Skip to main content
Aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho? ʻAʻole ʻoe hoʻokahi. E ʻimi i kahi laina kōkua →

KA HOʻOPAʻA I KA POʻE A PUNI ʻOE · KA HILINAʻI

Ka hoʻomaha naʻau me ka hoʻohiki wahaheʻe ʻole

I ka wā e makaʻu ai nā kānaka a nānā mai iā ʻoe, ikaika ke kuko e ʻōlelo “e maikaʻi ana nā mea a pau.” Akā ʻo ka hoʻohiki hiki ʻole iā ʻoe ke mālama, kūʻai ia i ka mālie i kēia manawa a uku ʻo ʻoe i ka hilinaʻi ma hope. Eia ke ʻano e lilo ai ʻoe i mea hoʻomālie me ka noho ʻoiaʻiʻo.

He pūʻulu kānaka e noho ana a puni kahi pākaukau me nā kamepiula ʻōpū

Photo by Lyubomyr Reverchuk on Unsplash

Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki

  • E hoʻohiki i kou noho ʻana, ʻaʻole i ka hopena.
  • E hōʻoia i ka makaʻu ma mua o ka haʻi ʻʻana i nā ʻoiaʻiʻo.
  • E hāʻawi i hoʻokahi ʻanuʻu liʻiliʻi e hiki ke mālama.

Ke kū nei kekahi ma kou puka, a ma kahi ʻē o ke kelepona, me ka hopohopo maopopo. Ke ʻōlelo wale ʻia he hoʻokuʻu ʻana o nā limahana. Ua hoʻi mai kahi diagnosis. Ua hāʻule kahi kuʻikahi a nā mea a pau i hilinaʻi ai. Nānā lākou iā ʻoe, a piʻi mai nā huaʻōlelo me he mea lā na lākou iho: "Mai hopohopo. E maikaʻi ana."

I ka hapa nui o ka manawa, ʻaʻole ʻoe i ʻike maoli e maikaʻi ana.

ʻO ia ke pilikia. Makemake ʻoe e hoʻomaha i ke kanaka i mua ou, a ʻo ka hoʻomaha wikiwiki loa e loaʻa ai, ʻo ia kahi hoʻohiki no ka wā e hiki mai ana hiki ʻole iā ʻoe ke hana ʻoiaʻiʻo. No laila hana ʻoe i ia, no ka mea ʻoi aku ka ʻino o ka hāmau, a no ka mea paʻakikī ka nānā ʻana i ke kanaka makaʻu. ʻO ka pilikia, he pōkole ke ola o ka hoʻomaha hakahaka. I ka manawa e kūʻē ai ke ola maoli iā ia, haki ʻelua mea i ka manawa hoʻokahi: ka naʻau o ke kanaka, e hoʻi ana i kahi i hoʻomaka ai, a me ko lākou manaʻoʻiʻo e haʻi ʻoe iā lākou i ka ʻoiaʻiʻo. ʻOi aku ka paʻakikī o ke kūkulu hou ʻana i ka lua.

Aia kekahi ala ʻoi aku ka maikaʻi e hoʻopaʻa ai, ʻaʻole ia e koi nei iā ʻoe e wahaheʻe a e helu i kēlā me kēia hihia ʻino loa. Hoʻomaka ia ma ka hoʻokaʻawale ʻana i ʻelua mea a kākou e hui pinepine ai.

ʻAʻole like ka hoʻomaha naʻau a me ka wānana

I kou ʻōlelo ʻana "E maikaʻi ana", ke hoʻāʻo nei ʻoe e hana i kahi mea lokomaikaʻi: ka hoʻohaʻahaʻa ʻana i ka makaʻu o kekahi. Akā lawe huna ka ʻōlelo i kahi wānana. Ke wānana nei ʻoe i kahi hopena, a ʻo nā hopena ka ʻāpana hiki ʻole iā ʻoe ke hoʻomalu.

Hiki iā ʻoe ke hoʻolei i ka wānana a mālama i ka lokomaikaʻi. ʻO ka mea a ka poʻe pilikia e noi maoli nei, ma lalo o nā huaʻōlelo, ʻaʻole ia "hiki iā ʻoe ke hōʻoia i ka hopena?" Kokoke aku ia i "ʻo wau wale nō i loko o kēia?" a me "hiki iaʻu ke hilinaʻi i kāu mea e haʻi mai nei?" Hiki iā ʻoe ke pane ʻoiaʻiʻo i ia mau nīnau ʻelua, i kēlā me kēia manawa, ʻaʻohe loli no ka hopena.

