Másùnmáwo àti Ìdààmú Owó: Bí A Ṣe Lè Dúró Ṣinṣin Nígbà Tí Owó Bá Wọ́n

Aago méjì òru ni, o sì ń ṣirò nínú òkùnkùn. Owó ilé, iyọ̀ọ̀da káàdì, ohun tí ọkọ̀ ń fẹ́, iye tí o ní ní ti gidi. Àwọn nọ́ńbà kì í ṣàjọpọ̀ láìka iye ìgbà tí o bá ṣirò wọn sí, nítorí náà o tún ṣe é padà. O kò yanjú ohunkóhun ní àkókò yìí. O mọ̀ ọ́n. Ìdààmú náà kò kà á sí.

Bí ìyẹn bá ti jẹ́ ìwọ láìpẹ́ yìí, ọ̀pọ̀ ènìyàn ló wà pẹ̀lú rẹ, ìyẹn sì kì í ṣe ìtùnú tí a jù sọnù. Owó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orísun másùnmáwo tó wọ́pọ̀ jù tó wà. Nínú ìwádìí Stress in America tí American Psychological Association ti ń ṣe fún ìgbà pípẹ́, nǹkan bí àwọn àgbàlagbà méje nínú mẹ́wàá ni ó sọ pé àwọn ní másùnmáwo nípa owó ó kéré tán nígbà mìíràn, nǹkan bí ẹnì kan nínú márùn-ún sì ṣàpèjúwe másùnmáwo yẹn gẹ́gẹ́ bí èyí tó pọ̀ rékọjá. Àwọn tó ń rí owó díẹ̀ ni ó ròyìn pé àwọn ní i lára sí i, èyí tó bọ́gbọ́n mu lọ́nà tó le koko: bí ìtìlẹ́yìn owó rẹ ṣe kéré tó, náà ni gbogbo owó tí a ní láti san ṣe ń dé bí pàjáwìrì.

Nítorí náà èyí kì í ṣe àbùkù ìwà, kì í sì í ṣe pé o kò mọ̀ owó lò tàbí pé o kò lẹ́ lábẹ́ ìkì. Másùnmáwo owó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdààmú tó wúwo jù, tó jẹ́ tòótọ́ lára jù tí ènìyàn ń rù. Ẹ jẹ́ ká sọ̀rọ̀ nípa ìdí tí ó fi ń dì mú gan-an, àti ohun tó ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi nígbà tí o kò lè kàn mú owó púpọ̀ sí i farahàn.

Ìdí tí ìdààmú owó fi ń rí lára lọ́nà tó yàtọ̀

Ọ̀pọ̀ másùnmáwo máa ń wá, ó sì ń lọ. Ìpàdé tó le máa ń parí. Ìjà máa ń tutù. Ìdààmú owó ní àbùdá méjì tó ń mú kó lẹ̀ mọ́ ni ju fẹ́rẹ̀ẹ́ ohunkóhun mìíràn lọ.

Àkọ́kọ́ ni pé kì í dáwọ́ iṣẹ́ dúró pátápátá láé. Ìpáyà àìsàn tó burú máa ń yanjú lọ́nà kan tàbí òmíràn. Gbèsè kàn ń jókòó síbẹ̀, ó ń pọ̀ sí i, lójoojúmọ́, yálà o ń ronú nípa rẹ̀ tàbí o kò ronú. Ọpọlọ rẹ ń ka ewu tí a kò yanjú sí ìdágìrì tó ṣí sílẹ̀, nítorí náà ó ń ké sí ọ ní àwọn àkókò tó burú jù. Nínú ìwẹ̀. Ní àárín gbólóhùn. Ní aago méjì òru.

Ẹ̀kejì ni pé owó ń fọwọ́ kan ohun gbogbo mìíràn. Kì í ṣe igun kan ìgbésí ayé rẹ tí o lè yà sọ́tọ̀. Ó ń dé ibi tí o ń gbé, bóyá o máa lọ sọ́dọ̀ dókítà, ohun tí o lè fún àwọn ọmọ rẹ, bí o ṣe ń rí lára tí o bá ń wọ yàrá kan. Àkótán tí APA fúnra rẹ̀ ṣe fún ìwádìí owó rẹ̀ mú kókó yìí wá gbangba: ìdààmú owó ń tàn wọ ibùgbé, ìtọ́jú ìlera, àwọn ìpinnu ìdílé, àti àwọn ìbáṣepọ̀. Ìdí nìyẹn tó fi lè rí lára tí kò dà bí ìṣòro bí kò ṣe bí ipò ojú ọjọ́ tí o ń gbé inú rẹ̀.

Àyíká òǹrorò kan tún wà nínú rẹ̀. Másùnmáwo ń mú kí ìrònú kedere nira sí i. Nígbà tí ìdààmú bá bò ọ́ mọ́lẹ̀, apá ọpọlọ tó ń wéwèé máa ń dákẹ́, apá ìdágìrì sì ń gba ìdarí, èyí tó jẹ́ ètò tí kò tọ́ gan-an fún ṣíṣí ìwé àkọsílẹ̀ báńkì tàbí ṣíṣe ìpè pẹ̀lẹ́ nípa owó tí a ní láti san. Nítorí náà ìdààmú náà ń mú kí owó nira láti dojú kọ, yíyẹra fún owó náà sì ń bọ́ ìdààmú náà. Ó sì ń yípo bẹ́ẹ̀.

