ʻO kou leo ka ʻāpana wikiwiki loa o kou kū ʻana e hoʻoponopono ʻia. He mau pule ka loli ʻana o ke kū kino, he mau makahiki ka loli ʻana o nā huaʻōlelo, a ʻoi aku ka lōʻihi o ka moʻolelo āu e haʻi ai iā ʻoe iho e pili ana i nā lumi nui. Loli ka hanu i loko o ʻehā kekona paha, a hahai koke kou leo iā ia.
He mea pono kēlā, no ka mea ʻo ka leo nō hoʻi ka mea mua e neʻe ai ke piʻi ke kaumaha. Ke pane nei ʻoe i kekahi nīnau āu i makemake ai, i mua o ka poʻe he koʻikoʻi ko lākou manaʻo, a ma waena o ia pane lohe ʻoe: ʻoi aku ka lahilahi ma mua o ka maʻamau, ʻoi aku ka wikiwiki, e noho ana ma luna aʻe o kou puʻu ma mua o kona noho ʻana ma ke ala ʻelima minuke i hala. I kēia manawa ke hoʻolohe nei ʻoe iā ʻoe iho ma kahi o ka nīnau, a ʻo ia ka ʻāpana pipiʻi. ʻAʻole ia he pilikia hopohopo e hoʻoponopono ʻia ma o ka manaʻo koa. He hana hanu ia, he mīkini ia, a he hoʻoponopono ko nā mea mīkini hiki ke hoʻomaʻamaʻa ʻia.
No ke aha e piʻi a lahilahi ai kou leo ke kaumaha?
No ka mea neʻe kou hanu ʻana i luna i kou umauma a pōkole, a ʻo ka lako ea pōkole a kiʻekiʻe aʻe, hāʻawi ia iā ʻoe i leo pōkole a kiʻekiʻe. ʻAʻole ke kiʻekiʻe o ka leo he hōʻike no kou ʻano. He hōʻike ia no kahi āu e hanu nei.
Hōʻike ʻia kona lilo ma ka ʻaoʻao o ka mea hoʻolohe. Ma kekahi hana i hōʻike ʻia ma Speech Prosody 2018, ua hoʻokau nā mea hoʻolohe he ʻumikumamāwalu i nā ʻōlelo i hoʻopaʻa ʻia ma ke ʻano o ka hilinaʻi o ka leo o ka mea ʻōlelo, a ua ʻike ka nānā ʻana i ke kani, ʻo nā ʻōlelo a lākou i lohe ai me ka hilinaʻi emi, ʻoi aku ke kiʻekiʻe o ko lākou awelika leo ma mua o nā mea a lākou i lohe ai me ka hilinaʻi. ʻO ke kiʻekiʻe o ka leo kekahi o nā mea a ka mea hoʻolohe e heluhelu nei, inā ʻike ʻolua a ʻaʻole paha.
No laila hiki iā ʻoe ke pololei loa, mākaukau piha a maluhia loa ma luna o ka mea maoli, a e hoʻokau ʻia nō ma kekahi hapa ma luna o kekahi kani ʻaʻole ʻoe i ʻike e hana nei ʻoe. ʻO ia ka lilo holoʻokoʻa. ʻAʻole ia he pilikia ʻano, he pilikia ea ia.
Aia ka nūhou maikaʻi ma kahi e puka mai ai ka hōʻailona. Hahai ke kiʻekiʻe o ka leo i ka hanu, ʻaʻole i ke aʻalolo, he pōmaikaʻi ia, no ka mea ʻo ka hanu ka mea hiki iā ʻoe ke lawe. ʻAʻole hiki iā ʻoe ke hoʻoholo e ʻike i ke kaumaha emi i loko o nā kekona ʻehā ma mua o kāu pane ʻana, a ʻaʻole pono. Hiki iā ʻoe ke hoʻololi i ka hana a kou mau iwi ʻaoʻao i loko o ia manawa, a hele pū mai ka leo me lākou.
He aha ke ala wikiwiki loa e hoʻokūpaʻa ai i ka leo ma mua o ka ʻōlelo ʻana?
E hoʻokahe i ka ea mai kou akemāmā ma mua o kāu huaʻōlelo mua, a laila e ʻōlelo ma ke ala i lalo. Hoʻopiʻi ka umauma piha i ke kiʻekiʻe o ka leo a hāʻawi iā ʻoe i wahi ʻole e hele ai, no laila ʻo ka hoʻokahe mua ʻana ka mea e hoʻihoʻi ai i ka leo i kona wahi maʻamau.
