Ìṣe kan wà nínú gbogbo ìjíròrò tí kò ná ni ní owó kankan, tí kò nílò ìmúrasílẹ̀, tí ó sì wà fún gbogbo ẹni tí ó jókòó ní tábìlì náà. Ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta lẹ́yìn tí ẹnì kejì bá dáwọ́ ọ̀rọ̀ dúró ni.
Ọ̀pọ̀ wa ni ó ń fi ìṣẹ́jú àáyá yẹn sílẹ̀. Ìdámọ̀ràn kan dé, kí ó tó tilẹ̀ parí dídé, a ti sọ pé “bẹ́ẹ̀ ni, ìyẹn dára”, èyí tí kì í ṣe ìpinnu bí kò ṣe ọ̀nà láti fi òpin sí àìrọrùn tí a ń wò wá. Ó ṣeé ṣe kí òǹkà náà dára. A kò ní mọ̀ láé, nítorí a kò ronú lé e lórí rárá.
Ìdúró kì í ṣe ẹ̀tàn, kì í sì í ṣe ìfagbára hàn. Ohun tí ìrònú dàbí láti òde ni. Ó tún jẹ́ ìlọsíwájú tí ó pọ́n jù tí ó wà fún ẹnikẹ́ni tí ó ń jíròrò, nítorí, láìdàbí agbára, ìsọfúnni ọjà tàbí ìdámọ̀ràn eléke, o ti ní i tẹ́lẹ̀, ó ń ṣiṣẹ́ ní èdè yòówù, ẹnikẹ́ni kò sì lè gbà á lọ́wọ́ rẹ.
Ìgbà wo ni mo yẹ kí n dúró kí n tó dá ìdámọ̀ràn lóhùn?
Ní nǹkan bí ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta, kí o sì gbà wọ́n ṣáájú gbogbo ìdáhùn, kì í ṣe àwọn tí ó le nìkan. Ìdúró tí o máa ń gbà nígbà gbogbo kò fi nǹkankan hàn. Ìdúró tí o ń gbà nígbà tí inú rẹ kò dùn nìkan jẹ́ àmì, olùgbọ́ tí ó gbọ́n yóò sì kà á ní ìpàdé kan ṣoṣo.
Ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta máa ń dà bí ẹni pé ó gùn púpọ̀ láti inú ju bí ó ṣe rí láti òde lọ, ìdí nìyẹn tí àwọn ènìyàn fi ń jọ̀wọ́ rẹ̀ sílẹ̀ ní ọ̀kan àbọ̀. Ṣe ìdánrawò rẹ̀ níbi tí kò ti wọ́n ná. Gba ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta kí o tó dá ìbéèrè tí ó rọrùn lóhùn nínú ìpàdé ìròyìn iṣẹ́ ní ọ̀sẹ̀ yìí, kí o sì wo ohun tí kò ní ṣẹlẹ̀: kò sí ẹni tí yóò kíyèsí i, kò sí ẹni tí yóò rò pé o ń hùwà àjèjì, ìwọ yóò sì dún bí ẹni tí ó ronú.
Àwọn olùwádìí ní MIT Sloan ṣe ìwádìí lórí àwọn ìjíròrò tí a gbasílẹ̀, wọ́n sì lo ẹ̀rọ láti wá gbogbo àkókò ìdákẹ́ tí ó tó ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta. Àwọn ìdúró wọ̀nyẹn sábà máa ń wà ní kété ṣáájú ìlọsíwájú ńlá, ju ibi mìíràn nínú ìjíròrò náà lọ. Ìdí rẹ̀ kì í ṣe pé ó mú kí ẹnì kejì kò balẹ̀. Ó ti ọwọ́ ohun tí ìdúró náà ṣe sí ìrònú ẹni tí ó gbà á wá.
Ǹjẹ́ lílo ìdákẹ́ nínú ìjíròrò jẹ́ ẹ̀tàn?
Kò rí bẹ́ẹ̀ bí o bá ń ronú ní tòótọ́. Ìdákẹ́ tí a lò láti mú kí ẹnìkan má balẹ̀ jẹ́ ọgbọ́n ẹ̀wẹ́, ọgbọ́n ẹ̀wẹ́ sì máa ń ṣiṣẹ́ lẹ́ẹ̀kan lórí àwọn ènìyàn tí o kò ní rí mọ́. Ìdákẹ́ tí a lò láti ronú jẹ́ àṣà, àṣà sì ń ṣiṣẹ́ fún ogún ọdún lórí àwọn ènìyàn tí o máa rí ní gbogbo ọjọ́ Ajé.
Ìyàtọ̀ náà hàn láti òde, ìyẹn sì ni apá tí ó wúlò. Ìdákẹ́ ẹ̀tàn ní ojú tí ó tẹ̀lé e: ìgbékúrù ojú, ìtẹjúmọ́ni, ẹ̀rín kékeré tí ó ń sọ pé ìwọ ló kù. Ìrònú tòótọ́ yàtọ̀ pátápátá. O yí ojú rẹ kúrò, o wo àkọsílẹ̀ rẹ, o kọ nǹkan sílẹ̀, lẹ́yìn náà o padà wá pẹ̀lú gbólóhùn tí ó dá ohun tí wọ́n sọ gan-an lóhùn.
