Inā aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho, ʻaʻole ʻoe hoʻokahi. Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, e kelepona a kelepaʻi paha i 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), e kelepaʻi iā HOME i 741741 (Crisis Text Line), a i ʻole e kelepona i 911 i ka wā pilikia koke.
Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki
- E koho i hoʻokahi mea liʻiliʻi e hoʻopau i kēia lā.
- E hoʻomanaʻo i ka mea i hala ai ʻoe i ka manawa hope.
- E kelepona i hoʻokahi kanaka i ka nui ʻoiaʻiʻo o ia mea.
Loaʻa i ka manaʻolana kahi inoa maikaʻi ʻole ke noho ʻoe i waena o kahi mea paʻakikī. Hiki iā ia ke kani me he hōʻailona ma ka paia. Me he mea lā e haʻi ana kekahi iā ʻoe e hauʻoli ʻoiai e neʻe mau ana ka honua ma lalo ou. Inā ua loaʻa ʻoe i kahi wā paʻakikī, he lōʻihi, ke ʻano e ala ai ʻoe me ka luhi mua, hiki i ka huaʻōlelo ke pā me he mea hou āu e hāʻule nei.
No laila, e waiho i ke ʻano kāleka aloha o ia mea. ʻAʻole ka manaʻolana maoli he manaʻo, a ʻaʻole ia he hoʻokamani he maikaʻi nā mea. ʻOi aku ka mālie a kūpono ma mua o ia. ʻO ia ka ʻāpana ou e hiki mau ai ke noʻonoʻo i hoʻokahi ʻanuʻu aʻe, a manaʻoʻiʻo mau hiki paha iā ʻoe ke lawe iā ia.
He pono ke ʻōlelo i kēia me ka maopopo, no ka mea, ʻo ka manaʻolana, ma ke ʻano i aʻo maoli ʻia ai, ʻoi aku kona kokoke i kahi mākau ma mua o kahi manaʻo. A hiki ke kūkulu hou ʻia nā mākau, ʻoiai mai kahi liʻiliʻi loa.
He aha ʻiʻo ka manaʻolana
Hoʻolilo ka loea olakino noʻonoʻo ʻo Charles Snyder i nā makahiki e ana i ka manaʻolana, a he pono kāna wehewehe ʻana no ka mea ʻaʻole ia he mea aloha wale. Ua ʻike ʻo ia ʻelua ʻāpana hana ko ka manaʻolana.
ʻO ka mua, ʻo ia ka hiki ke ʻike i kahi ala. Kekahi ala, ʻoiai he paʻakikī, mai kou wahi a i kahi mea ʻoi aku ka maikaʻi iki. ʻO ka lua, ʻo ia ka manaʻoʻiʻo aia iā ʻoe ka mea e hoʻomaka ai ma kēlā ala. Kapa ka poʻe noiʻi i kēlā mau ʻāpana ʻelua he mau ala a me ka mana. Hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo iā lāua me ka maʻalahi he "aia kekahi ala" a me "hiki iaʻu ke hana i kekahi mea e pili ana."
E nānā i ka mea i nalo mai laila. ʻAʻohe mea i loko e pili ana i ka manaʻo maikaʻi, a i ʻole ka maopopo e holo pono ia, a i ʻole ka loaʻa hou ʻana o kou hilinaʻi kahiko. Hiki i ka manaʻolana ma kēia ʻano ke noho pono me ke kaumaha a me ka makaʻu a me ka luhi. ʻAʻole pono ʻoe e manaʻolana e hana me ka manaʻolana. Pono wale ʻoe e ʻimi i hoʻokahi ala a lawe i hoʻokahi ʻanuʻu.
He koʻikoʻi kēia no ka hana a ka manaʻolana e hana ai. Ua ʻike kahi haʻawina i loiloi ʻia e nā hoa o ka poʻe e hele ana i ka mālama no ka piʻihau, ua piʻi pinepine ka manaʻolana i ka wā o ka mālama, a ua kōkua ka piʻi o ka manaʻolana e wehewehe i ke kumu i maikaʻi aʻe ai ka poʻe. Ua wehewehe ka poʻe noiʻi i ka manaʻolana he kumu o ke kūpaʻa i ka piʻihau a me ke kaumaha. Ua hoʻopili kekahi hana ʻē aʻe i ka manaʻolana kiʻekiʻe me nā helu kaumaha haʻahaʻa. ʻAʻole ka manaʻolana he hoʻonani ma luna o ka hoʻōla. ʻAno ia he ʻāpana o ka mīkini.
