai ka "kala mai"

Eia ka pahele. Ke kala kākou, ke noʻonoʻo nei kākou no kākou iho. Makemake kākou e hoʻōki i ka manaʻo hewa, hoʻopalupalu i nā mea, hoʻi i ka maʻamau. No laila kiʻi kākou i nā huaʻōlelo wikiwiki loa e hōʻailona ai i nā manaʻo maikaʻi. "Kala mai, ʻaʻole au i manaʻo pēlā." "Kala mai, ua koʻikoʻi wale au." "Kala mai i kou lawe ʻana iā ia pēlā."

E nānā i ka mea like o ia mau mea a pau. Pili lākou iā kākou. Ko kākou manaʻo, ko kākou koʻikoʻi, ko kākou hala ʻole. Ke kū nei ke kanaka a kākou i hōʻeha ai e kakali ana e lohe ua maopopo iā kākou ka mea a kākou i hana ai *iā lākou*, a ma kahi o ia ua hoʻolilo kākou i ka manawa i pale no kākou iho.

ʻO ia ke kumu nui. Hoʻololi kahi kala maikaʻi i ka nānā mai kou manaʻo i ko lākou ʻike. Haʻi pololei ka Greater Good Science Center o UC Berkeley: ʻoi aku ke koʻikoʻi o ka hopena ma mua o ka manaʻo. He ʻoiaʻiʻo kou manaʻo ʻole e hōʻeha i kekahi, a ʻaʻole hoʻi ia ke kumu i ka manawa o ka hoʻoponopono. Ua ʻeha lākou naʻe. Maʻa mau ke pae ʻana o kahi kala e hoʻomaka me ka "ʻaʻole au i manaʻo" he pale, ʻaʻole he hoʻoponopono.

He aha ka mea i hana ʻia ai ke kala maoli

I ka 2016, ua hana ka mea noiʻi kūʻai ʻo Roy Lewicki a me kāna mau hoa ma Ohio State i kahi noiʻi no kēia nīnau pono. Wāwahi lākou i nā kala i ko lākou mau ʻāpana hiki a hoʻāʻo pehea i pane ai nā kānaka he ʻoi aku ma mua o 750 i nā ʻano me ka hoʻokahi a hiki i nā mea a pau. ʻO ka hopena kekahi o nā palapala ʻāina pono loa a kākou e loaʻa ai no ka mea a kahi kala e pono maoli ai.

Pae lākou ma nā ʻāpana ʻeono. ʻAʻole pono iā ʻoe kēlā me kēia no kēlā me kēia kūlana, akā ʻo ka nui o lākou i loko o kahi kala ʻoiaʻiʻo, ʻoi aku ka maikaʻi o kona loaʻa ʻia:

1. He hōʻike o ka mihi. ʻO ka "kala mai" maʻalahi.
2. He wehewehe no ka mea i hewa (e hoʻohana me ka akahele, ʻoi aku ma lalo no kēia).
3. He ʻae i ke kuleana, ka lawe ʻana ʻo kāu hana ia.
4. He hōʻike o ka mihi, kahi manaʻo i makemake ʻoe e hana ʻokoʻa.
5. He hāʻawi i ka hoʻoponopono, ka hana ʻana i kekahi mea e hoʻopololei ai.
6. He noi no ke kala ʻana.

ʻO nā mea ʻelua i hana nui loa, ʻo ia nā mea ʻelua a kākou e kiʻi nui ai e haʻalele. ʻO ka ʻae ʻana i ke kuleana ka ʻāpana ikaika loa hoʻokahi. ʻO ka ʻōlelo maopopo ʻana, "ʻO koʻu hewa kēia, ua hana hewa au," hana ia ʻoi aku ma mua o nā mea ʻē aʻe e manaʻo ai ka poʻe he kala maoli. ʻO ka hāʻawi ʻana e hoʻoponopono ka lua. A ʻo ka ʻāpana a ka poʻe e kālele nui ai, ʻo ke noi no ke kala, ʻo ia ka mea koʻikoʻi liʻiliʻi loa. ʻO ka hōʻuluʻulu ponoʻī a Lewicki: ʻo ia ka mea hiki ke waiho inā pono.