E hana ma ke ʻano he neʻe hoʻokahi. E hanu i waho a ʻoi aku ka lōʻihi ma mua o ka mea i manaʻo ʻia he pono, e hāʻule ka hanu aʻe i lalo i ākea ai ka lalo o nā iwi ʻaoʻao ma kahi o ka piʻi ʻana o luna o ka umauma, a laila e hoʻomaka e ʻōlelo ma waena o ka hanu i waho. Lawe nā huaʻōlelo mua ʻekolu a ʻehā i ka hoʻonohonoho no nā mea a pau ma hope, a ʻo ia ke kumu e kūpono ai kēia i nā kekona ʻelua ma mua o kāu pane ʻana ma kahi o nā minuke he ʻumi ma mua o ka hālāwai.
He koʻikoʻi like ke kākoʻo me ke kau ʻana. Wehewehe ka National Institute on Deafness and Other Communication Disorders i ka paʻi pū ʻana o nā ʻiliʻili leo ʻoiai e puhi ana ka ea mai ke akemāmā ma o lākou, a ʻo kāna ʻōlelo aʻo, e kākoʻo i kou leo me ka hanu hohonu ma kahi o ka hilinaʻi ʻana i kou puʻu wale nō. Ke ʻōlelo pū nei ia, hoʻokaumaha ka ʻōlelo leo nui loa a me ka hoʻāʻo ʻana e ʻōlelo ma luna o ka walaʻau i ka leo. ʻO ka leo i hoʻokele ʻia mai ka puʻu no ka pau ʻana o ka hanu, ke hana nei ia i ka mea hoʻokahi a kēlā ʻaoʻao e ʻōlelo nei iā ʻoe e hana ʻole ai.
Ke hoʻololi maoli nei anei ka hanu mālie i kekahi mea?
ʻAe, a he hopena kino ia ʻaʻole he mea manaʻoʻiʻo. Ua ʻike kekahi loiloi ʻōnaehana ma Frontiers in Human Neuroscience e nānā ana i ka hanu mālie, ma lalo o ka ʻumi hanu o ka minuke, i nā loli autonomic mau me ka piʻi ʻana o ka ʻokoʻa o ka puʻuwai, me nā hōʻike pū no ka ʻoluʻolu, ka hoʻomaha a me ka ʻike ala i ʻoi aku a me nā hōʻailona hoʻāla i emi.
E heluhelu pono i kēlā, no ka mea maʻalahi ka lele ʻana i ka ʻāpana pono. Ua piʻi ka ʻike ala. ʻAʻole kēia he hoʻomoe a ʻaʻole ia he hana hoʻomaha i ʻaiʻē ʻia mai kekahi polokalamu hiamoe. ʻO ia ka lako like a ka mea haʻuki e hoʻohana ai ma waena o nā hoʻoikaika, a ʻo ia ke kumu e kūpono ai i loko o ka lā hana ma kahi o ka pau ʻana.
Ma ka hana maoli ʻaʻole pono nā minuke he ʻumi. ʻEkolu a ʻehā hanu i waho mālie ma ke ala, me ka hanu i waho ʻoi ka lōʻihi ma mua o ka hanu i loko, ua lawa ia e hoʻololi i kahi e noho ai kou leo ke komo ʻoe i ka puka. Ua hoʻopuni nā hopena mau loa o ka loiloi ma kahi o ʻeono hanu o ka minuke, ʻo ia hoʻi he ʻelima kekona i loko a ʻelima kekona i waho, a maʻalahi ka mālama no hoʻokahi minuke me ka helu ʻole.
He aha kāu hana ke hāʻule kou leo ma waena o ka ʻōlelo?
E kū ma ke koma aʻe, e hanu i waho, a e hoʻomaka i ka ʻōlelo aʻe ma lalo a mālie aʻe. Mai hoʻoikaika i mua, no ka mea ʻo ka hoʻoikaika ka mea e lilo ai ka leo lahilahi i leo nui a lahilahi aʻe, ʻaʻole i leo kūpaʻa.
Maʻalahi ka hoʻihoʻi inā hāʻawi ʻoe iā ʻoe iho i wahi e pae ai. E hoʻopōkole i kāu mau ʻōlelo. He lōʻihi ke kaʻina e hele ai ma luna o ka ea ʻaʻole i koe iā ʻoe, a ʻo kēlā me kēia māhele hou, he manawa hou ia e pau ai a lawe i ka puʻu ma kahi o ka hanu. Hāʻawi nā ʻōlelo pōkole iā ʻoe e hanu ma ko lākou hopena, ʻo ia kahi e nalo ai ka hanu.
