Bí O Ṣe Lè Dúró Ní Ìfọ̀kànbalẹ̀ Nígbà Tí Ìjíròrò Bá Gbóná

Àkókò pàtó kan wà tí o ṣeé ṣe kí o mọ̀. Ìjíròrò náà yẹ̀. Ìṣẹ́jú àáyá kan sẹ́yìn o ń sọ̀rọ̀, báyìí o sì ti múra dúró. Ojú rẹ gbóná. Ọkàn rẹ ń lù kíákíá. Ohunkóhun tí ẹnì kejì ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ ṣì ń dún létí rẹ, ìfèsì kan sì ti ń dá tí o fura pé ìwọ yóò kábàámọ̀. O kò pinnu láti jà. Ara rẹ pinnu fún ọ.

Àkókò yẹn tọ́ sí láti lóye, nítorí pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ohun tó ń ṣàṣìṣe nínú ìjíròrò tó gbóná ń ṣàṣìṣe níbẹ̀ gan-an, ní àwọn ìṣẹ́jú àáyá díẹ̀ lẹ́yìn ìbúgbàù náà àti kí o tó sọ̀rọ̀. Bí o bá lè ṣe ohun tó wúlò ní àlàfo yẹn, ìyókù ìjíròrò náà ní àǹfààní. Bí o kò bá lè ṣe é, ìwọ yóò sábà sọ ohun tó ń yí ìyàtọ̀ èrò padà sí ọgbẹ́.

Ìròyìn rere ni pé dídúró ní ìfọ̀kànbalẹ̀ ní àwọn àkókò wọ̀nyẹn jẹ́ àkójọ àwọn ọgbọ́n kéékèèké tí a lè kọ́ jù lọ. Kì í ṣe ìwà tí a bí ọ pẹ̀lú. Kì í ṣe agbára ìfẹ́. Àwọn ọgbọ́n.

Ìdí tí ìjíròrò líle fi ń gba ara rẹ

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lóòótọ́, nítorí ó ń mú ìyókù dín ohun ìjìnlẹ̀ kù.

Jìnnà nínú ọpọlọ rẹ ni ọ̀nà-ìṣe kékeré kan tí a ń pè ní amygdala wà, ọ̀kan lára iṣẹ́ rẹ̀ ni láti ṣàyẹ̀wò fún ewu àti láti lu agogo ìdágìrì kíákíá. Kì í dúró dè apá tó ní ìrònú nínú ọpọlọ rẹ kí ó tó dáwọ́. Nígbà tí ó bá rí ewu, ó ń tì sípò aṣẹ́dúró ọ̀nà ìṣàn ara rẹ, ìfèsì jíjà-tàbí-sá. Ìró ọkàn ń gòkè, ìmí di pẹrẹsẹ, homonu ìnira ń ṣàn wọlé, iṣan ń le. Èyí ni ọ̀nà-ìṣe kan náà tí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti fò sẹ́yìn kúrò lọ́nà ọkọ̀. Ìṣòro náà ni pé kò sábà lè mọ ìyàtọ̀ láàrin ọkọ̀ gidi àti ohùn olólùfẹ́ rẹ.

Nígbà tí agogo ìdágìrì yẹn bá pariwo, apá ọpọlọ rẹ tí o nílò jùlọ nínú ìjà, apá tó ń wọn àwọn ọ̀rọ̀, tó ń ka ẹnì kejì, tó sì ń di èrò ju ọ̀kan mú ní àkókò kan náà, ni yóò dákẹ́ sí i. Àwọn ènìyàn máa ń pe àpẹẹrẹ tó pọ̀jù ní ìgbàlé amygdala. O ti nímọ̀lára rẹ̀. Ó jẹ́ àkókò tí o sọ ohun tó mú tó sì gbọ́n tó sì jẹ́ òótọ́ ìdajì, ohun tó wọ̀ dáadáa jù, tí o sì wo ojú ẹnì kejì tó ń ti.

Àwọn olùwádìí ìbátan ní orúkọ fún ipò gbígbóná yìí pẹ̀lú. Wọ́n pè é ní ìkún-bo. Nígbà tí o bá kún-bo, ara rẹ wà ní ìdìde gíga tó débi pé ìjíròrò tó méso jáde, tó ń yanjú ìṣòro, fẹ́rẹ̀ẹ́ jáde nínú àṣàyàn. O kò ṣòro. Ìmọ̀ ara rẹ ti kúrò nínú yàrá náà.

