Ua hewa kekahi mea. ʻAʻole pololei nā helu, ke huhū nei kekahi mea kūʻai, ke haki nei kekahi papahana a nā mea a pau i kau ai. A ma kēlā minuke mua, ma mua o ka loaʻa o ka hoʻolālā i kekahi, hana nā kānaka i kahi mea mālie. Nānā lākou a puni e ʻike i ka nui o ko lākou hopohopo pono.
Ke heluhelu nei lākou i ka lumi. ʻO ka hapanui, ke heluhelu nei lākou iā ʻoe.
Kou maka, ka wikiwiki o kou leo, inā mālie a neʻe paha kou mau lima, inā noho ʻoe a hele wāwae mau paha. Lawe nā kānaka i ia mau mea a pau i loko o hoʻokahi kekona, ʻano me ka ʻike ʻole lākou, a hoʻohana lākou iā ia e hoʻonohonoho i ko lākou wili ponoʻī. ʻO kēia ka mea i kapa ʻia ʻo ke kū. Ke ʻano lā me he makana pohihihi i loaʻa i kekahi a ʻaʻole i kekahi. ʻOi aku kona kokoke i kahi ʻano maʻa, a hiki ke kūkulu ʻia nā ʻano maʻa.
He aha ka mea a nā kānaka e lawe ʻiʻo nei
Omo kākou i nā kūlana o kekahi i kekahi. E noho ma ka ʻaoʻao o kekahi e haʻalulu ana kona wāwae a piʻi mai kou pīhoihoi ponoʻī. E komo i kahi lumi i hakakā ai nā kānaka ʻelua a manaʻo ʻoe iā ia ma kou ʻili ma mua o ka ʻōlelo ʻana o kekahi ʻōlelo. Ua aʻo pololei ka mea noiʻi o Wharton ʻo Sigal Barsade i kēia. Ma kekahi hoʻokolohua kaulana, ua kau ʻo ia i kahi mea hana keaka i aʻo ʻia i loko o nā hui hana liʻiliʻi a hana iā ia e hāpai mālie i kahi manaʻo kūikawā. Laha ka manaʻo. Hoʻololi ia i ke ʻano e hui pū ai ka hui holoʻokoʻa, kona ʻano, ka maikaʻi o kāna hana. ʻAʻohe mea o ka hui i hiki ke haʻi i ke kumu.
He pono e paʻa i ʻelua mea mai ia noiʻi. Hāʻawi nā kānaka i ka nānā keu i ka mea a lākou e heluhelu ai ʻo ia ke alakaʻi, no laila ʻoi aku ka mamao o ke ʻano o kou kūlana ma mua o kou manaʻo. A ʻoi aku ka wikiwiki o ka hele ʻana o ka hopohopo ma mua o ka maluhia. He kanaka mālie ma kahi lumi paʻa, pono ʻo ia e hana iki e ʻike ʻia. He kanaka piʻihau, ʻaneʻane ʻaʻole pono e hoʻāʻo.
ʻO ia ke kaumaha o ke kū, a ʻo ia hoʻi ka manawa kūpono. Ke komo ʻoe i kahi manawa paʻakikī me kāu pīhoihoi ponoʻī, ʻaʻole ʻoe e mālama iā ia iā ʻoe iho. Māhele ʻoe iā ia, a ulu ia. Ke komo kūpaʻa ʻoe, hāʻawi ʻoe i nā mea a pau i kahi e kau ai i ko lākou mau wāwae.
No ke aha e ʻino aku ai ʻoe ma ka hana ma muli o ka makaʻu
Aia kekahi kumu e koʻikoʻi ai ka noho kūpaʻa ma waho aʻe o ka maikaʻi o ka noho kokoke iā ʻoe. Pale ia i kou noʻonoʻo.
Ua hoʻolōʻihi ka mea ʻepekema lolo ʻo Amy Arnsten i nā makahiki i ka palapala ʻāina i ka mea a ke kaumaha koʻikoʻi e hana ai i loko o ka lolo. Hōʻike kāna hana, ke manaʻo ʻiʻo ʻoe ua hoʻoweliweli ʻia, ʻoi loa ke manaʻo ʻoe ʻaʻohe ou mana, holo mai kahi nalu o ke kemika kaumaha ma luna o ka ʻāpana prefrontal cortex (ka ʻāpana mua o ka lolo). ʻO ia ka ʻāpana lohi, noʻonoʻo o kou lolo, ka ʻāpana āu e hoʻohana ai e kaupaona i nā koho, e paʻa i kekahi mau ʻoiaʻiʻo i ka manawa hoʻokahi, a e koho i kāu mau ʻōlelo. Ma lalo o kēlā nalu, ʻano mālie aʻe ia. ʻOiai, ʻoi aku ka leo nui o ka ʻāpana wikiwiki, kahiko aʻe, ka ʻāpana e mālama ai i ka makaʻu a me nā hana maʻa kahiko.