Kōkua ka wai ma ke ʻano mīkini ʻaʻole ma ke ʻano kupua, no laila e mālama i kekahi ma kou ʻaoʻao. A mai ʻōlelo i kekahi mea e pili ana. ʻO ke kala no kou leo, hāʻawi ia i ka lumi i kekahi mea e hoʻolohe ai i ʻike ʻole ka hapa nui, a pae ka hoʻoponopono me ka ʻike hou aku ma mua o ka haʻalulu ponoʻī.
Pehea e hoʻomaʻamaʻa ai i loaʻa ia i ka lā?
E hoʻomaʻamaʻa ma lalo o ke kaumaha ma kahi o ka mālie. ʻO ka hanu i hoʻomaʻamaʻa ʻia ma ka pākaukau maluhia wale nō, he hana ia ʻaʻole ʻoe i hoʻāʻo i mua o ka mea nona ia, a ʻo ka lā e pono ai, ʻaʻole ia ka lā e ʻike ai.
ʻO ke kaumaha emi loa ke kumu kūʻai, ʻo ia ke kino. ʻO ka poʻe e hoʻomaʻamaʻa kino ana, ua hālāwai mua lākou me kēia hanu ma ka piko o kekahi hana paʻakikī, kahi o ke koho ma waena o ka hanu i waho haʻahaʻa a mālama ʻia a me ka umauma e holo ana mai ou aku. ʻO ia ka hanu like a kēia ʻatikala e noi nei iā ʻoe e ʻimi, i hālāwai ʻia ma kahi he kino wale nō ke kaumaha. He hale kākoʻo ke kino no ka makemake nui, ʻaʻole he hoihoi olakino kaʻawale, a ʻo kēia kekahi o nā wahi he pili maoli ka pilina: ka hanu like, ka mīkini like, ka hoʻomaʻamaʻa ʻoi aku. Ua hali ka mea nāna i hoʻokumu ʻo KEEP CALM i ʻelua ʻumi makahiki o ke kūkulu ʻana i ʻoihana ma kekahi hapa ma o ka hoʻomaʻamaʻa kino, a ʻo ke kumu no ia ma ʻaneʻi, he lako ia no ka ʻumi makahiki paʻakikī ʻaʻole he mālama iā ʻoe iho wale nō.
ʻO ka lua o ka hoʻomaʻamaʻa, ʻo ia ka leo nui. E ʻōlelo i kāu ʻōlelo mua me ka leo piha, e kū ana, ʻekolu manawa, ma mua o ke kelepona a i ʻole ka lumi. ʻAʻole ka mea holoʻokoʻa. ʻO ka ʻōlelo mua, no ka mea ʻo ia ka mea e hoʻonoho ai i ke kiʻekiʻe o ka leo āu e noho ai no ke koena o ka hālāwai.
He leo hiki iā ʻoe ke hoʻohana no iwakālua makahiki
ʻAʻole ka pono o kēia mau mea a pau ke kani maikaʻi hoʻokahi manawa. ʻO ia hoʻi ke manaʻo nei ʻoe e noi mau i nā mea ma nā lumi koʻikoʻi, a ʻo ka leo e paʻa ana ma lalo o ke kaumaha, ʻo ia ka mea e hiki ai ke hoʻomau ma ka wikiwiki āu e hoʻolālā nei.
E hanu i waho ma mua o ka huaʻōlelo mua. E hanu haʻahaʻa. E ʻōlelo ma ke ala i lalo. ʻEkolu maʻamau, ʻaʻohe o lākou e koi ana iā ʻoe e koa aʻe ma mua o kou koa i kēia manawa, a hana lākou a pau ma ka Pōʻalua ke luhi ʻoe. E hoʻokomo iā lākou a e pau ka lilo ʻana o kou makemake nui i ka mea āu e pono ai e hōʻike ai iā ia, ʻo ia hoʻi hiki iā ʻoe ke hele ikaika aʻe no ka lōʻihi ma kahi o ka mālie no ka liʻiliʻi.
Nā kumu
- Speech Prosody 2018, Predicting confidence and doubt in accented speakers: Human perception and machine learning experiments
- Frontiers in Human Neuroscience, How Breath-Control Can Change Your Life: A Systematic Review on Psycho-Physiological Correlates of Slow Breathing
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders, Taking Care of Your Voice