ʻŌlelo kekahi i ka mea. He luna paha ʻoe i kahi loiloi, he hoa kime paha i mua o ka lumi, he leka paha e noho wale ana ma kou pahu. "ʻAʻole i hana kēia ʻāpana." A ma mua o kou hoʻoholo i kekahi mea, ua wela kou helehelena, hāʻule kou ʻōpū, a ke kūkulu nei kahi leo liʻiliʻi ma kou poʻo i ka hihia no ka pale.
Wikiwiki kēlā pane no ka mea, pono pēlā. ʻAʻole ʻoe i koho iā ia. ʻAʻole ka hana hoihoi ma ka hoʻopau ʻana i ka ʻōlapa, ʻaneʻane ʻaʻole hiki, aia ia i kāu hana ʻana i nā kekona liʻiliʻi ma hope. Aia nā kekona kahi e noho ai kou kaulana, kou mau pilina, a me kou aʻo ʻana. ʻO ka lono maikaʻi, hiki ke hoʻomaʻamaʻa ʻia lākou.
Ke kumu e kani ai kahi ʻōlelo me he hoʻoweliweli lā
ʻAʻole mālama kou lolo i kahi laina maʻemaʻe ma waena o ke pilikia kino a me ke pilikia pilikanaka. ʻO ka hoʻohewa ʻia, ʻoi loa i mua o nā poʻe ʻē aʻe, kau ia i kekahi o nā ʻōnaehana like e pana ai ke hewa maoli kekahi mea. ʻAʻole kali ka ʻāpana alarm o kou lolo i nā ʻoiaʻiʻo. Pana wale ia.
Ke lawe kēlā alarm i ka mana, hāmau aʻe ka ʻāpana lohi, naʻauao aʻe o kou lolo, ka ʻāpana e kaupaona i nā hōʻike a e koho i nā huaʻōlelo. ʻO ia ke kumu e ʻōlelo ai ka poʻe i nā mea i ka wela o kahi loiloi ʻaʻole loa lākou e ʻōlelo me kahi pō e hiamoe ai. ʻAʻole ʻoe nāwaliwali no ka manaʻo iā ia. He kanaka ʻoe, e holo ana i ka polokalamu kahiko loa.
Aia kahi lua e hana ana pū. Kuhikuhi nā poʻe noiʻi ʻo Sheila Heen lāua ʻo Douglas Stone, nāna i noho i nā makahiki e aʻo ana i ke kumu o ka paʻakikī o ka loaʻa ʻana o ka manaʻo hoʻoponopono, ʻo kēlā me kēia ʻāpana o ka hoʻohewa e pana maoli i ʻekolu uwea ʻokoʻa i ka manawa hoʻokahi. Aia ka nīnau inā he *ʻoiaʻiʻo.* Aia kou manaʻo no ke *kanaka* nāna e hāʻawi. A aia kāna mea me he mea lā e ʻōlelo no *ʻo wai ʻoe.* Hiki i kahi memo liʻiliʻi no kahi pakuhi ke lilo mālie i "He ʻino au i kaʻu hana," a i ʻole "ʻAʻole au ke kanaka aʻu i manaʻo ai." ʻO kēlā lele, mai kahi ʻōlelo a i kahi ʻano kanaka, ʻo ia ka hapa nui o ka mea e ʻeha nui ai ka hoʻohewa ma mua o nā huaʻōlelo maoli.
Nā kanahā kūmāwalu kekona mua
ʻO kēia ka ʻāpana e koʻikoʻi loa ai, no laila loaʻa iā ia ka wahi nui loa.
