Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki
- E kelepona i kāu inikua no nā inoa i loko o ka pūnaewele.
- E nīnau no kahi uku piʻi mālie.
- E hāʻawi i ʻekolu hālāwai i kahi kahu hou.
Ua ʻōlelo paha kahi hoa i kekahi mea. Ke hali nei paha ʻoe i kahi kaumaha no nā mahina a ua luhi ʻoe i ka hali hoʻokahi ʻana. Ua ʻōlelo paha kahi kauka, a i ʻole ua hana kekahi mea hiki ʻole iā ʻoe ke hoʻōki i ka noʻonoʻo. Ma ke ʻano āu i hiki mai ai, ua hoʻoholo ʻoe e ʻimi i kahi kahu olakino noʻonoʻo. ʻO kēlā hoʻoholo ka hapa koa, a ʻo ke koena, ʻo ia ka hana wale nō.
Ke ʻōlelo nei mākou i kēia no ka mea hiki i ka ʻimi ponoʻī ke ʻano like me he kīpapa ʻokoʻa. Wehe ʻoe i kahi papa inoa, ʻike ʻoe i ʻelua haneli inoa a me ka pā hua palapala ma hope o kēlā me kēia, a pani mālie ʻoe i ka ʻaoʻao pūnaewele. No laila, e hele mālie kāua. ʻAʻole koi kēia mau mea iā ʻoe e maopopo mua i nā mea a pau.
He aha ke ʻano o kēlā mau hua palapala a pau
Haʻi wale ka supa hua palapala ma hope o ka inoa o kahi loea i ko lākou aʻo ʻana a me kā lākou mea i ʻae ʻia e hana. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻopaʻanaʻau iā ia. He kiʻi pōkole:
- He kauka ʻo ka psychiatrist (MD a i ʻole DO) e loea ana i ke olakino noʻonoʻo. Hiki iā lākou ke kauoha a mālama i ka lāʻau, a hana kekahi i ke kūkākūkā kamaʻilio pū. E ʻike ʻoe i kekahi inā paha he ʻāpana ka lāʻau o ke kiʻi.
- He kanaka ʻo ka psychologist (he PhD a i ʻole PsyD pinepine) i aʻo ʻia e wehewehe i nā maʻi a hana i ke kūkākūkā. Ma ka nui o nā wahi, ʻaʻole lākou e kauoha i ka lāʻau.
- He kahu kūkākūkā a i ʻole kahu olakino noʻonoʻo i laikini ʻia (e ʻike ʻoe i LPC, LMFT, LCSW, a me nā mea like) me ka master's degree ma kahi haʻahaʻa loa a me nā hola kahu i mākaʻikaʻi ʻia. ʻO lākou ka poʻe a ka nui o kākou e manaʻo ai ke ʻōlelo "kahu olakino noʻonoʻo." Kālele nā marriage and family therapist i nā pilina; pili pinepine nā clinical social worker iā ʻoe i ke kākoʻo kūpono a me ke kamaʻilio.
No nā paʻakikī o kēlā me kēia lā, ka piʻihau, ke kaumaha, ke kanikau, ke kaumaha hiki ʻole ke pau, ka paʻakikī o ka pilina, hiki i kēlā me kēia o kēia mau loea ke kōkua. ʻOi aku ke koʻikoʻi o ke kūpono ma mua o ka laikini, me hoʻokahi koe: inā manaʻo ʻoe e pono paha ʻoe i ka lāʻau, e makemake ʻoe i kahi psychiatrist a i ʻole he mea kauoha i loko o ka pōʻai, a he mea maʻamau ka ʻike ʻana i hoʻokahi kanaka no ka lāʻau a me kekahi no ke kamaʻilio.
Kahi e hoʻomaka maoli ai i ka ʻimi
ʻAʻohe puka mua hoʻokahi, ʻo ia kekahi kumu i huikau ai. E koho i ka mea maʻalahi loa iā ʻoe i kēia lā a hoʻomaka ma laila.
- Kāu inikua. Inā ua inikua ʻia ʻoe, e kelepona i ka helu ma kāu kāleka a i ʻole e komo i ka pūnaewele lālā a noi i nā loea olakino noʻonoʻo i loko o ka pūnaewele. ʻO kēia ka hana e mālama nui ai i kāu kālā ma hope, no laila he mea kūpono e hana mua ʻoiai ʻo ia ka mea leʻaleʻa ʻole loa.