No laila, ʻo ka hana, ʻo ia ka hoʻōki ʻana i ka hoʻomaha naʻau ʻana i nā kānaka e pili ana i ka *wā e hiki mai ana* a me ka hoʻomaka ʻana i ka hoʻomaha naʻau iā lākou e pili ana iā *ʻoe*. ʻAʻole ʻoe e hele i kahi. E haʻi ʻoe iā lākou i ka ʻoiaʻiʻo e like me kou ʻike. E kū pū ʻoe me lākou i ka pilikia ma kahi o ka mālama iā lākou mai kahi mamao ʻoluʻolu. ʻAʻole kekahi o ia mau mea e hilinaʻi ana i ka hopena, ʻo ia hoʻi ʻaʻole hiki ke hōʻike ʻia kekahi o ia mau mea ma hope he wahaheʻe.

E ʻōlelo i kāu mea i ʻike ai, kāu i ʻike ʻole ai, a me ka mea e hiki mai ana

I ka wā maopopo ʻole ka wā e hiki mai ana, ʻo ka mea hoʻomalielie loa e hāʻawi ai ʻoe, ʻo ia kahi kiʻi maopopo o ka honua a ʻoe e kū maoli nei. Hōʻano ʻo Harvard Business Review, i kona kākau ʻana e pili ana i ke ʻano e kamaʻilio ai i kahi hui i ka wā maopopo ʻole ka wā e hiki mai ana, i ka hana a ke alakaʻi ma ke ʻano he hāʻawi ʻana i ka palekana me ka manaʻolana wahaheʻe ʻole. Hana kekahi hoʻolālā paʻa i ka hapa nui o ka hana:

  1. Eia kā kākou i ʻike ai. E ʻōlelo i nā ʻoiaʻiʻo i hōʻoia maoli ʻia, me ka maopopo, me ka hoʻopalupalu ʻole iā lākou. Hiki i nā kānaka ke hāpai i kekahi ʻoiaʻiʻo paʻakikī. ʻO ka mea hiki ʻole iā lākou, ʻo ia ka ʻike ʻana ke hūnā nei ʻoe i kekahi.
  2. Eia kā kākou i ʻike ʻole ai. ʻO ke kapa ʻana i nā mea ʻike ʻole me ka leo nui, he mea hoʻomalielie ia. Haʻi ia i nā kānaka he ʻoiaʻiʻo a kaʻana like nā hakahaka o ko lākou ʻike ponoʻī, ʻaʻole he hōʻailona e nele ana lākou i kekahi mea maopopo.
  3. Eia kā kākou e hana nei no ka hakahaka. ʻOiai he ʻanuʻu liʻiliʻi a paʻa e hiki mai ana, hoʻihoʻi ia i ka manaʻo o ka mana. ʻO "E ʻike hou ana kākou ma ka Pōʻalima, a e haʻi au iā ʻoe i ka lā aʻu e lohe ai" ʻoi aku ia ma mua o kekahi huaʻōlelo hoʻomaha naʻau.

ʻOi aku ke koʻikoʻi o kēlā ʻāpana ʻekolu ma mua o ka manaʻo o nā kānaka. ʻOi aku ka paʻakikī o ka hāpai ʻana i ka maopopo ʻole i ka wā e ʻano hana ʻole ai ia, e like me ke kali ʻana i ka pōʻeleʻele no kekahi mea e hana ʻia iā ʻoe. ʻO kahi ʻanuʻu e hiki mai ana, ʻoiai he liʻiliʻi, hoʻololi ia i ke kali i kahi mea me ke kino.

E ʻike i ka mea a kēia hoʻolālā e hōʻole nei e hana. ʻAʻole ia e wānana i ka hopena. ʻAʻole ia e ʻōlelo "a e holo pono ana nā mea a pau." Hāʻawi ia i nā kānaka i ka ʻoiaʻiʻo, ka nui ʻoiaʻiʻo o ka mea ʻike ʻole, a me kahi kumu e manaʻoʻiʻo ai ke hana nei ʻoe ma luna ona. Hoʻomalielie kēlā hui ʻana i kahi lumi ʻoi aku ka paʻa ma mua o ka hōʻoia leʻaleʻa.