Ìyẹn ni àtúntò pàtàkì náà. Nígbà tí ìjíròrò bá gbóná, iṣẹ́ àkọ́kọ́ rẹ kì í ṣe láti borí ọ̀rọ̀ náà tàbí kódà láti ní ìmòye. Ó jẹ́ láti mú ara rẹ fúnra rẹ̀ sọ̀kalẹ̀ tó débi tí apá rẹ tó ní ìmòye lè padà wá ṣiṣẹ́.

Mú ìbúgbàù náà lọ́gán ní kíkún

O kò lè ṣàkóso ìjì tí o kò kíyèsí ìdìde rẹ̀. Ọ̀pọ̀ jù lọ ènìyàn máa ń pa àwọn àmì ìkún-bo àkọ́kọ́ tì wọ́n sì máa ń mọ̀ pé a gbé àwọn lọ lẹ́yìn náà nìkan, tí wọ́n ń tún un ṣe nínú wẹ̀wẹ̀.

Nítorí náà kọ́ àwọn àmì ara rẹ fúnra rẹ. Tiẹnìkọ̀ọ̀kan yàtọ̀ síra díẹ̀. Àwọn tó wọ́pọ̀:

• Ìgbóná lójijì lójú rẹ tàbí àyà rẹ
• Ọkàn rẹ tó ń lù tàbí ìmí rẹ tó di kíákíá àti pẹrẹsẹ
• Èbárìí tó dì, èjìká tó le, tàbí ìkùdu tí o kò pinnu láti dá
• Ìmọ̀lára ìran-ọ̀nà-jíjìn yẹn níbi tí ẹnì kejì kò ti dàbí ẹni tí o fẹ́ràn mọ́ tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí dàbí ọ̀tá
• Ìfẹ́ láti dá ọ̀rọ̀ lọ́wọ́, láti jẹ́ ẹni tó tọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, tàbí láti jáde

Kò sí ọ̀kan lára ìwọ̀nyí tó túmọ̀ sí pé o jẹ́ ènìyàn búburú tàbí olólùfẹ́ búburú. Wọ́n kàn jẹ́ àwọn iná dasibọ́ọ̀dù. Èrò ti mímọ̀ wọ́n ni àkókò. Bí o ṣe yára mú ìbúgbàù náà tó, àwọn àṣàyàn tí o ṣì ní pọ̀ sí i. Lẹ́yìn tí o bá ti kún-bo ní kíkún, àwọn àṣàyàn rẹ dín kù sí àwọn tó burú.

Àwọn nǹkan díẹ̀ tó ń ràn ọ́ lọ́wọ́ lóòótọ́ ní àkókò náà

Ìwọ̀nyí kì í ṣe àkọsílẹ̀ láti tẹ̀lé ní ìtẹ̀léra. Yan ọ̀kan tàbí méjì tó bá ọ àti àkókò náà mu.

Sọ ìmí-jáde rẹ di pẹ̀lẹ́

Èrọ tó yára jù tí o ní lórí ara tó ń sáré ni ìmí rẹ, pàápàá ìmí-jáde gígùn, pẹ̀lẹ́. Fa ìmí wọlé fún ìka mẹ́rin, lẹ́yìn náà jẹ́ kí ìmí-jáde gùn sí i, mẹ́fà tàbí bẹ́ẹ̀, pẹ̀lẹ́ àti láìfipá. Yíká díẹ̀ ti ìyẹn ń rán àmì gidi kọjá ọ̀nà ìṣàn ara rẹ pé pàjáwìrì ti parí. O lè ṣe é nígbà tí ẹnì kejì ṣì ń sọ̀rọ̀. Kò sí ẹni tó ní láti mọ̀.

Dárúkọ ohun tí o ń nímọ̀lára, fún ara rẹ

Èyí dún bí ohun tó rọrùn jù láti ṣiṣẹ́, ó sì kò bẹ́ẹ̀. Nígbà tí o bá fi ọ̀rọ̀ kan sí ìmọ̀lára náà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, "ó dára, mo ní ìbínú," tàbí "ìyẹn dun mí," ohun kan tí a lè díwọ̀n yí padà. Nínú ìwádìí àwòrán-ọpọlọ tí Matthew Lieberman dárí ní UCLA, ìṣe ti fífi orúkọ sí ìmọ̀lára kan dín iṣẹ́ amygdala kù ó sì mú apá ọpọlọ tó ní ìrònú, tó ń ṣàkóso wá síta sí i. Dídárúkọ ìmọ̀lára náà kì í mú kó parẹ́. Ó dín ojú-ọ̀bẹ kù, tó débi tí o lè ronú. Ó jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin jíjẹ́ ìbínú náà àti kíkíyèsí ìbínú náà.