- Kāu kauka maʻamau. Hiki i kahi kauka maʻamau ke hana i kahi nānā olakino noʻonoʻo kumu a hāʻawi iā ʻoe i kahi kuhikuhi i kekahi a lākou e hilinaʻi ai. Inā ʻano nui loa ka lawe ʻana i ke kelepona i kahi malihini, ʻo kēia kahi ala palupalu aʻe.
- Kahi ʻimi aupuni. Kuhikuhi ka National Institute of Mental Health i nā kānaka i nā mea hana lehulehu a manuahi, me ka laina kōkua aupuni o SAMHSA a me kāna mea ʻimi mālama, hiki ke hōʻike i nā koho kokoke iā ʻoe me ka nānā ʻole i kou kūlana inikua.
- Kāu wahi hana a i ʻole kula. Hāʻawi ka nui o nā mea hoʻolimalima i kahi Employee Assistance Program me kekahi mau hālāwai manuahi a malū. ʻAneʻane mau ke kula kiʻekiʻe i kahi keʻena kūkākūkā no nā haumāna. Maʻalahi ke poina i nā mea ʻelua a pinepine ka manuahi.
- Kahi keʻena olakino kula. Holo pinepine nā papahana aʻo psychology a me psychiatry i nā keʻena olakino kumukūʻai haʻahaʻa kahi e ʻike ai nā haumāna i mākaʻikaʻi ʻia i nā kānaka. He maoli ka mālama a ʻo ka uku, he hapa wale nō ia o nā uku pilikino.
Inā ʻo ke kumukūʻai ka pā āu e kuʻi mau ai, e ʻōlelo i ka leo nui i kou kelepona ʻana i kekahi. E nīnau pololei no ka uku piʻi mālie, kahi e ulu ai ka uku me kou loaʻa kālā. Mālama ka nui o nā kahu olakino noʻonoʻo i kekahi o ia mau noho a ʻaʻole e ʻōlelo a hiki i kou nīnau ʻana.
ʻAʻole ka kelepona mua he hoʻopaʻa
Hāʻawi ka nui o nā kahu olakino noʻonoʻo i kahi kūkākūkā kelepona pōkole, manuahi pinepine, ma mua o kou hoʻopaʻa ʻana i kekahi mea. E mālama iā ia ma ke ʻano he nīnauele ʻelua ʻaoʻao. ʻAʻole ʻoe e hoʻokūkū no lākou. Ke ʻike nei ʻoe inā kūpono lākou iā ʻoe.
Kekahi mau mea kūpono e nīnau ai ma kēlā kelepona:
- He ʻike kou me ka mea aʻu e alo nei? (E kapa pololei iā ia, ʻo ka makaʻu, he nalowale, he wā paʻakikī i kahi male.)
- ʻAno hea ka hālāwai maʻamau me ʻoe?
- He aha kāu uku, lawe anei ʻoe i kaʻu inikua, a aia anei kahi maʻalahi ma ka uku?
- Pehea ka wikiwiki e hiki ai iā kāua ke hoʻomaka, a he pinepine hea kā kāua hālāwai?
E nānā i kou ʻano i ko lākou pane ʻana. Pumehana a paʻakikī? Lohe a wikiwiki? Hiki iā ʻoe ke hilinaʻi i kēlā heluhelu.
ʻOi aku ke koʻikoʻi o ke kūpono ma mua o nā palapala hōʻoia
Eia ka ʻāpana e kāhāhā ai nā kānaka. Hoʻomau ka noiʻi o nā makahiki he nui i ka ʻike like: ʻo ka wānana nui loa inā e kōkua ke kūkākūkā olakino, ʻaʻole ia ke ʻano o ke kūkākūkā a i ʻole nā palapala laikini ma ka paia. ʻO ia ka pilina ma waena o ʻoe a me ke kanaka i mua ou. Kapa ka American Psychological Association i kēia ʻo ka pili kūkākūkā olakino, a wehewehe ʻo ia i ke kūkākūkā olakino ponoʻī ma ke ʻano he hana hui i kūkulu ʻia ma luna o kēlā pili. ʻO ke kūkākūkā olakino maikaʻi he mea ʻoe e hana ai me kekahi, ʻaʻole he mea i hana ʻia iā ʻoe.
ʻO ke ʻano o kēlā ma ka hana: hiki i kahi kahu olakino noʻonoʻo i mākaukau pono ke lilo i kahu hewa no ʻoe, a ʻaʻole ia he hāʻule no kekahi. Inā ma hope o kekahi mau hālāwai ʻaʻole ʻoe e ʻike i kahi palekana kumu, o ka lawe koʻikoʻi ʻia, ua maikaʻi loa ka ʻimi i kekahi kanaka ʻē aʻe. Hiki iā ʻoe ke hoʻololi. ʻAʻole e huhū kahi kahu olakino noʻonoʻo maikaʻi; e kōkua ka nui iā ʻoe e ʻimi i kahi kūpono aʻe.
E hāʻawi i kahi hoʻāʻo maoli ma mua, eia naʻe. He ʻano hilahila pinepine ka hālāwai mua no nā mea a pau. ʻO ka ʻōlelo ʻana i kāu mau mea pilikino i ka leo nui i kahi malihini, he ʻano ʻē ia ma ke kūkulu ʻia. ʻOi aku ka pono o ʻelua a ʻekolu hālāwai ma mua o hoʻokahi.
ʻAno hea ke kūkākūkā olakino maoli
I mea e komo ʻole ai ʻoe me ka ʻike ʻole: holo ka hālāwai i ʻaneʻane 45 a 50 minuke. I ka hoʻomaka, nīnau ka kahu olakino noʻonoʻo i nā nīnau e hoʻomaopopo i kou moʻolelo a me kāu mea e manaʻolana ai. Kau pū ʻolua i kekahi mau pahuhopu. Mai laila, hilinaʻi ke ʻano i ke ala, akā komo ka nui o ke kūkākūkā olakino maikaʻi i ke kūkākūkā ʻana i nā mea, ke aʻo ʻana i kekahi mau mākau maopopo, a i kekahi manawa ka hoʻomaʻamaʻa iā lākou ma waena o nā hālāwai.
Lōʻihi loa ka ʻokoʻa o ka manawa. Hele kekahi poʻe no kahi manawa kālele a puni hoʻokahi pilikia a pau i loko o ʻelua mahina. Noho kekahi i ka lōʻihi aʻe. ʻAʻohe lōʻihi pololei a ʻaʻohe makana no ka hoʻopau wikiwiki.
Ke kala i ka ʻimi a loaʻa ke kōkua i kēia manawa
He mea kūpono ka ʻimi ʻana i ke kahu olakino noʻonoʻo kūpono me ke akahele, a lawe ke akahele i kahi manawa. ʻAʻohe manawa o kēlā i kekahi mau manawa.
Inā ke noʻonoʻo nei ʻoe e hōʻeha iā ʻoe iho, inā ʻike ʻoe hiki ʻole iā ʻoe ke mālama iā ʻoe iho i ka palekana, a i ʻole inā ua kāpae nā mea a pau mai ke kaumaha i ka hiki ʻole ke hali, ʻaʻole pono ʻoe e kali i kahi hālāwai komo i nā pule mamao. Hiki iā ʻoe ke kelepona a kelepona kikokiko i ka 988, ka Suicide and Crisis Lifeline, i kēlā me kēia hola o kēlā me kēia lā, a kamaʻilio me kahi kanaka maoli i aʻo ʻia no kēia pono. He manuahi a malū. He koho kamaʻilio kikokiko nō hoʻi, inā ʻano nui loa ke kamaʻilio leo nui.
ʻAʻole ia ʻano kōkua koke a me ke kūkākūkā olakino mau he koho hoʻokūkū. Hiki i ka laina pilikia ke hoʻokūpaʻa iā ʻoe i kēia pō; ʻo ke kahu olakino noʻonoʻo ka hana mālie a paʻa no nā pule ma hope. ʻAʻole ʻo ke kāhea ʻana i ka mea wikiwiki i kou pono iā ia ka haʻalele ʻana i ka mea mālie.
He paʻakikī maoli ka ʻimi i ke kahu olakino noʻonoʻo ke luhi mua ʻoe, a ʻaʻole maʻalahi ka ʻōnaehana. Inā ua hana wale ʻoe i hoʻokahi hana i kēia lā, hoʻokahi kelepona, hoʻokahi palapala, hoʻokahi inoa i kākau ʻia, ua helu ia. ʻAʻole pono iā ʻoe ke ʻimi i ke kanaka kūpono loa i kēia pule. Pono wale ʻoe e mālama i ka puka hāmama.
Nā kumu
- National Institute of Mental Health, Help for Mental Illnesses
- American Psychological Association, Understanding psychotherapy and how it works
- 988 Suicide & Crisis Lifeline, 988lifeline.org