E noho me kēlā no kahi kekona, no ka mea ʻo ia ke kūʻē o ke ʻano a ka nui o kākou e kala ai. Holo wikiwiki kākou i ka "ua maikaʻi anei kāua?" (ke noi no ke kala) a haʻalele i ka ʻāpana kahi e ʻōlelo maopopo ai kākou i kā kākou hana a me ka mea e hoʻoponopono ai.

E ʻōlelo i ka mea āu i hana maoli ai

Aia kahi ʻokoʻa mālie ma waena o ka "kala mai i kou huhū ʻana" a me ka "kala mai i koʻu ʻōlelo ʻino ʻana iā ʻoe i mua o kou mau hoaaloha." Kapa ka mua i kahi ʻano i pae kokoke iā ʻoe. Kapa ka lua i kahi hana āu i hana ai.

E kapa i ka mea kikoʻī. ʻAʻole "kala mai i ka mea aʻu i hana ai," ʻaʻole "kala mai inā ua hōʻeha au iā ʻoe." Hoʻolilo ka huaʻōlelo *inā* i kahi kala i kuhi. E ʻōlelo i ka mea maoli: "Ua hoʻokeʻakeʻa au iā ʻoe ʻekolu manawa i kēlā hālāwai a hoʻolilo iā ʻoe i mea liʻiliʻi. Kala mai." ʻO ka kikoʻī ke ala e ʻike ai ke kanaka ʻē aʻe ua maopopo maoli iā ʻoe ka mea i hana ʻia, ma kahi o ka ʻike wale ʻana ʻaʻole lākou e ʻoluʻolu.

Kōkua hoʻi e hōʻike ʻoe e maopopo iā ʻoe ka hopena. "ʻIke au ua hoʻolilo kēlā iā ʻoe i ka manaʻo ʻaʻole au e mahalo i kāu hana" haʻi i kekahi ua hele ʻoe ma kēlā kaʻawale i ko lākou ʻike. ʻO ia ka neʻe e iho ai ka poʻohiwi o kekahi.

Nā huaʻōlelo e hoʻopōʻino malū ai iā ia

ʻAʻole he kala maoli kekahi o nā mea maʻamau loa a ka poʻe e ʻōlelo ai ʻoiai e kala ana. Kani lākou me he kala lā a hana i ke kūʻē. Kapa nā kauka noʻonoʻo iā lākou he kala wahaheʻe, a he mea pono e ʻike i kekahi ma ka inoa i hiki iā ʻoe ke hopu iā ʻoe iho e kiʻi ana iā lākou.

• "Kala mai i kou manaʻo pēlā." Kani kēia me he mihi lā a hana me he pale lā. Hāʻawi hou ia i ka pilikia holoʻokoʻa i ke kanaka ʻē aʻe, me he mea lā ʻo ko lākou mau manaʻo ke kumu ma kahi o kāu hana. ʻIke koke ka poʻe i ka huli, ʻoiai hiki ʻole iā lākou ke kapa iā ia.
• "Kala mai, akā..." Holoi nā mea a pau ma hope o ka *akā* i nā mea a pau ma mua. I ka manawa āu e hoʻopono ai i ka hana, ua hoʻōki ʻoe i ke kala a hoʻomaka i ka pale. Inā aia kahi pili e pono maoli ai ke kanaka ʻē aʻe, e hāʻawi iā ia ma hope, ma ke ʻano he kamaʻilio ʻokoʻa, ʻaʻole i hoʻopaʻa ʻia i ka huaʻōlelo kala.
• "Kala mai no koʻu hemolele ʻole" / "Kala mai, pēlā wale nō au." Hoʻololi kēia i kahi hewa kikoʻī no kahi ʻano pohihihi, ka mea e hoʻokuʻu maʻalahi iā ʻoe mai ka hana maoli āu i hana ai.

ʻO ka wehewehe ʻana iā ʻoe iho kahi e paʻakikī ai, no ka mea i kekahi manawa he kūpono a lokomaikaʻi nō hoʻi kahi wehewehe. He maʻalahi ka ʻōlelo aʻo mai ka noiʻi Berkeley: i ka kānalua, e waiho i ka wehewehe. Maʻa mau ka heluhelu ʻia o ka hoʻāʻo ʻana e wehewehe i kāu mau hana i ka wela o ke kala me he hana kāhāhā lā, a huki ia i ka nānā i hope iā ʻoe i ka wā e pono ai e noho ma luna o lākou.