Fi ìdánilójú sílẹ̀ fún ìṣẹ́jú àáyá kan

Ní àárín ìkún-bo, ọpọlọ rẹ fún ọ ní ìtàn kan: mo tọ́, wọ́n ń ṣe àìṣòótọ́, èyí ni ẹni tí wọ́n máa ń jẹ́ nígbà gbogbo. Ìtàn yẹn dàbí òtítọ́. Mú u gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́. O kò ní láti gba ìtumọ̀ tó dára jùlọ tó ṣeé ṣe gbọ́. Kàn dẹ ìdìmú rẹ lórí èyí tó burú jùlọ tó débi tí o fi máa wà nínú ìfẹ́ ìwádìí. Ìbéèrè tòótọ́, tí a béèrè ní ohùn gidi, lè yí gbogbo ìgbóná náà padà: "Ṣé o lè ràn mí lọ́wọ́ láti lóye ohun tí o túmọ̀ sí pẹ̀lú ìyẹn?"

Gbin ara rẹ

O kò ní fi ìrònú dé ìfọ̀kànbalẹ̀ nígbà tí ara rẹ ṣì wà nínú ìdágìrì. Nítorí náà ṣiṣẹ́ lórí ara náà tààrà. Ẹsẹ̀ tẹ́jú sórí ilẹ̀. Èjìká sọ̀kalẹ̀ kúrò létí rẹ. Tú èbárìí rẹ sílẹ̀. Mú ọwọ́ rẹ rọ̀. Kò sí ọ̀kan lára rẹ̀ tó tóbi, gbogbo rẹ̀ sì ń sọ ohun kan náà fún ọ̀nà ìṣàn ara rẹ: kì í ṣe pàjáwìrì gidi.

Nígbà tí ìgbésẹ̀ tó tọ́ jẹ́ láti dáwọ́ dúró

Lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan o máa ń mú ìbúgbàù náà pẹ́ jù, tàbí ó kàn tóbi jù. Ohun tó jẹ́ olóòótọ́ jùlọ, tó kún fún ìfẹ́ jùlọ tí o lè ṣe nínú ọ̀ràn yẹn ni láti dáwọ́ ìjíròrò náà dúró, lọ́nà tí o pinnu sí, pẹ̀lú ìṣọ́ra.

Èyí kì í ṣe bákan náà pẹ̀lú jíjáde pẹ̀lú ìbínú tàbí dídákẹ́ láti fìyà jẹ ẹnì kan. Ó jẹ́ òdìkejì rẹ̀. Ìyàtọ̀ náà ni pé o sọ ohun tí o ń ṣe, o sì ṣèlérí láti padà. Nǹkan bíi: "Mo fẹ́ ṣe èyí dáadáa pẹ̀lú rẹ, ìbínú mi sì pọ̀ jù láti ṣe é dáadáa ní báyìí. Ṣé a lè gba ìṣẹ́jú ogún kí a sì padà sí i?"

Ìṣẹ́jú ogún náà ṣe pàtàkì, kì í sì í ṣe láìní ìdí. Ìwádìí láti Gottman Institute rí i pé kẹ́míkà ìnira ti ìkún-bo gba àkókò gidi láti fọ́ kúrò nínú ara rẹ, lórí ìwọ̀n ìṣẹ́jú ogún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, kí o tó lè sọ̀rọ̀ dáadáa lẹ́ẹ̀kan sí i lọ́nà ìmọ̀ ara. Àti èyí ni àdékùn tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń pa tì: ìsinmi náà ń ṣiṣẹ́ kìkì bí o bá jẹ́ kí ara rẹ balẹ̀ lóòótọ́. Bí o bá ná àkókò náà lórí ìṣàdánwò ìfèsì rẹ tí o sì ń bọ́ ẹ̀dùn ọkàn rẹ, ara rẹ kì yóò sọ̀kalẹ̀. Ná a lórí ohun tó ń tù ọ́ nínú lóòótọ́, ìrìn, orin, ìmí pẹ̀lẹ́, ohunkóhun àfi ìtúnṣe ọkàn. Nínú ọ̀kan lára àwọn ìwádìí wọn, àwọn tọkọtaya tó dáwọ́ dúró tí wọ́n sì ka ìwé ìròyìn fún ìdajì wákàtí padà wá pẹ̀lú ìró ọkàn tó dín kù àti ìjíròrò tó móoru sí i tó sì méso jáde sí i ní ọ̀nà tó hàn kedere.