ʻAʻole ka pahu hopu ka ʻmaluhia. ʻO ka hana paʻa kūpono ʻoiai ʻoe e manaʻo ana i kāu mea e manaʻo ai. He mau mea e kōkua maoli ai, ma ka papa āu e hoʻohana ai:
- E hopu i ka ʻōlapa a hanu i waho. Ke ʻike ʻoe i ka wela, e lawe i hoʻokahi hanu mālie, lōʻihi i waho ma mua o kekahi mea ʻē aʻe. ʻO ka hanu lōʻihi i waho ka hōʻailona kino wikiwiki loa hiki iā ʻoe ke hoʻouna i kou kino ua pau ka pilikia. E paʻa i kou mau wāwae. E hoʻohaʻahaʻa i kou mau poʻohiwi. Ke kūʻai nei ʻoe iā ʻoe iho i ka hakahaka.
- E kapa i kāu mea e manaʻo ai, me ka hāmau. He ʻepekema maoli ko kēia. Ke waiho ʻoe i kahi manaʻo i nā huaʻōlelo, ʻoiai iā ʻoe iho, hoʻomaha ka alarm ma kou lolo a hoʻi ka ʻāpana noʻonoʻo i ka pono. No laila ma loko o kou poʻo ponoʻī: *Ke pale nei au. Hilahala au.* ʻO ia wale nō. Kapa ka poʻe noiʻi iā ia he lepili manaʻo, a hana ia i nā kekona.
- E kūʻai i kahi ʻōlelo o ka manawa. ʻAneʻane ʻaʻole ʻoe pono e pane koke. ʻO kahi "E ʻhōʻoia au i koʻu hoʻomaopopo" a i ʻole "E hāʻawi i hoʻokahi kekona iaʻu e hoʻokomo iā ia" he ʻoihana piha, a hāʻawi ia i kou lolo lohi i nā manawa liʻiliʻi e pono ai.
- E hoihoi ma kahi o ke kūkulu i kou hihia. ʻOiai ʻoe e pale ana, ʻaʻole hiki iā ʻoe ke aʻo, ʻaʻole hiki i nā mea ʻelua ke hana i ka manawa hoʻokahi. E hoʻāʻo e lohe maoli i ka mea ma mua o kou hoʻokaʻawale iā ia. E loaʻa iā ʻoe ka manawa a pau e kaupaona ai iā ia ma hope.
ʻAʻole kekahi o kēia e pono iā ʻoe e ʻae. Mālama wale ia iā ʻoe ma ka lumi ma ke ʻano he kanaka āu e makemake ai e lilo, ma kahi o ka mea e pane ana.
E hoʻoponopono iā ia ma hope, ʻaʻole i ka manawa
Ke hala ka wela, pinepine ma hope loa o ke kamaʻilio, hiki iā ʻoe ke hana i ka noʻonoʻo maoli. ʻAʻole like nā hoʻohewa a pau, a ua ʻae ʻia ʻoe e kaupaona iā ia.
He mau nīnau ʻoiaʻiʻo e kōkua ai:
- Aia kahi mea ʻoiaʻiʻo ma loko, ʻoiai he liʻiliʻi, hiki iaʻu ke hoʻohana? ʻAneʻane mau aia, a ʻo ka ʻimi ʻana iā ia ʻoi aku ka pono ma mua o ka hoʻohewa i ke koena.
- Mai wai kēia, a aia iā lākou ka nānā e ʻike i kā lākou mea e wehewehe nei? ʻOi aku ka waiwai o ka manaʻo mai kekahi e nānā ana iā ʻoe i kēlā me kēia lā ma mua o kahi manaʻo holo wale.
- Pili anei kēia i kaʻu hana, a i ʻole ua ʻae au iā ia e paheʻe i kahi hoʻopaʻi noʻu ma ke ʻano he kanaka? E huki i kēlā mau mea ʻelua ma ka manaʻo. He hemahema kou pakuhi. ʻAʻole ʻoe ka hemahema.
Kuhikuhi ʻo Heen lāua ʻo Stone i kahi hana liʻiliʻi, mana ke makemake maoli ʻoe e ulu: e noi i kekahi kanaka i hoʻokahi mea. "E kapa i hoʻokahi mea hiki iaʻu ke hana ʻokoʻa e koʻikoʻi ai." Hoʻololi ia i ka makaʻu pohihihi o ka loiloi ʻia i kahi mea kikoʻī a palena, ʻoi aku ka maʻalahi i kou ʻōnaehana aʻalolo ke paʻa.