ʻO ka ʻae ʻana ʻaʻohe ou pane, hoʻopalekana ia iā ʻoe e ukali ʻia

Aia kahi makaʻu ma lalo o kēia mau mea a pau, ʻo ia ka ʻae ʻana o ka maopopo ʻole e hōʻike ana iā ʻoe he nāwaliwali, a pono ke kanaka makaʻu iā ʻoe e ʻano maopopo. Kuhi ka noiʻi i ke ala ʻē aʻe.

Hōʻano ʻo Amy Edmondson, ke kumu ʻo Harvard nona ka hana e pili ana i ka palekana noʻonoʻo i hoʻoholo i ko kākou noʻonoʻo ʻana no ka hilinaʻi i loko o nā hui, i ka makaukau o ke alakaʻi e ʻae i kona hemahema ponoʻī ma ke ʻano he kahua, ʻaʻole he hewa. Pono e mālama i kāna ʻōlelo i loko o kou ʻeke: "Hiki paha iaʻu ke nele i kekahi mea ma ʻaneʻi. Pono au e lohe mai iā ʻoukou." ʻAʻole heluhelu ʻia ia he hiki ʻole. Heluhelu ʻia ia he ʻoiaʻiʻo, a hāʻawi ia i ka poʻe a puni ʻoe i ka ʻae e lawe mai i ka ʻoiaʻiʻo iā ʻoe ma kahi o ka nūhou wale nō a lākou e manaʻo ai āu e makemake ai.

ʻO ke alakaʻi i ʻae ʻole i kahi hakahaka, aʻo ʻo ia i nā mea a pau e hana hoʻolike i ka hilinaʻi. ʻO ke alakaʻi e hiki ke ʻōlelo "ʻAʻole au i ʻike, a ʻaʻole au e hoʻomāke" lilo ʻo ia i mea e hiki maoli ai i nā kānaka ke hilinaʻi i loko o ka pōʻeleʻele, no ka mea ua hōʻike lākou ʻaʻole lākou e uhi.

ʻO ke ʻano o kēia i ke ola maoli

ʻAʻole kōkua nui nā manaʻo ʻano lewa ma ka puka. Eia nā mana ʻoiaʻiʻo o ka manawa, ke ʻano e hiki maoli ai iā ʻoe ke ʻōlelo me ka leo nui.

Ma kahi o "Mai hopohopo, palekana kāu hana", i ka wā maopopo ʻole iā ʻoe:

"ʻAʻole au e hoʻomāke he piha kuʻu kiʻi, no ka mea ʻaʻole. Eia kaʻu mea hiki ke haʻi iā ʻoe me ka ʻoiaʻiʻo i kēia manawa, a i ka minuke e loli ai ia, ʻo ʻoe ka mea mua e lohe mai iaʻu."

Ma kahi o "Maopopo iaʻu e hoʻi maʻemaʻe ana nā hōʻike koko", i kekahi e kali ana i nā hopena:

"Weliweli kēia kali, ʻaʻole au e hoʻāʻo e hoʻohuli iā ʻoe mai ka makaʻu. ʻO ka mea a nā hopena e ʻōlelo ai, ʻaʻole ʻoe e hele mehameha. E kū ana au i ʻaneʻi."

Ma kahi o "Aia nā mea a pau ma lalo o ka mana", i ka wā maopopo ʻole pēlā:

"He pule paʻakikī kēia ʻaʻole au e hoʻonani iā ia. Ke kālele nei kākou i ka mea aʻe i mua o kākou, a e mālama au iā ʻoe i loko o ka pō i kona neʻe ʻana."

Hoʻohaʻahaʻa kēlā me kēia o ia mau mea i ka makaʻu me ka lilo ʻole i kahi hoʻohiki hiki ʻole iā ʻoe ke uhi. ʻIke lākou i ka manaʻo, haʻi lākou i ka ʻoiaʻiʻo, a hāʻawi lākou i ka mea hoʻokahi nāu maoli e hāʻawi ai: kou noho ʻana a me kou ʻoiaʻiʻo.

