Ìmọ̀-ara-ẹni Gẹ́gẹ́ bí Ọgbọ́n Àṣáájú

Ìdákẹ́rọ́rọ́ oníṣẹ̀lẹ̀ kan wà tí ó máa ń tẹ̀lé ìdáhùn-ìtọ́sọ́nà tí o kò retí. Ẹnì kan sọ fún ọ pé o dà bí ẹni tí kò lè fara dà á nínú àwọn ìpàdé, tàbí pé àwọn ènìyàn ń fàsẹ́yìn ní àyíká rẹ, tàbí pé ohun tí o rò pé agbára rẹ ni gan-an ni ohun tí ó ń rẹ ẹgbẹ́ rẹ mọ́lẹ̀. Fún ìṣẹ́jú kan, ilẹ̀ dà bí ẹni tí ó ń wó. Àwòrán ara rẹ tí o ti ń rù kiri kò bá èyí tí àwọn ẹlòmíràn ti ń bá gbé mu.

Ọ̀pọ̀ wa ló mọ ìmọ̀lára yẹn. Ohun tí ó nira láti tẹ́wọ́ gbà ni bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀ tó láìsí pé ẹnikẹ́ni sọ ọ̀rọ̀ kan.

Onímọ̀-nípa-ọpọlọ Tasha Eurich lo ọ̀pọ̀ ọdún láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa èyí pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìwádìí rẹ̀, ó sì ṣàyẹ̀wò ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn. Ohun tí ìwádìí náà rí jẹ́ ohun tí ó ń rẹ ẹni sílẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdá márùndínlọ́gọ́rùn-ún (95) nínú ọgọ́rùn-ún ènìyàn ló gbà pé àwọn ní ìmọ̀-ara-ẹni. Ṣùgbọ́n nígbà tí o bá wọ̀n ọn ní ti gidi, ìdá mẹ́wàá sí ìdá mẹ́ẹ̀ẹ́dógún nínú ọgọ́rùn-ún nìkan ló ní i. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ló ń rìn kiri pẹ̀lú ìdánilójú pé àwọn mọ ara wọn, nígbà tí wọ́n ń pàdánù àmì náà ní ìdákẹ́rọ́rọ́.

Àlàfo yẹn ni kókó gidi ti àpilẹ̀kọ yìí. Ìmọ̀-ara-ẹni dún bí ohun rírọ̀, bí ohun tí o lè fi sí orí pátákó àlá. Ṣùgbọ́n ó sún mọ́ ìdàkejì rẹ̀. Ó jẹ́ ọgbọ́n tí ó pinnu bóyá gbogbo àwọn ọgbọ́n rẹ mìíràn yóò já sí bí o ṣe fẹ́, ó sì jẹ́ èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aṣáájú rò pé àwọn ti kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ tán.

Ọ̀nà ríran méjì

Iṣẹ́ Eurich fa ìlà kan tí ó tọ́ láti dì mú. Oríṣi ìmọ̀-ara-ẹni ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ méjì ló wà, kí o sì jáfáfá nínú ọ̀kan kò sọ ohunkóhun fún ọ nípa èkejì.

Àkọ́kọ́ ni ti inú: bí o ṣe lóye àwọn ìlànà-ìwà rẹ, àwọn ìhùwàsí rẹ, ohun tí o fẹ́, ohun tí ó ń mú ọ bínú, àti ohun tí o jáfáfá níṣe ní ti gidi, kedere tó. Èyí ni ìwò inú. Èyí ni ohun tí àwọn ènìyàn sábà máa ń túmọ̀ sí nígbà tí wọ́n bá sọ pé “mọ ara rẹ.”

Èkejì ni ti òde: bí o ṣe lóye ọ̀nà tí o ṣe fara hàn sí àwọn ẹlòmíràn, ní pípéye tó. Kì í ṣe bí o ṣe ń retí pé o já sí. Bí o ṣe já sí ní ti gidi.