No ke aha e hoʻohaiki ai ka pilihua i nā mea a pau
Kōkua ke maopopo i ka mea a ka paʻakikī e hana ai i kou noʻonoʻo, no ka mea, a laila, hoʻōki ia i ka ʻano me he hemahema o ke ʻano.
Ke noho ʻoe ma lalo o ke kaumaha kaumaha a mau, maʻa kou nānā e hāʻule i loko. Hoʻohaiki ka wā e hiki mai ana. Heluhelu ʻia ka wā i hala me he papa hōʻoia ʻaʻole loa e hana nā mea. Piha ka manawa kēia nei i kekahi mea hewa i kēia manawa. ʻO kēia kou lolo e hana ana i kahi mea āna e manaʻo ai he pale, ke nānā no ka hōʻino, ke hoʻopaʻa no ka pā. ʻO ka pilikia, ʻaʻole hiki i kahi noʻonoʻo i hoʻopaʻa no ka pā ke ʻike i nā ala. ʻAneʻane ʻaʻole hiki iā ia ke ʻike i ka lā ʻapōpō.
No laila, inā ʻike ʻia ke ala i mua he paʻa loa, ʻaʻole kēlā he hōʻoia mau ʻaʻohe ala i mua. I kekahi manawa, he hōʻailona ia o ka nui o kou luhi. He ʻoiaʻiʻo ka paʻa iā ʻoe, a he ʻāpana nō hoʻi ia o ka aniani. ʻAʻole e hoʻoponopono kēlā ʻokoʻa i kekahi mea ma kona iho, akā hiki iā ia ke hoʻokuʻu i ka paʻa o ka "e mau ana kēia pēia." ʻAneʻane ʻaʻohe mea e noho mau ai pēia.
Nā ala liʻiliʻi e hoʻi ai iā ia
ʻAʻohe mea e hoʻohuli iā ia iho i ka manaʻolana ma ka hoʻoholo e noho maikaʻi. Hoʻi ia ma nā ʻāpana, ma o nā hana liʻiliʻi, maʻa mau ma mua o ka loaʻa ʻana o ka manaʻo. Eia nā mea e kōkua maoli ai, i unuhi ʻia mai ka mea a ka poʻe lapaʻau e ʻōlelo aʻo maoli ai.
E hoʻoemi i ka pahuhopu a hiki ke hana ʻia
Ke ʻano nā mea a pau he nui loa, ʻaʻole ka hoʻoponopono he ʻano maikaʻi aʻe. He pahuhopu liʻiliʻi aʻe ia. E koho i hoʻokahi mea hiki iā ʻoe ke hoʻopau i kēia lā. ʻAʻole ʻo kou kūlana holoʻokoʻa. Hoʻokahi leka uila. Hoʻokahi hele i ke kihi. Hoʻokahi ukana lole. Haʻi ka alakaʻi a ka APA no ke kūpaʻa me ka maʻalahi: e māhele i nā pilikia i nā ʻāpana hiki ke mālama a hana i kekahi mea, ʻoiai he liʻiliʻi, e neʻe iā ʻoe i kou wahi e makemake ai. Hoʻokūkulu hou ka hoʻopau ʻana i hoʻokahi mea liʻiliʻi i ka hapalua "hiki iaʻu ke hana i kekahi mea" o ka manaʻolana, ʻo ia pinepine ka hapalua e hala mua.
E nānā hope i ka mea āu i ola mua ai
He kūlana maikaʻi ʻaʻole kēia ka mea paʻakikī mua āu i ola ai. ʻŌlelo aʻo ka Mayo Clinic e nānā me ka manaʻo i ke ʻano āu i hoʻokō mua ai. He aha kāu i hala ai i ka manawa hope? ʻO wai i puka mai? He aha kāu i hana ai i kōkua, ʻoiai he iki? ʻAʻole ʻoe e hoʻohaʻahaʻa nei i ka mea e hana nei. Ke hōʻiliʻili nei ʻoe i ka hōʻoia he moʻolelo kou, a ʻo ka ʻāpana ou i ʻike i kahi ala ma mua, aia nō ia.
E kiʻi i hoʻokahi kanaka
Hoʻowalaʻau ka noho mehameha i ka pilihua. ʻO ka pilina kekahi o nā ʻike kūpaʻa loa i loko o ka noiʻi kūpaʻa holoʻokoʻa. ʻAʻole pono iā ʻoe kahi pūnaewele nui a i ʻole nā huaʻōlelo hemolele. Pono iā ʻoe hoʻokahi kanaka hiki ke noho me ʻoe me ka hoʻāʻo ʻole e hoʻoponopono iā ʻoe. E kelepona i ka hoaaloha. E kelepona i ke kaikaina. E haʻi i hoʻokahi kanaka i ka nui ʻoiaʻiʻo o ia mea. ʻO ka hoʻomanaʻo ʻana ʻaʻole ʻo ʻoe wale i loko o kēia, he ala ia ma kona iho.