Kekahi mau mea e kōkua ai

  • E hōʻoia i ka manaʻo ma mua o kāu ʻōlelo ʻana e pili ana i nā ʻoiaʻiʻo. ʻO "ʻOiaʻiʻo, ke hopohopo nei ʻoe, he nui kēia" ʻoi aku ka hana e hoʻomaha i kekahi ma mua o kahi paukū kūpono. Hoʻomaha nā kānaka ke ʻike lākou ua hoʻomaopopo ʻia lākou, ʻaʻole ma mua.
  • E hoʻokūlike i ko lākou wikiwiki, ʻaʻole i kou ʻoluʻolu ʻole. No kou ʻoluʻolu ʻole ponoʻī i ka nānā ʻana i kekahi e ʻeha ai ka wikiwiki e hoʻomaha naʻau. E noho ma laila i hoʻokahi puʻu ʻoi aku ka lōʻihi ma mua o ka ʻoluʻolu. ʻO ka hāmau me ʻoe i loko, ʻoi aku ia ma mua o kahi lālani wikiwiki kani wahaheʻe.
  • E maopopo i kāu mea e hiki ai ke hoʻohiki. ʻO "E ʻike au a kāhea iā ʻoe i ka lā ʻapōpō" he hoʻohiki maoli ia, liʻiliʻi a hiki ke mālama. Lele ʻē ka hoʻomaha lewa. Hōʻiʻo ka hoʻohiki liʻiliʻi i mālama ʻia i ka hilinaʻi.
  • Mai ʻaiʻē pū i ka pilikia. ʻAʻole like ka ʻoiaʻiʻo me ka helu ʻana i kēlā me kēia hihia ʻino loa. E pili i ka mea ʻoiaʻiʻo a me ka mea i ʻike ʻia. Ke ʻimi nei ʻoe i ka paʻa a me ka ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole i ka ʻino.
  • A laila e mālama i ka hoʻohiki āu i hana ai. ʻO kēia ke kahua holoʻokoʻa. ʻO ka hana ʻana ma hope ka mea e hoʻololi ai i kāu mau ʻōlelo mai kēia kūkākūkā i mea e manaʻoʻiʻo ai iā ʻoe i ka mea aʻe.

I ka wā ʻoi aku ia ma mua o kahi kūkākūkā paʻakikī

I kekahi manawa, ʻaʻole hopohopo wale ke kanaka i mua ou no kahi hopena maopopo ʻole. Ke piholo nei ʻo ia ma lalo ona. Inā ʻano hiki ʻole ke kanaka ke hana, hiki ʻole ke hiamoe a ʻai, ʻōlelo e pili ana i ka lilo i kaumaha, a ʻōlelo ma kekahi ʻano ʻaʻole ʻo ia makemake e noho ma ʻaneʻi, ʻaʻole ia he manawa no ka ʻoiaʻiʻo lokomaikaʻi ma luna. He manawa ia e noho kokoke a kōkua iā lākou e hiki i ke kākoʻo maoli, kahi kauka, kahi mea aʻo noʻonoʻo, a kahi laina pilikia, a ʻaʻole e haʻalele iā lākou mehameha me ia. ʻAʻole pono ʻoe e lilo i ka mea me nā pane. Pono ʻoe wale nō e lilo i ka mea ʻaʻole e huli ʻē a kōkua iā lākou e ʻimi i kekahi e hiki ai.

ʻAʻole ka mea ʻoi aku ka paʻa hiki iā ʻoe ke lilo no ka poʻe e hilinaʻi ana iā ʻoe, ʻaʻole ia ka maopopo. ʻAʻole ka maopopo nāu ponoʻī e hāʻawi ai. ʻO ia ka ʻoiaʻiʻo mālie a hiki ke hōʻike ʻia, i ka wā paʻakikī nā mea, haʻi ʻoe iā lākou i ka ʻoiaʻiʻo a noho ʻoe. ʻO ia kahi hoʻohiki e hiki maoli iā ʻoe ke mālama, a ʻo ka mālama ʻana i ia ka mea a lākou e hoʻomanaʻo ai ma hope o ko lākou poina ʻana i ke kumu o ka pule ʻino.

Nā Kumu

Ma mua o kou haʻalele ʻana, he ʻōlelo no ka mālama

Hāʻawi ʻo KEEP CALM i nā mea hana hoʻonaʻauao manuahi e kōkua iā ʻoe iho. ʻAʻole kēia he ʻōlelo aʻo lapaʻau, he hōʻoia maʻi, a i ʻole he lāʻau lapaʻau, a ʻaʻole ia he pani no ka mālama ʻana a ka loea. Inā kani kekahi mea ma ʻaneʻi me he mea ʻoi aku ma mua o ke koʻikoʻi maʻamau, he ʻanuʻu ikaika a kūpono ka launa ʻana me ka loea.

If you are in crisis or thinking about harming yourself, you are not alone. In the US, call or text 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), text HOME to 741741 (Crisis Text Line), or call 911 in an emergency.