Nígbà náà mú ọ̀rọ̀ rẹ ṣẹ kí o sì padà. Ìsinmi tí o kò padà láti inú rẹ̀ jẹ́ ìkọ̀sílẹ̀ kìkì pẹ̀lú orúkọ tó dára.

Ìwọ̀n tó pẹ̀lẹ́ ju "má ṣe pàdánù ara rẹ láé"

Ìwọ yóò pàdánù ìfọ̀kànbalẹ̀ rẹ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Gbogbo ènìyàn máa ń ṣe é, pàápàá pẹ̀lú àwọn tó súnmọ́ wa jùlọ, nítorí àwọn ni ìjíròrò tó ṣe pàtàkì jùlọ tó sì ń wọ̀ wá jìnnà jùlọ. Àfojúsùn náà kì í ṣe láti di ènìyàn tó kò nímọ̀lára nǹkan kankan nínú ìjíròrò líle. Ẹni yẹn kì yóò ní ìfọ̀kànbalẹ̀. Wọn yóò jẹ́ ẹni tí kò sí.

Ohun tí o ń kọ́ dípò ni agbára láti kíyèsí ìjì náà, gun un láìfi lulẹ̀, kí o sì tún un ṣe nígbà tí o bá yẹ̀. "Mo le ní ìṣẹ́jú kan sẹ́yìn, mo sì kábàámọ̀, ìyẹn kì í ṣe bí mo ṣe fẹ́ bá ọ sọ̀rọ̀" ṣe púpọ̀ fún ìbátan ju ìṣe pípé, tí a ṣàkóso láé lè ṣe. Àtúnṣe jẹ́ ọgbọ́n pẹ̀lú, ó sì lè jẹ́ èyí tó ṣe pàtàkì jù.

Bí o bá rí i pé ìjà máa ń yẹ̀ wọnú ohun tó ń dẹ́rùbani déédéé, bí ìgbóná nínú ìjíròrò ara rẹ bá ń tú sínú ìhalẹ̀, ìkórìíra tí kò wo sàn, tàbí ohunkóhun tó fi ọ́ tàbí ẹlòmíràn sílẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀lára àìní ààbò, èyí tọ́ sí ju eré ìmí lọ. Onísègùn ọpọlọ tọkọtaya tàbí olùdámọ̀ràn lè ṣèrànwọ́ nígbà tí ìjà kan náà bá ń ṣẹlẹ̀ láìka ohun tí o gbìyànjú sí. Bí ìbátan kan bá sì ti dákẹ́ ní rírí láìní ààbò, fífọwọ́ kàn ọ̀jọ̀gbọ́n tàbí ẹni tí a gbẹ́kẹ̀lé kì í ṣe ìfèsì àpọ̀jù. Ó jẹ́ ohun tó bọ́gbọ́nmu láti ṣe fún ara rẹ.

Ọ̀pọ̀ jù lọ ìjíròrò tó gbóná, sá, kì í ṣe pàjáwìrì. Wọ́n kàn jẹ́ ènìyàn méjì tó ń bìkítà, tí ìṣàn omi àtijọ́ kan náà gbé fún ìṣẹ́jú díẹ̀. Mú ìbúgbàù náà, mú ara rẹ rọ̀, kí o sì dúró tó láti rántí pé ẹ wà ní ẹgbẹ́ kan náà. Ìyẹn sábà máa tó.

Àwọn orísun

• Cleveland Clinic, Amygdala: What It Is and What It Controls
• The Gottman Institute, Weekend Homework Assignment: Physiological Self-Soothing
• Lieberman et al., Putting Feelings Into Words: Affect Labeling Disrupts Amygdala Activity in Response to Affective Stimuli (Psychological Science, via UCLA Social Affective Neuroscience Lab)
• Harvard Health Publishing, The nature of anger