Bẹ́ẹ̀ ni kì í dúró nínú orí rẹ nìkan. Ìnira owó ń hàn nínú oorun rẹ, ìfẹ́ oúnjẹ rẹ, sùúrù rẹ pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí o fẹ́ràn. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó wọ́pọ̀ jù tí tọkọtaya ń jà nípa rẹ̀, àwọn ìjà náà sì ṣọ̀wọ́n láti jẹ́ nípa owó ní ti gidi. Wọ́n jẹ́ nípa ìbẹ̀rù tó wọ aṣọ owó. Ni kété tí o bá lè rí ìdààmú náà bí ìfèsì ti ara, ti gbogbo ara, dípò ẹ̀rí ìkùnà ẹni fúnra rẹ̀, o lè bẹ̀rẹ̀ sí ṣe ìtọ́jú rẹ̀ bí ọ̀kan bẹ́ẹ̀, èyí tó jẹ́ ohun àkọ́kọ́ tó ń tú ìdìmú rẹ̀ sílẹ̀ ní ti gidi.

Dídárúkọ àyíká yẹn ṣe pàtàkì, nítorí ọ̀nà àbájáde náà ń gba ìhà méjèèjì rẹ̀ kọjá. O mú ara balẹ̀. Lẹ́yìn náà o gbé ìgbésẹ̀ kékeré, tòótọ́ kan lórí owó náà. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tó tó fúnra rẹ̀. Papọ̀ ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí yí i padà.

Mú ara balẹ̀ kí o tó fọwọ́ kan àwọn nọ́ńbà

O kò lè fi ìṣirò owó rìn ọ̀nà rẹ dé ibi ìtutù nígbà tí ọkàn rẹ ń lù kìkì. Ìrònú náà kò ní sí níbẹ̀. Kí o tó wo ohunkóhun tó jẹ mọ́ owó, fún ara rẹ ní ìṣẹ́jú-àáyá ọgọ́ta láti rọ̀ díẹ̀.

Ìtújáde ẹ̀mí gígùn, lọ́ra ni ohun ìṣàkóso tó yára jù tí o ní. Fa ẹ̀mí wọlé fún ìka mẹ́rin, lẹ́yìn náà tú ẹ̀mí jáde fún ìka mẹ́fà tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Ìtújáde ẹ̀mí lọ́ra ni apá tó ń sọ fún ara rẹ pé ó wà láìséwu láti rọ̀. Ṣe é ní ẹ̀ẹ̀mélòó kan. O kò gbìyànjú láti ní ìmọ̀lára rere. O ń gbìyànjú láti ní kedere tó láti ronú.

Lẹ́yìn náà kọ́ ọgbà yíká ìdààmú náà. Àníyàn owó fẹ́ràn láti wà níbi gbogbo nígbà gbogbo, nítorí náà fún un ní ibì kan àti ààlà. Yan ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tàbí ogún, jókòó pẹ̀lú àwọn nọ́ńbà gidi, kí o sì ṣe ìrònú owó náà níbẹ̀. Nígbà tí àkókò náà bá parí, o ti parí fún ọjọ́ náà. Bí ìdààmú náà bá farahàn ní àárín òru, o lè sọ fún un, ní olóòótọ́, pé o ní ìpàdé pẹ̀lú rẹ̀ lọ́la. Ìyẹn kì í ṣe ìkọ̀sílẹ̀. Ó jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin dídojú kọ owó rẹ àti jíjẹ́ kí ó máa yọ ọ́ lẹ́nu.

Fi ìkùukùu pàrọ̀ fún ètò tí o lè rí

Ìmọ̀ràn kan ṣoṣo tó wọ́pọ̀ jù tí ẹ̀rí ti tì lẹ́yìn fún másùnmáwo owó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohun tó ń sún ni, èyí tó jẹ́ apá kan ìdí tó fi ń ṣiṣẹ́: mú ìpáyà tí kò dájú náà jáde kúrò nínú orí rẹ sí ohun kan tí o lè wò.

Ìkùukùu ni ohun tó ń bọ́ ìjáyà náà. "Mo ń rì" jẹ́ ohun ìpayà tí kò ní ìrísí. Àkójọ ohun tí o jẹ ní gbèsè ní ti gidi, ẹni tí o jẹ ọ́, àti ìgbà, kàn jẹ́ àkójọ. Ó lè jẹ́ àkójọ tó le. Ó ṣì kéré ju ìbẹ̀rù náà lọ, nítorí ìbẹ̀rù náà kò ní etí, àkójọ náà sì ní i. NHS, nínú ìtọ́sọ́nà rẹ̀ lórí bíbá ìdààmú owó gbà, fi dídojú kọ ipò náà dípò yíyẹra fún un sí ẹ̀gbẹ́ òkè, fún ìdí yìí gan-an.

Bí o bá lè ṣàkóso rẹ̀, gbìyànjú èyí ní ìjókòó kan:

1. Kọ ohun tó ń wọlé lóṣooṣù àti ohun tó ń jáde sílