O ṣe nǹkan náà, ó sì dára. O mọ̀ pé ó dára, nítorí o ṣe ẹ̀yà mẹ́ta, o da méjì nù, èyí tó wà lórí tábìlì níwájú rẹ sì ni èyí tó yè. Ohun tó kù ni nọ́ńbà kan, o sì ti tẹ nọ́ńbà náà, o sì ti pa á rẹ́ ní ìgbà márùn-ún ní alẹ́ yìí.
Apá tí kò sí ẹni tó ń sọ sókè nìyí. Ìdíyelé kì í ṣe ìdánwò bí o ṣe gbà gbọ́ nínú ara rẹ tó. Ìṣirò ni, tí a ń ṣe lẹ́ẹ̀kan, ní nǹkan bí ogún ìṣẹ́jú, pẹ̀lú bébà kan àti àwọn iye gidi láti inú àkántì báǹkì tìrẹ. Nígbà tí ìṣirò náà bá parí, wàá ní iye tí o lè sọ sókè láìsí pé ohùn rẹ á yí padà, nítorí wàá lè ṣàlàyé gbogbo apá rẹ̀. Iye tí o lè dúró lé jẹ́ iye tí o dá jíjiyàn lórí rẹ̀ dúró, ẹni tó sì dá jíjiyàn lórí iye rẹ̀ dúró ti rí gbogbo wákàtí yẹn padà láti ṣe nǹkan tó kàn.
Báwo ni mo ṣe lè mọ iye tí n ó gbà nígbà tí èmi fúnra mi ṣe é?
Kó nǹkan mẹ́ta pọ̀ kí o sì fi kún un: ohun èlò, wákàtí rẹ ní iye tí ìwọ yóò gbà lọ́wọ́ àjèjì, àti ìpín ohun yìí nínú owó tí ó dúró ṣinṣin. Ṣe é lórí bébà pẹ̀lú iye gidi dípò nínú orí rẹ, nítorí ẹ̀yà tó wà nínú orí rẹ máa ń fi nǹkan kan sílẹ̀ nígbà gbogbo.
Ṣe é lẹ́ẹ̀kan, fún ohun kan. Ìkòkò òdòdó amọ̀: dọ́là mọ́kànlá fún amọ̀, ohun ìdán àti sísun. Wákàtí méjì iṣẹ́ ní dọ́là ọgbọ̀n fún wákàtí kan. Lẹ́yìn náà nǹkan bí dọ́là mẹ́fà nínú owó ilé ìṣẹ́ǹbáyé oṣù náà, iná ààrò amọ̀, ìdìpọ̀ àti owó ìpolówó, tí a pín sí ogún ohun tí ìwọ yóò tà ní tòótọ́. Mọ́kànlá pẹ̀lú ọgọ́ta pẹ̀lú mẹ́fà jẹ́ mẹ́tàdínlọ́gọ́rin. Fi kún un dé àrùnlélọ́gọ́rin.
Ṣe é lẹ́ẹ̀kan sí i, fún wákàtí iṣẹ́ kan. Mú owó ọdún tí o fẹ́ kí o sì pín in sí iye wákàtí tí o lè gbà owó lórí rẹ̀ ní tòótọ́, èyí tí kì í jẹ́ ogójì ní ọ̀sẹ̀ kan rí, tí ó sì sábà máa ń sún mọ́ ààbọ̀ ìyẹn nígbà tí o bá ka àkókò ìdíyelé, iṣẹ́ ọ́fíìsì àti iṣẹ́ tí kò rí owó gbà. Fi owó rẹ tó dúró ṣinṣin kún un, ìyẹn sọ́fíwéà, ìdánilójú, ẹ̀rọ, àti akáǹtàǹtì. Lẹ́yìn náà fi owó orí kún un, èyí sì ni ohun tí ènìyàn máa ń fi sílẹ̀ pátápátá.
Nọ́ńbà méjì, ìṣẹ́jú ogún, àpótí iye náà kò sì ṣófo mọ́.
Iye wo ni mo yẹ kí n san fún ara mi fún wákàtí kan?
Lo iye tí ìwọ yóò gbà lọ́wọ́ àjèjì tó fẹ́ gbà ọ́ ṣiṣẹ́ ní ọ̀la, kì í ṣe iye tí ìwọ yóò sọ fún ọ̀rẹ́. Lẹ́yìn náà fi wé ohun tí ṣíṣiṣẹ́ fún ara rẹ ń ná ọ ní tòótọ́, nítorí wákàtí rẹ kì í ṣe ọjà kan náà pẹ̀lú wákàtí ẹni tí a gbà ṣiṣẹ́.
Àṣìṣe tó wọ́pọ̀ jù lọ ni fífi owó oṣù ẹni tí a gbà ṣiṣẹ́ ṣe òsùwọ̀n ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Wákàtí ẹni tó ń gba owó oṣù wá pẹ̀lú ìsinmi tí wọ́n ń san owó fún, sọ́fíwéà ẹlòmíì, ọ̀gá tó ń san ààbọ̀ owó orí, àti owó oṣù tó ń dé bóyá iṣẹ́ dé tàbí kò dé. Tìrẹ kò wá pẹ̀lú ìkankan nínú ìyẹn. Ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, owó orí ẹni tó ń ṣiṣẹ́ fún ara rẹ̀ jẹ́ ìdá 15.3, tí ó jẹ́ ìdá 12.4 fún Social Security àti ìdá 2.9 fún Medicare, ó sì wà lórí owó orí owó-wọlé. Iyeyòówù tí o fẹ́ kọ sílẹ̀, ìyẹn nìkan jẹ́ ìdí kan tó fi kéré jù.
Ìdánwò àjèjì ń ṣiṣẹ́ nítorí ó ń gbé ìbéèrè náà kúrò nínú ìmọ̀lára rẹ sínú ẹ̀rí. O ti mọ̀ ní ìwọ̀nba iye tí ìwọ yóò san fún ẹni tó ní ọgbọ́n tìrẹ láti ṣe èyí fún ọ. San ìyẹn fún ara rẹ. Bí sísọ ọ́ sókè bá ń dà ọ́ láàmú, ìyẹn kì í ṣe àmì ìdíyelé, ìṣòro ìsọ̀rọ̀ ni, a sì ń tún un ṣe nípa sísọ nọ́ńbà náà ní ìgbà díẹ̀ kí ẹnikẹ́ni tó béèrè.
Owó wo ni ènìyàn máa ń gbàgbé láti fi sínú iye náà?
Àwọn kékeré tó ń padà wá, ní gbogbo ìgbà: owó ìpìlẹ̀ àti owó ìsanwó, ohun èlò ìfiránṣẹ́, ìforúkọsílẹ̀ sọ́fíwéà, àṣẹ tó bàjẹ́, àti wákàtí iṣẹ́ ọ́fíìsì tí títà kọ̀ọ̀kan ń gbà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Kò sí ìkankan nínú wọn tó fara hàn lórí ohun tó wà níwájú rẹ, ìdí gan-an nìyẹn tí wọ́n fi ń jáde láti inú owó tìrẹ.
Kọ wọ́n sílẹ̀ fún oṣù gidi kan dípò kí o kàn ṣírò wọn.
- Owó ìpìlẹ̀ àti ìṣèlànà ìsanwó lórí gbogbo títà kọ̀ọ̀kan.
- Àpótí, tép, bébà, àmì orúkọ, àti ìrìn àjò láti fi wọ́n ránṣẹ́.
- Sọ́fíwéà, ìtọ́jú ojú òpó, àti àwọn ohun èlò tí o gbàgbé pé wọ́n ń gba owó lọ́wọ́ rẹ.
- Ohun kan nínú mẹ́wàá tó ń dé ní bíbàjẹ́ tí a sì ń fi ọ̀tun rọ́pò rẹ̀.
- Wákàtí kan lórí àṣẹ kọ̀ọ̀kan tí a fi ń fi ìwé ránṣẹ́, kó ọjà pọ̀ àti fún ni ní ìròyìn.
Lẹ́yìn náà pín àpapọ̀ oṣooṣù yẹn sí iye ohun tí o ń tà ní oṣù kan, kí o sì fi ohun tó jáde kún gbogbo iye. Èyí ni ìyàtọ̀ láàrin iṣẹ́ òwò tó kún fún iṣẹ́ àti iṣẹ́ òwò tó ń san owó fún ọ.
Kí ni nọ́ńbà tó wà nísàlẹ̀ nọ́ńbà náà?
Kọ ìlà ìsàlẹ̀ sí abẹ́ iye rẹ, ṣáájú, kí o sì máṣe sọ̀kalẹ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ. Ìlà ìsàlẹ̀ náà ni ohun èlò pẹ̀lú owó tó dúró ṣinṣin pẹ̀lú iye wákàtí tó kéré jù tí inú rẹ yóò ṣì dùn láti ṣiṣẹ́ fún, iṣẹ́ rẹ̀ sì ni láti sọ gbogbo ìjíròrò ìdínkù owó di ìpinnu ìṣẹ́jú àáyá méjì dípò ti ọjọ́ méjì.
Ìṣàníyàn náà kì í ṣe àmì pé iye náà kò tọ́. Ó jẹ́ àmì pé ìwọ ni ẹni tó gbọ́dọ̀ sọ ọ́ sókè. Nọ́ńbà tí o ti yẹ̀ wò lẹ́ẹ̀mejì tí ó ṣì ń mú kí o dúró sábà máa ń wà ní àdúgbò tó tọ́, nítorí ìwọ nìkan ni ẹni tó mọ bí iṣẹ́ náà ṣe rọrùn tó, ìrọ̀rùn sì jẹ́ ohun tí kò hàn sí ẹlòmíì, kò sì ní í ṣe pẹ̀lú iye tí nǹkan náà tọ́ sí.
Gbé iye náà kalẹ̀. Lẹ́yìn náà fi í sílẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan kí o sì jẹ́ kí ènìyàn gidi dáhùn sí i dípò kí o dáhùn sí ìdààmú ọkàn rẹ. Yíyí iye padà nítorí ẹ̀rí jẹ́ ètò iṣẹ́. Yíyí i padà ní aago mọ́kànlá alẹ́ nítorí kò sí ẹni tó ra nǹkan fún ọjọ́ méjì jẹ́ owó orí tí ìdààmú tí a kò darí ń gbà lórí iṣẹ́ rere, ó sì ni ìwà tó gbówó lórí jù lọ nínú gbogbo àpilẹ̀kọ yìí.
Kí ni n ó sọ nígbà tí ẹnìkan bá béèrè ìdínkù owó?
Gbólóhùn kan, ó sì ń sọ ohun tí o lè yí padà dípò iye náà. "Mi ò lè sọ̀kalẹ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n mo lè ṣe é láìsí ìránṣọ ọwọ́ ní ọ̀kàndínláàádọ́sàn-án, tàbí mo lè fi èyí pamọ́ fún ọ títí di ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún."
O kò gbọ́dọ̀ ṣàlàyé owó tí o ná, dá wákàtí rẹ láre tàbí tọrọ àforíjì fún nọ́ńbà náà. Ìdínkù owó tí a fúnni kíákíá ń kọ́ oníbàárà tó kàn láti béèrè, ó sì ń kọ́ ọ láti kórìíra àṣẹ náà. Fífúnni ní ẹ̀yà kékeré, àkókò gígùn sí i tàbí pípín ìsanwó ń jẹ́ kí iye náà wà bó ṣe rí, ó sì ṣì ń fún ẹni náà ní ọ̀nà gidi sí "bẹ́ẹ̀ ni".
Bí wọ́n bá lọ, kí wọ́n lọ. Ẹni tó fẹ́ ẹ ní ààbọ̀ owó nìkan kì í ṣe oníbàárà tí o pàdánù, oníbàárà tí o kò ní rí ni wọ́n, wákàtí tí o kò sì fi ṣiṣẹ́ nísàlẹ̀ ìlà rẹ jẹ́ wákàtí tó ṣí sílẹ̀ fún ẹni tó ń san ní kíkún.
Sọ nọ́ńbà rẹ gidi fún ẹni tó kàn
Ìgbésẹ̀ kan tí kò ná ọ ní nǹkankan tó sì ń yí ọjà tí o dúró sí padà nìyí. Nígbà tí ẹni tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀ bá béèrè bí o ṣe dá iye lé nǹkan kan, fún wọn ní iye gidi. Kì í ṣe ìlànà, kì í ṣe "ó sinmi lé nǹkan", kì í ṣe àárín tó gbòòrò tó bẹ́ẹ̀ tí kò sọ nǹkankan. Amọ̀ náà jẹ́ dọ́là mọ́kànlá, wákàtí jẹ́ méjì, iye jẹ́ ọgbọ̀n, iye ọjà jẹ́ àrùnlélọ́gọ́rin.
Ìdíyelé tó kéré jù ń yè fẹ́rẹ̀ẹ́ pátápátá lórí ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Kò sí ẹni tó ń sọ iye tó ń gbà ní tòótọ́ sókè, nítorí náà gbogbo ènìyàn ń rò pé àwọn ni ẹni tó gbówó lórí, wọ́n sì ń rọra sọ̀kalẹ̀, gbogbo ẹ̀ka iṣẹ́ kan sì ń sọ ara rẹ̀ sínú ṣíṣiṣẹ́ lọ́fẹ̀ẹ́. Ẹni kan tó dáhùn ní òtítọ́ ń fọ́ ìyẹn fún gbogbo àwọn tí ó sọ fún, àwọn náà sì ń sọ fún ẹlòmíì. Ìmọ̀ ni ohun kan ṣoṣo níbí tí o lè fifún ni láìpàdánù oníbàárà kan ṣoṣo, ẹni tí o sì fifún yóò rántí ẹni tó sọ ọ́ fún un.
Nítorí náà ṣe ìṣirò náà ní alẹ́ yìí. Kọ iye náà, kọ ìlà ìsàlẹ̀ sí abẹ́ rẹ̀, kí o sì sọ àwọn méjèèjì sókè títí wọn yóò fi sú ọ. Lẹ́yìn náà lọ gbà á, kí o sì fi wákàtí tí ìwọ ìbá fi ṣiyèméjì sí ohun tó kàn tí ìwọ yóò ṣe.
Àwọn orísun
- Internal Revenue Service, Self-employment tax (Social Security and Medicare taxes)
- U.S. Small Business Administration, Plan your business
- Federal Reserve Banks, 2025 Report on Nonemployer Firms