Ma ka ʻōlelo maopopo: i ka wā e pono nui ai kahi kūlana i kou poʻo akāka loa, pohina ke poʻo. Hoʻopā ʻino ʻoe. Hoʻouna ʻoe i ka leka āu e mihi ai. Paʻa ʻoe i ka kikoʻī hewa. ʻAʻole kekahi o ia mau mea he hemahema ʻano. He kemika e hana ana i ka mea i ulu ai ʻo ia, ʻo ia ke kōkua ʻana i kahi kupuna e holo mai kahi holoholona ʻino, ʻaʻole ke hoʻoponopono i kahi hālāwai kālā.
No laila ʻaʻole ka maluhia pili i ka helehelena hoʻopilikia ʻole. ʻO ia ke kūlana e mau ai kou naʻauao ʻiʻo i loaʻa. A no ka laha ʻana o kou kūlana, ʻo ke kanaka i hiki ke paʻa i kona noʻonoʻo ponoʻī ma lalo o ke kaumaha, ʻano mālama ʻo ia i ka poʻe a puni iā ia e noʻonoʻo akāka pū. Hiki i hoʻokahi kanaka kūpaʻa ke mālama i kahi pākaukau holoʻokoʻa mai ka ʻauwaha.
ʻAʻole pono iā ʻoe i kahi kūlana no kēia
He hoʻowalewale e waiho i kēia a pau ma lalo o ka ʻōlelo aʻo no nā luna. ʻAʻole. ʻO ke kanaka i noho kūpaʻa ke hāʻule kahi hoʻolālā, ke hana nei ʻo ia i ka hana o ke alakaʻi inā hōʻike kekahi iā ia a ʻaʻole.
E noʻonoʻo i ka mea āu e hele ai ke paʻakikī nā mea ma ka hana. He kakaikahi ʻo ke kanaka kiʻekiʻe loa ma muli o ka maʻa. ʻO ia ka mea me ka moʻolelo o ka noho kaulike, ka mea ʻaʻole e hoʻonui i kahi pilikia. Hoʻokaʻawale mālie nā kānaka i kekahi i kekahi i nā manawa a pau, a ʻo ke kūpaʻa kekahi o nā ʻano mua a lākou e hoʻokaʻawale ai. ʻO ia hoʻokaʻawale kahi e puka mai ai ka hilinaʻi, a hana pinepine ia ma mua o ka hoʻopiʻi ʻana.
Inā ʻo ʻoe ka leo mālie ma kahi kamaʻilio hui i ka wā e wili ai nā mea ʻē aʻe a pau, ua manaʻo ʻoe i kēia. ʻO ʻoe ke kū kūpaʻa. ʻO ka manaʻo i kēia manawa, ʻo ia ka hana ʻana me ka manaʻo, a ke hana ʻana i nā lā paʻakikī aʻe nō.
Ke kūkulu ʻana ma mua o kou pono iā ia
ʻAʻole hiki iā ʻoe ke hana i ka maluhia i waena o kahi pilikia inā ʻaʻole ʻoe i hoʻomaʻamaʻa. Kūkulu ʻia ia ma nā manawa liʻiliʻi, maʻamau. Eia nā mea e neʻe ʻiʻo ai i ke kuhi.
E hopu i ke kino mua. ʻAʻole ʻoe e noʻonoʻo i kou ala i ka maluhia ʻoiai kou kino ma ka pīhoihoi. ʻO ka mea wikiwiki loa, ʻo ia kahi hanu lohi, lōʻihi, ʻoi aku ka lōʻihi ma waho ma mua o waho mai, i hana hou ʻia i kekahi mau manawa. E kanu i kou mau wāwae. E hoʻohaʻahaʻa i kou mau poʻohiwi. Hilinaʻi ka ʻōlelo aʻo a Harvard Business Review no nā alakaʻi ma lalo o ke kaumaha ma ka wahi hoʻomaka like: e hoʻomalu i ke kino, a hahai ka noʻonoʻo. ʻAʻole kēia he hoʻohui palupalu. ʻO ia ke ala e hoʻihoʻi ai i kou hoʻoholo i ka pūnaewele.