Ohun tí ó yani lẹ́nu ni pé àwọn méjèèjì kì í rìn papọ̀. O lè jẹ́ ẹni tí ó ń ronú jinlẹ̀, tí ó ń kọ àkọsílẹ̀ ojoojúmọ́ ní àárọ̀, tí ó mọ àwọn ohun tí ń rú ẹ sókè dáadáa, síbẹ̀ o kò tíì mọ̀ rárá pé ẹgbẹ́ rẹ ń ní ìrírí rẹ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kò lọ́wọ́ọ̀rọ̀ tàbí tí ó fẹ́ darí gbogbo nǹkan. Eurich rí odindi ẹ̀ka ènìyàn tí ó rí báyìí. Wọ́n ti ṣe iṣẹ́ inú, torí náà wọ́n ní ìdánilójú pé àwọn ní ìmọ̀-ara-ẹni, ṣùgbọ́n wọ́n fo ìdajì òde náà pátápátá. Àbájáde rẹ̀ ni ènìyàn tí ó ní ìmọ̀lára pé òun ti ṣàyẹ̀wò ara òun, tí ó sì jẹ́, lójú gbogbo àwọn tí ó yí i ká, ẹni tí kò mọ bí ó ṣe ń fara hàn díẹ̀.

Fún ẹnikẹ́ni tí ó ń ṣàkóso, ìdajì òde ni èyí tí ó ń bunijẹ. Àwọn èròngbà rẹ ń gbé ní orí rẹ. Ipa rẹ ń gbé nínú àwọn ẹlòmíràn. Èkejì nìkan ni wọ́n máa ń fèsì sí.

Ìdí tí ìgbéga fi lè mú kí èyí burú sí i

Èyí ni ìyí-padà tí kò tura ni. O lè retí pé ìmọ̀-ara-ẹni yóò máa dàgbà pẹ̀lú ìrírí àti ipò gíga. Ẹ̀rí tọ́ka sí ọ̀nà mìíràn.

Ìwádìí Eurich rí i pé àwọn aṣáájú tí wọ́n ní agbára jù tí wọ́n sì ga ní ipò máa ń fi iye tí ó pọ̀jù sí agbára ara wọn, àwọn ènìyàn tí ó yí wọn ká sì máa ń rí àlàfo tí ó tóbi sí i, kì í ṣe èyí tí ó kéré. Ọ̀nà tí ó rọrùn wà lẹ́yìn rẹ̀. Bí o ṣe ń gòkè sí i tó, bẹ́ẹ̀ ni iye àwọn tí ó fẹ́ sọ òtítọ́ fún ọ ń dín kù. Oyè rẹ á bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ fún ọ. Ìdáhùn-ìtọ́sọ́nà onítòótọ́ á gbẹ ní àkókò tí o nílò rẹ̀ jù, o sì lè ṣì ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà lóye sí ìfọwọ́sí.

Torí náà, aṣáájú náà ń bá ọ̀nà rẹ̀ lọ pẹ̀lú ìdánilójú, nígbà tí àwòrán gidi náà ń fọ́ kúrò lójú ní ìdákẹ́rọ́rọ́. Agbára kì í kàn wọ orí ẹni nìkan. Ó ń dín ìwífún tí ń dé orí rẹ kù láti ìpilẹ̀ṣẹ̀.

Ohun tí ó ná, àti iye tí ó tọ́

Nígbà tí ìmọ̀-ara-ẹni kò sí, ìbàjẹ́ náà kì í ṣe èyí tí ó fojú hàn. Owó orí tí ń tẹ̀síwájú ni. A ń ṣe àwọn ìpinnu lórí àwòrán òtítọ́ tí a ti sọ dídùn. Ìjà kan náà ń tún ṣẹlẹ̀ léraléra nítorí pé kò sí ẹni tí ó dárúkọ ipa tí o ń kó nínú rẹ̀. Àwọn ènìyàn rere ń jáde kúrò fún ìdí tí wọn kì í sọ jáde ní gbangba.