Kōkua ke hoʻomanaʻo i ka mea maʻamau o ka manaʻo hoʻoponopono, ʻoiai ke pae ia me he hoʻopaʻi lā. ʻO ka hapa nui he nānā o hoʻokahi kanaka mai kona wahi e kū ai, i hoʻokumu ʻia e kona lā ponoʻī, kona hana ponoʻī, kona mau wahi makapō ponoʻī. Haʻi kā lākou memo no kāu hana i kahi mea maoli no ke ʻano i nānā ʻia ai mai ʻ. ʻAʻole ia e hāʻawi i kahi hoʻoholo no kou waiwai. ʻO ka paʻa ʻpalupalu iā ia, he ʻike pono ma kahi o kahi hoʻopaʻi, ʻo ia ka mea e hiki ai iā ʻoe ke lawe i ka maikaʻi ona me ka hoʻokomo ʻole i ke koena.
Ke ʻaʻole maoli ia he manaʻo hoʻoponopono
E ʻōlelo maopopo. ʻAʻole hāʻawi ʻia kekahi hoʻohewa e kōkua iā ʻoe. He hoʻowahāwahā ia, a i ʻole kekahi e mālama ana i kona lā ʻino ma kou kumukūʻai, a e hoʻonani ana iā ia he memo. ʻAʻole ʻoe e ʻaiʻē i kēlā i ka manaʻo hāmama like.
Hiki nō iā ʻoe ke mālama i kou maluhia, no ʻoe ia, ʻaʻole no lākou, ʻoiai ke hoʻoholo malie nei ʻaʻole pono e mālama i ka ʻikepili. ʻAʻole ka noho paʻa kūpono he moni i nā mea a pau. ʻO kona manaʻo, ʻo ʻoe, ʻaʻole kou ʻōnaehana alarm, ka mea e koho i kāu mea e lawe ai. Hiki i kahi "Lohe au iā ʻoe, e noʻonoʻo ana au" maluhia ke pani i kahi puka me ka maʻemaʻe e like me kona wehe ʻana.
A inā ua kūlou ka hoʻohewa i kou ola i kekahi mea e wāwahi maoli ana iā ʻoe, kahi ʻano o ka hoʻohaʻahaʻa ʻia, kahi wahi hana e hopohopo ai ʻoe ma mua o kou hōʻea ʻana, ʻaʻole kēlā he pilikia maluhia e hoʻoponopono ai me kahi hanu hohonu. Pono kēlā e kamaʻilio me kekahi āu e hilinaʻi ai, a, inā ke ukali nei ke kaumaha ona iā ʻoe i ka home a i ke hiamoe, me kahi loea a i ʻole kāu kauka. He ʻokoʻa ma waena o kahi memo paʻakikī a me kahi pōʻino lohi. Ua pono ʻoe i ke kōkua e hoʻokaʻawale iā lākou.
ʻO ka paʻa āu e kūkulu ai ma ʻaneʻi e uku mālie. ʻO ka poʻe hiki ke lohe i kahi ʻoiaʻiʻo paʻakikī me ka haki ʻole ʻo lākou ka poʻe e hilinaʻi ai nā poʻe ʻē aʻe me nā ʻoiaʻiʻo paʻakikī, a ʻo kēlā hilinaʻi ka hapa nui o ka mana maoli.
Nā kumu
- Harvard Business Review, Find the Coaching in Criticism (Sheila Heen lāua ʻo Douglas Stone)
- UCLA Health, Putting Feelings Into Words Produces Therapeutic Effects in the Brain
- PubMed, Putting Feelings Into Words: Affect Labeling Disrupts Amygdala Activity (Lieberman et al., 2007)
- American Psychological Association, Control Anger Before It Controls You