E kūʻai iā ʻoe iho i kahi manawa. Hana ka hapanui o ka pōʻino ma kahi manawa paʻa ma ka āwāwa ma waena o ka manaʻo ʻana i ka nalu a me ka hana ma luna. No laila e hoʻolaulā i kēlā āwāwa me ka manaʻo. E kūkulu i kahi ʻōlelo paʻa āu e hiki ke kiʻi me ka noʻonoʻo ʻole: "E ʻae mai e noʻonoʻo iki au i kēlā," a i ʻole "E hāʻawi mai i kahi manawa e nānā pono ai au i kēia." ʻAneʻane ʻaʻohe mea ma ka hana e pono ʻiʻo ai i kahi pane koke. ʻO ka hoʻomaha kahi e noho ai kou ʻano maikaʻi.
E kapa i ka mea e hana ʻia nei, me ka mālie. ʻO ka haʻi ʻana iā ʻoe iho "Ke wili nei au i kēia manawa" ke ʻano lā maʻalahi loa e koʻikoʻi. Hana nō ia. ʻO ke kau ʻana i kahi ʻōlelo maʻalahi ma luna o kahi manaʻo, lawe ia i kekahi o ka wela mai loko a hoʻihoʻi i kahi māhele o ka mana i ka ʻāpana noʻonoʻo o kou lolo.
E ʻike i kāu mau aho hoʻolele. E nānā i nā mea kikoʻī e hoʻāla iā ʻoe. Kekahi kanaka. Ke hoʻōki ʻia. Ke hoʻoponopono ʻia ʻoe i mua o nā mea ʻē aʻe. Kekahi ʻano hewa. ʻAʻole hiki iā ʻoe ke hele mua i ka mea āu i ʻike ʻole e hiki mai ana, a he hiki ke wānana ʻia nā aho hoʻolele o ka hapanui o nā kānaka ke nānā lākou.
E hoʻoholo mua ʻo wai kou makemake e lilo ai. Ma kahi manawa mālie, e noʻonoʻo i ke ʻano hoa hana āu e makemake ai e lilo ke hewa nā mea. Kūpaʻa, kaulike, akāka. Ke hōʻea ka manawa paʻakikī, e loaʻa iā ʻoe kahi mea paʻa aʻe e hana ai ma mua o ka mea āu e manaʻo ai.
Ke paheʻe ke kūpaʻa
E paheʻe nō. Nalowale ka maluhia o nā kānaka a pau i kekahi manawa, me ka poʻe i ʻike loa iā ia. ʻO ka mea a nā kānaka e hoʻomanaʻo ʻiʻo ai, ʻaʻole ia inā noho hemolele ʻoe. ʻO ia inā hoʻi ʻoe, a inā ʻae ʻoe iā ia.
ʻO "Ua ʻoi au iā ʻoe ma mua, a ʻaʻole ia i kaulike" e hana ʻoi aku no kahi hui ma mua o kahi hana hemolele. Haʻi ia i nā mea a pau e nānā ana ʻaʻole he hopena o ka honua kahi manawa ʻino, hiki i nā kānaka ke hoʻōla, he wahi kēia e ʻae ʻia ai ka noho kanaka. Laha ia ʻōlelo e like me ka laha ʻana o ka makaʻu. Lele pū ka hoʻōla.
Aia kahi laina e pono e kapa, akā. Inā ʻike ʻoe ke lilo nei kou noho kūpaʻa ma ka hana i nā mea a pau iā ʻoe, ke paʻa nei kou mau manamana lima i kēlā me kēia hālāwai, e ala ana me ka hoʻihoʻi i nā kamaʻilio, a holo ana ma ka adrenaline a koe ʻole kekahi mea no nā kānaka ma ka home, ʻaʻole ia he pilikia maluhia e koʻo ikaika aku ai. He hōʻailona ia ua ʻoi aku ke kaumaha ma mua o ka mea hiki i ka makemake ikaika ke hāpai. ʻO ke kamaʻilio ʻana me kahi kauka a he kākāʻōlelo, ʻaʻole ia he ʻanuʻu ma lalo o ka noho kūpaʻa. ʻO ia ke ala e noho mau ai ka poʻe kūpaʻa.
ʻAʻole ka maluhia ma lalo o ke kaumaha pili i ka manaʻo ʻole i ke kaumaha. Pili ia i ka mea āu e hiki ke hāʻawi i ka poʻe a puni iā ʻoe i ke kiʻekiʻe loa o ke kaumaha, a me ka mea āu e hiki ke hoʻomau e hāʻawi iā ʻoe iho. E kūkulu iā ia ma nā manawa liʻiliʻi. E kali ana ia iā ʻoe ma nā manawa nui.
Nā kumu
- Harvard Business Review, How to Keep Your Cool in High-Stress Situations
- Harvard Business Review, How to Regain Your Composure in Stressful Situations
- National Center for Biotechnology Information, Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function (Amy F. T. Arnsten, Nature Reviews Neuroscience)
- Sigal Barsade, The Ripple Effect: Emotional Contagion and Its Influence on Group Behavior (Administrative Science Quarterly)