Nígbà tí ó bá wà níbẹ̀, ìṣirò náà yí padà. Daniel Goleman, ẹni tí ó fi ọgbọ́n-ìmọ̀lára hàn sí ayé, gbé ìmọ̀-ìmọ̀lára-ara-ẹni ka ìpìlẹ̀ gbogbo ìlànà náà, agbára tí àwọn yòókù dá lé lórí. Iṣẹ́ láti inú ìlànà rẹ̀, tí ilé-iṣẹ́ ìmọ̀ràn Korn Ferry ṣàyẹ̀wò, rí i pé àwọn aṣáájú tí wọ́n lágbára nínú ìmọ̀-ìmọ̀lára-ara-ẹni sábà máa ń lágbára nínú ọ̀pọ̀ àwọn agbára àṣáájú mìíràn pẹ̀lú, àti pé àwọn ẹgbẹ́ wọn máa ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú okun gíga àti iṣẹ́-ṣíṣe tí ó lágbára ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà. Àwọn aṣáájú tí kò ní i sábà máa ń fi ojú-ọjọ́ kíkorò sílẹ̀ lẹ́yìn wọn.

Ìyẹn bá ohun kan tí ọ̀pọ̀ wa ti ní ìrírí rẹ̀ láti ọwọ́ olùgbà mu. Àwọn ọ̀gá tí a ṣe iṣẹ́ tí ó dára jù fún kì í ṣe àwọn tí ó gbọ́n jù tàbí tí ó ní ìdánilójú jù. Àwọn tí ó mọ etí ara wọn ni wọ́n jẹ́, àwọn tí ó lè sọ pé “ibi àìlera ni fún mi” láìṣojo, àwọn tí kò mú kí o máa ṣàkóso àwọn ojú-àìríran wọn lórí iṣẹ́ rẹ gidi.

Bí a ṣe lè kọ́ ọ ní ti gidi

Ìmọ̀-ara-ẹni kì í ṣe ìwà tí a fún ọ. Àṣà ni, ó sì ṣeé kọ́. Àwọn nǹkan díẹ̀ tí ó ń mú ìyípadà bá a ní tòótọ́:

• Bi "kín," kì í ṣe "kí nìdí." Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tí Eurich rí tí ó wúlò jù. Nígbà tí nǹkan kan bá lọ àṣìṣe tí o sì bi ara rẹ pé *kí nìdí* (kí nìdí tí mo fi rí báyìí, kí nìdí tí mo fi hùwà bẹ́ẹ̀), o sábà máa ń wọ inú àwọn ìtàn àti ìdáláre-ara-ẹni dípò òtítọ́. Fi *kín* rọ́pò rẹ̀. "Kín ni ń ṣẹlẹ̀ sí mi ní àkókò yẹn? Kín ni àwọn ipò wọ̀nyí ní ní ìbámu? Kín ni mo fẹ́ ṣe ní ọ̀nà mìíràn?" Àwọn ìbéèrè *kín* ń mú kí o máa wo iwájú, wọ́n sì dá ìṣàròyíká dúró kí ó tó bẹ̀rẹ̀.
• Wá ìwòye òde ní mímọ̀ọ́mọ̀. Ìrònú inú nìkan jẹ́ iyàrá ìró-padà. O nílò ìwọ̀nba àwọn ènìyàn tí wọn yóò sọ ohun tí kò dùn fún ọ, o sì gbọ́dọ̀ mú kí ó láìléwu fún wọn láti ṣe é. Yan ẹni méjì tàbí mẹ́ta tí o gbẹ́kẹ̀lé. Bèèrè ohun kan pàtó, kì í ṣe "ìdáhùn-ìtọ́sọ́nà èyíkéyìí?" bíkòṣe "kín ni ohun kan tí mo ń ṣe tí ó mú kí ó nira láti bá mi ṣiṣẹ́?" Lẹ́yìn náà, jókòó pẹ̀lú ìdáhùn náà dípò kí o dáàbò bo ara rẹ lòdì sí i.
• Kíyèsí àyíká náà, kì í ṣe ara rẹ nìkan. Ipa rẹ ń fara hàn nínú ìwà àwọn ẹlòmíràn. Ṣé àwọn ènìyàn máa ń dákẹ́ nígbà tí o bá wọlé? Ṣé wọ́n ń dẹ́kun mímú àwọn ìṣòro wá bá ọ? Ṣé wọ́n ń ṣàlàyé àṣejù, tàbí kánjú láti fọwọ́ sí? Àyíká náà jẹ́ dígí. Kọ́ láti kà á.
• Dárúkọ àwọn ìlànà rẹ kí wọ́n tó darí rẹ. Ṣàkíyèsí àwọn ipò tí ń tún ṣẹlẹ̀ tí ń fa ọ kúrò ní àárín, bí irú àtakò kan, kí a dá ọ lẹ́nu wò, tàbí ènìyàn kan pàtó. O kò lè ṣàkóso ìhùwàsí tí o kò rí tí ó ń bọ̀. Dídárúkọ rẹ̀ jẹ́ ìdajì iṣẹ́ náà.
• Mú kí ìdáhùn-ìtọ́sọ́nà ṣeé fàradà. Àwọn ènìyàn yóò máa bá a lọ ní sísọ òtítọ́ fún ọ nìkan bí ó bá dára fún wọn nígbà tí wọ́n bá ṣe é. Dúpẹ́ lọ́wọ́ ẹni tí ó sọ ohun líle fún ọ, kódà nígbà tí ó bá dun ọ. Pàápàá jù lọ nígbà náà. Ọ̀nà tí o gbà fèsì sí ìdáhùn-ìtọ́sọ́nà onítòótọ́ kan ló pinnu bóyá o máa rí èkejì láéláé.

Kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyí tí ó béèrè ìpadàsẹ́yìn tàbí àyípadà ìwà pátápátá. Àwọn àṣà kékeré ni wọ́n, tí a lè tún ṣe. Kókó náà kì í ṣe láti dé ọ̀dọ̀ ara-ẹni tí ó parí, tí a mọ̀ pátápátá. Ara-ẹni bẹ́ẹ̀ kò sí. Kókó náà ni láti má jẹ́ kí àlàfo tó wà láàrin ẹni tí o rò pé o jẹ́ àti ẹni tí o jẹ́ ní ti gidi máa dàgbà nínú òkùnkùn.

Ọ̀rọ̀ pẹ̀lẹ́ kan kí o tó lọ wá àwọn àbùkù

Ìkìlọ̀ kan, nítorí pé irú ọgbọ́n yìí ni ó lè bàjẹ́. Ìmọ̀-ara-ẹni jẹ́ láti mú kí o túbọ̀ ye ọ kedere, kì í ṣe láti fún ọ ní ọ̀pá mímú tí o fi máa lu ara rẹ. Bí yíyí àfiyèsí rẹ sí inú bá ń mú àkọsílẹ̀ gbogbo ohun tí kò dára nípa rẹ jáde jù lọ, ìyẹn kì í ṣe òye. Ìṣàròyíká tí ó wọ aṣọ òye ni ìyẹn, ó sì máa ń mú kí àwọn ènìyàn túbọ̀ ní àníyàn kí wọ́n sì dín ní agbára ìṣe, kì í ṣe kí ó pọ̀ sí i.

Èròngbà náà jẹ́ òtítọ́, kì í ṣe líle. O ń gbìyànjú láti rí ara rẹ bí olùdámọ̀ràn rere ṣe máa rí ọ: pẹ̀lú ojú tí ó mọ́ nípa àwọn àlàfo, ṣùgbọ́n tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ rẹ ní ìpìlẹ̀. Bí ìwòye inú rẹ nípa ara rẹ bá ti ń fìyà jẹ ọ láìdẹ̀kun fún ìgbà díẹ̀, tàbí bí wíwo inú bá máa ń mú ọ bọ́ sínú ibi òkùnkùn nígbà gbogbo, ìyẹn tọ́ láti bá oníṣègùn-ọpọlọ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Ìmọ̀-ara-ẹni kedere àti àánú-ara-ẹni kì í ṣe ìdàkejì ara wọn. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń dàgbà jù sábà máa ń ní àwọn méjèèjì.

Bẹ̀rẹ̀ ní kékeré. Bèèrè ìbéèrè onítòótọ́ kan lọ́wọ́ ẹnì kan ní ọ̀sẹ̀ yìí, kí o sì fetí sí ìdáhùn náà ní ti gidi. Ìyẹn ni gbogbo ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, What Self-Awareness Really Is (and How to Cultivate It) (Tasha Eurich)
• Korn Ferry, What is Emotional Self-Awareness?
• University of Chicago Harris School of Public Policy, High-Performing Professionals Run on Self-Awareness