Ìdí mìíràn tí ó ṣe pàtàkì tún wà tí a fi ń fẹ́ ọ̀nà olóòótọ́ náà. Ọgbọ́n ẹ̀wẹ́ gbọ́dọ̀ pa mọ́ kí ó tó ṣiṣẹ́, èyí sì túmọ̀ sí pé apá kan àfiyèsí rẹ ń lọ sí bíbójútó eré ara rẹ dípò ìṣòro tí ó wà níwájú rẹ, ìyẹn sì wọ́n gan-an ní àkókò tí o kò lè fi owó náà ná. Ìdúró tí o gbà nítorí pé o nílò ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta ní tòótọ́ kò nílò eré àṣehàn rárá, nítorí náà gbogbo àfiyèsí rẹ ń dúró lórí ọ̀ràn náà.
Ìwádìí náà ṣe àtìlẹ́yìn fún ọ̀nà olóòótọ́ dípò ti eré ìtàgé. Nínú iṣẹ́ MIT náà, ìdákẹ́ gígùn ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ méjèèjì ṣíṣe dáadáa, kì í ṣe pẹ̀lú ẹgbẹ́ kan gba ohun tí ó pọ̀ jù lọ́wọ́ èkejì. Ìdákẹ́ ń da èrò àkọ́kọ́ rú pé ìdúnàdúrà jẹ́ àkàrà tí kò lè gbòòrò tí a gbọ́dọ̀ pín sí méjì. Ìyẹn ni ọ̀nà ìdákẹ́ tí ó tọ́ sí kíkọ́, nítorí ó lè yege lílo lórí ọ̀rẹ́ ẹni.
Kí ni ó yẹ kí n máa ronú lórí rẹ̀ gan-an nígbà ìdúró náà?
Ìdíwọ̀n wọn, kì í ṣe ìbẹ̀rù rẹ. Ìbéèrè méjì ni ó kún ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta dáadáa: kí ni ẹni yìí ń wá gan-an, kí sì ni ìdámọ̀ràn yìí gbọ́dọ̀ ní nínú kí n tó lè sọ bẹ́ẹ̀ ni lónìí?
Yíyí àfiyèsí rẹ síta kì í ṣe ohun tí ó tù ni lára nìkan, ó tún ṣiṣẹ́ sí i ní ọ̀nà tí a lè wọ̀n. Nínú àwọn ìdánwò olókìkí lórí ìdámọ̀ràn àkọ́kọ́, agbára ìdìmú ti òǹkà ìbẹ̀rẹ̀ pọ̀ jù nígbà tí ẹgbẹ́ kejì kàn ń dá a lóhùn lásán, ó sì ń dínkù nígbà tí ẹni náà bá mọ̀ọ́mọ̀ fi ọkàn sí ìsọfúnni tí òǹkà náà kò kà sí: èròǹgbà tirẹ̀, àwọn ọ̀nà mìíràn tí ó ní, àti ohun tí ẹgbẹ́ kejì lè san lóòótọ́. Ìfọkànsí yẹn wà nínú ìdúró náà, kò sì fẹ́rẹ̀ẹ́ sí ibòmíràn, nítorí ní kété tí o bá bẹ̀rẹ̀ sí sọ̀rọ̀ o ti dì mọ́ ìlànà tí o fi bẹ̀rẹ̀.
Nítorí náà, lo àlàfo náà fún èrò kan pàtó dípò ìmọ̀lára ìjayà gbogbogbò. Ìdíwọ̀n wọn. Èròǹgbà rẹ. Lẹ́yìn náà, dáhùn.
Báwo ni mo ṣe lè di ìdúró mú nígbà tí ẹnì kejì ń bá ọ̀rọ̀ lọ?
Jẹ́ kí wọ́n sọ̀rọ̀. Ìdúró kì í ṣe ìdíje, ẹni tí ó ń kún ìdákẹ́ náà sì sábà máa ń fún ọ ní ìsọfúnni tí o kò tilẹ̀ béèrè.
Ibí yìí ni àwọn ènìyàn ṣì ń lóye jù. Bí wọ́n bá bẹ̀rẹ̀ sí ṣàlàyé nípa àkókò ìṣúná, tàbí ìlà owó oṣù inú ilé, tàbí ìdí tí àkókò fi kúrú, o kò pàdánù ìdákẹ́ náà. A ti fún ọ ní àwòrán ọ̀nà. Jẹ́ kí kálámù rẹ máa lọ, kí o sì jẹ́ kí àlàyé náà parí fúnra rẹ̀.
Bí ìdákẹ́ náà bá di àìlárọ̀wọ́tó fún ẹ̀yin méjèèjì ní tòótọ́, sọ ọ́ jáde kí o sì mú un dání síbẹ̀. “Fún mi ní ìṣẹ́jú kan lórí ìyẹn” kò ná ni ní nǹkankan, ó sì ra ìyókù ìdúró náà pátápátá.
Nígbà tí ó bá dé, dá ohun tí ó wúlò jù tí wọ́n sọ lóhùn dípò ìdámọ̀ràn tí wọ́n fi bẹ̀rẹ̀. “O sọ pé àkókò àyẹ̀wò wà ní oṣù Ẹrẹ̀nà. Ṣé a lè mú tèmi wá sí oṣù mẹ́fà?” Gbólóhùn yẹn wà nítorí pé o kò kún àlàfo náà, ó sì ń yí nǹkan padà tí kò sí lórí tábìlì nígbà tí ìjíròrò náà bẹ̀rẹ̀.
Kí ni mo máa ṣe pẹ̀lú ara mi nígbà tí mo bá ń dúró?
Fún un ní iṣẹ́. Kọ ìlà kan sínú ìwé àkọsílẹ̀, gbé kálámù kalẹ̀, mí jáde jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, kí o sì jẹ́ kí èjìká rẹ balẹ̀ bí o ṣe ń mí jáde. Ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìmí jáde kan tí kò ní kánjú, èyí sì mú kí ó rọrùn láti wọ̀n láìsí kíkà.
Ìdí tí ìdúró fi wà fún ọ rárá ni pé ara rẹ kọ́ ni ó ń darí ìpàdé náà, èyí sì jẹ́ ohun tí a lè kọ́, kì í ṣe ohun tí a bí ni pẹ̀lú. Ẹnikẹ́ni tí ó bá ń ṣe eré ìmárale déédéé ti kọ́ láti wà ní ìtura nígbà tí ọkàn rẹ̀ ń lù kánkán tí ara rẹ̀ sì ń bẹ̀ ẹ́ pé kí ó dúró, ọgbọ́n kan náà sì ni ìyẹn: wíwà ní ìmọ̀ọ́mọ̀ nígbà tí nǹkan kan nínú rẹ fẹ́ kánjú. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdí lásán tí ẹni afẹ́nifẹ́re fi ń bá eré ìmárale lọ nínú ìgbà tí ó le dípò kí ó kọ́kọ́ sọ ọ́ nù.
Má ṣe fi àwọn ariwo tí ó dàbí ìrònú tí kì í sì í ṣe ìrònú kún àlàfo náà: “bẹ́ẹ̀ ni, bẹ́ẹ̀ ni”, “dájúdájú, dájúdájú”, “ó dáa nìgbà náà”. Àwọn wọ̀nyẹn jẹ́ ìdúró tí a fi ohùn sílẹ̀ nínú rẹ̀, wọ́n sì ń fi àkókò náà lé wọn lọ́wọ́ padà.
Lórí ìpè fídíò, ìdúró nílò ìrànlọ́wọ́, nítorí ojú tí ó dákẹ́ lórí ìbòjú lè dàbí ìsopọ̀ tí ó dì. Sọ ìlànà náà jáde lẹ́ẹ̀kan, ìṣòro náà yóò sì parẹ́: “Jẹ́ kí n ronú lé e lórí fún ìṣẹ́jú àáyá kan.” Lẹ́yìn náà gba mẹ́rin, kì í ṣe mẹ́ta, nítorí ìdádúró ẹ̀rọ yóò jẹ ọ̀kan.
Ìdúró tí o gbà nígbà gbogbo kò fi nǹkankan hàn
Ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta fún ìdáhùn kọ̀ọ̀kan ń ra àwọn ìpinnu tí o ṣe ní tòótọ́ fún ọ, dípò ìpinnu tí ẹ̀mí ìbẹ̀rù rẹ ṣe fún ọ nígbà tí ẹnìkan ń wò ọ́. Ìyẹn ni gbogbo pàṣípààrọ̀ náà, ó sì wà lórí gbogbo ọ̀ràn tí o bá máa dúnàdúrà láé.
Ṣe é níbi gbogbo. Gba ìṣẹ́jú àáyá mẹ́ta kí o tó dá ìbéèrè lóhùn nínú ìpàdé, kí o tó dá iṣẹ́ tí ó bí ọ nínú lóhùn, kí o tó gba iṣẹ́ àfikún. Àṣà kan náà ni, tí a ń ṣe fún oṣù púpọ̀ níbi tí kò ti wọ́n, kí ó lè jẹ́ pé ní àárọ̀ tí ó tọ́ sí ẹgbẹẹgbẹ̀rún, ara rẹ ti mọ ìrísí rẹ̀ tẹ́lẹ̀ tí kò sì ka ìdákẹ́ náà sí pàjáwìrì.
Ìdámọ̀ràn kan dé. O wo ilẹ̀, o kọ ìlà kan, o mí jáde. Lẹ́yìn náà o dáhùn, ìdáhùn náà sì jẹ́ tìrẹ.