E ʻike i ka mea maikaʻi mau, ʻoiai he liʻiliʻi
ʻAʻole kēia he mahalo i koi ʻia. He mea kaupaona ia. Ke ʻimi nei ka noʻonoʻo i nā mea hewa a pau, he pono ke kapa ʻakahele i kekahi mau mea ʻaʻole hewa. He kīʻaha kope maikaʻi. He ʻīlio e hauʻoli ana e ʻike iā ʻoe. He ʻumi minuke ma waho kahi e pā ai ka mālamalama i kekahi mea. ʻAʻole kēia e hoʻopau i nā mea paʻakikī. Pale lākou i nā mea paʻakikī mai ka lilo ʻana i nā mea wale nō hiki iā ʻoe ke ʻike.
E hana i kekahi mea koʻikoʻi iā ʻoe
Hoʻi mau ka poʻe noiʻi kūpaʻa i ke ʻano koʻikoʻi, ka manaʻo e kuhikuhi ana kou mau lā i kekahi mea. Maʻa mau, puka ia mai ka pono ʻana i kekahi. Ke kōkua ʻana i kahi hoalauna, ke hōʻike ʻana no kāu keiki, ka hana ʻana i hoʻokahi ʻāpana hana āu e mālama ai. He ʻano ko ke kumu e huki ai iā ʻoe i mua i ka wā hiki ʻole i ka makemake.
Ke ʻano nalo maoli ka manaʻolana
He ʻokoʻa ma waena o kahi pule paʻakikī a me kahi pōʻeleʻele e ala ʻole ai. Inā ua noho ke kaumaha no nā pule, inā ua hoʻōki ʻoe i ka hiki ke noʻonoʻo i kekahi ʻano o nā mea e maikaʻi aʻe, inā ke hele nei ʻoe ma o nā neʻe a ua kahe ka waihoʻoluʻu mai nā mea a pau, ʻaʻole kēlā he pilikia o ka makemake a ʻaʻole ia nāu e paʻa kanakahi.
ʻO ia ka wahi e lawe mai ai i ke kōkua, e like me kāu hana no kekahi ʻano ʻeha ʻē aʻe e ola ʻole ana. Hiki i ke kauka a i ʻole i kahi mea lapaʻau ke ʻike i ka ʻokoʻa ma waena o kahi kau paʻakikī a me ke kaumaha, a he mālama maoli a kōkua no ka lua. ʻAʻole ka lawe lima aku he haʻalele i ka manaʻolana. ʻO ia kekahi o nā mea manaʻolana loa hiki i ke kanaka ke hana, no ka mea, he hana ia e ʻōlelo ana e manaʻoʻiʻo mau kekahi ʻāpana ou hiki i nā mea ke hoʻololi. Pololei kēlā ʻāpana.
A inā hele ia ma waho aʻe o ke kaumaha, inā loaʻa ʻoe e noʻonoʻo ana ʻaʻole ʻoe makemake e noho ma ʻaneʻi, e ʻoluʻolu e mālama i kēlā me he pilikia koke a kamaʻilio me kekahi i kēia lā, he laina pilikia, he kauka, kekahi. ʻAʻole pono ʻoe e maopopo kou makemake i ke kōkua e pono ai iā ia.
ʻAʻole maʻa e hoʻi ka manaʻolana i ka manawa hoʻokahi, me he kukui e ʻā ana. Hoʻi ia e like me ka hoʻi ʻana o ke kakahiaka, mālie, ʻoiai ʻoe e hana ana i kekahi mea ʻē aʻe, a hiki i kou nānā ʻana i luna a ʻike hiki iā ʻoe ke ʻike i kahi mamao iki aʻe ma mua o ka mea ma mua. Lawe ʻoe i ka ʻanuʻu liʻiliʻi aʻe i waena. Hahai mai ka ʻike.
Nā kumu
- American Psychological Association, Building your resilience
- Mayo Clinic, Resilience: Build skills to endure hardship
- Gallagher MW, et al., Examining Hope as a Transdiagnostic Mechanism of Change Across Anxiety Disorders and CBT Treatment Protocols (Behavior Therapy)