A laila hiki mai ka ʻāpana paʻakikī aʻe

Wehe nā huaʻōlelo i ka puka. ʻO kāu hana aʻe ka mea e hoʻoholo ai inā paʻa ka hoʻoponopono.

ʻO kēia ka ʻāpana hoʻoponopono, a ʻo ia ke kumu e kani hakahaka pinepine ai ke "kala mai" hoʻokahi ke hoʻomau kahi mea like. He liʻiliʻi loa ka manaʻo o kahi kala no ka lohi i kēlā me kēia pule inā lohi hou ʻoe i ka Pōʻalima. Hiki i ka hoʻoponopono ke kikoʻī ("e hana hou au i ka hōʻike i kēia pō") a i ʻole he loli maoli i ka hana ma ka manawa (ka hiki ʻana i ka manawa, ka hoʻolohe maoli, ka hana ʻole hou i ka mea). No kahi haki i ka hilinaʻi, ʻo ka hoʻoponopono *ʻo ia* ka hana i hoʻololi ʻia. ʻAʻohe ala pōkole a puni i ia.

He nīnau mālie a pono e pau ai: "Aia kekahi mea hiki iaʻu ke hana e hoʻopololei i kēia?" Hoʻihoʻi ia i kekahi mana i ke kanaka āu i hōʻeha ai, a hōʻailona ia ʻaʻole ʻoe e hoʻāʻo wale e pani i ke kumuhana a neʻe i mua.

E hoʻokūpono i ke kala i ke kanaka

Hoʻokahi mea a ka noiʻi e hoʻi mau ai, ʻo ia ka ʻole o kahi haʻiʻōlelo hoʻokahi. Hiki i ke kala hoʻokahi ke pae nani me kekahi kanaka a hāʻule me kekahi ʻē aʻe, no ka mea pono ka poʻe i nā mea ʻokoʻa e manaʻo ai i ka hoʻoponopono ʻia. Haʻi pololei ka hana Berkeley: e pā maoli i ke kanaka āu i hōʻeha ai, e nānā i kona ʻano a me ka mea āna e mālama ai.

Pono kekahi poʻe e lohe e maopopo iā ʻoe ka hopena. Makemake kekahi e ʻike i kāu mea e hana ʻokoʻa ai. Pono pinepine kahi keiki e ʻike e hiki i ke kanaka makua ke hewa a ola ma o ia, ʻo ia kekahi kumu e ʻoi aku ai ke koʻikoʻi o ke kala ʻana i kāu mau keiki ma mua o kona kani: ke aʻo nei ʻoe iā lākou e hiki ke hoʻoponopono ʻia nā hewa. Ma ka hana, maʻa mau ka hoʻopau ʻana o kahi kala pohihihi a i ʻole i hihia me ka ʻohu kalepa ("ua hana ʻia nā hewa") i ka hilinaʻi ma kahi o ke kūkulu hou, no ka mea lohe nā mea a pau i ka huaʻōlelo i nele: ʻo ka hewa *a wai*? ʻO ka lawe ʻana iā ia ma ka inoa, hana ia ʻoi aku no kou kūlana ma mua o ka nui o ka hoʻopalupalu.

He liʻiliʻi ka neʻe pono. Ma mua o kou kala ʻana, e nīnau iā ʻoe iho i ka mea a kēia kanaka kikoʻī e kakali maoli ai e lohe. A laila e hoʻomaka ma laila.

No ka manawa, a me ka ʻae ʻana iā lākou ma ko lākou wā

ʻElua mea e paʻakikī maoli ai kēia ʻāpana, a kōkua ke kapa ʻana iā lākou.

ʻO ka mua, ʻo ia ka manawa. ʻO kahi kala i hāʻawi ʻia ʻoiai ʻoe e pale ana, e kahe ana ia i kēlā pale ʻoiai he maikaʻi kāu mau huaʻōlelo. Inā ʻaʻole ʻoe mākaukau e lawe iā ia, ʻoi aku ka maikaʻi pinepine o ka lawe ʻana i hoʻokahi hola, hoʻoponopono iā ʻoe iho, a hoʻi mai ma mua o ke kī ʻana i kahi "kala mai" koʻikoʻi āu i manaʻo piha ʻole ai. ʻIke ka poʻe i ka ʻokoʻa ma waena o ke kala-no-koʻu-hopu-ʻia-ʻana a me ke kala-no-koʻu-hōʻeha-ʻana-iā-ʻoe.

ʻO ka lua, ʻo ia ka ʻāpana a ʻaʻohe mea e makemake ai. He hāʻawi ke kala maoli, ʻaʻole he kūʻai. ʻAʻole hiki iā ʻoe ke hoʻokele inā ʻae ʻia, a i ke kā wikiwiki, a i ʻole inā kala ʻia ʻoe ma ka wā āu e makemake ai. Hiki iā ʻoe ke hana i ka mea holoʻokoʻa me ka maikaʻi a lohe nō i ka "pono au i kekahi manawa." Ua ʻae ʻia kēlā. ʻO ke kala ʻana e loaʻa i kekahi mea, ʻoiai ke kala, hoʻololi malū ia i ka manawa i kahi pili iā ʻoe. ʻO ka neʻe maʻemaʻe aʻe ʻo ka ʻōlelo i ka mea ʻoiaʻiʻo, hāʻawi i ka hoʻoponopono, a laila hāʻawi i ke kanaka ʻē aʻe i kahi e ʻike ai i ka mea āna e ʻike ai.

Ke lilo i kou manawa e loaʻa ai i kahi kala, pili ka lokomaikaʻi like ma ke ʻano huli. ʻAʻole koi ʻia ʻoe e kala koke, a ua ʻae ʻia ʻoe e hana. Hiki i nā mea ʻelua ke ʻoiaʻiʻo.

I ka wā ʻoi aku ke kaumaha o ka mea ma lalo

I kekahi manawa, ʻaʻole nā huaʻōlelo ka pilikia o nā kala. ʻO ka mea a puni iā lākou.

Inā ʻike ʻoe ʻaʻole hiki maoli iā ʻoe ke kala, e kani ka ʻae ʻana i kekahi hewa me he hoʻoweliweli lā i kou ʻike holoʻokoʻa iā ʻoe iho, he mea pono kēlā no ka ʻimi ʻano mālie ma kahi o ka hilahila. Pēlā nō inā kala mau a mōkākī ʻoe no nā mea ʻaʻole nāu e hali, e hoʻoliʻiliʻi iā ʻoe iho e mālama i ka maluhia. Loaʻa pinepine i kēlā mau ʻano nā aʻa, a hiki i kahi kāhuna kūkākūkā ke kōkua iā ʻoe e ʻimi iā lākou.

A inā aia ʻoe i kahi pilina kahi e nele mau ai kāu mau kala, kahi ʻo ʻoe mau ka mea e hoʻoponopono, a i ʻole kahi e hoʻohana ʻia ai ka "kala mai i kou manaʻo pēlā" iā ʻoe ma ke ʻano e kānalua ai ʻoe i kou ʻoiaʻiʻo ponoʻī, e ʻoluʻolu e mālama koʻikoʻi i kēlā. Hiki i ke pale mau e waiho iā ʻoe e nīnau i kou mau ʻike ponoʻī ke lilo i hōʻailona o kekahi mea ʻoi aku ka pōʻino ma mua o kahi hakahaka kamaʻilio. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻoponopono i kēlā hoʻokahi. Hiki i kahi kākāʻōlelo, kahi hoaaloha hilinaʻi, a i ʻole kahi laina kōkua hana ʻino home ke kōkua iā ʻoe e ʻike maopopo i ke ʻano a hoʻoholo i kāu mea e pono ai.

I ka hapa nui o ka manawa naʻe, ʻoi aku ka maʻalahi o ke kala ma mua o kā kākou makaʻu. E ʻōlelo i ka mea āu i hana ai. E manaʻo maoli iā ia. E hoʻopololei iā ia. ʻAʻole pinepine ka hoʻoponopono no ka ʻimi ʻana i nā huaʻōlelo kūpono loa. ʻO ia ka mākaukau e ʻae i ka manawa e lilo i pili i ke kanaka ʻē aʻe ma kahi ou iho, no ka lōʻihi e pono ai.

Nā kumu

• Ohio State News, The 6 elements of an effective apology, according to science
• Greater Good Science Center (UC Berkeley), The Three Parts of an Effective Apology
• Psychology Today, 5 Ways to Ruin a Good Apology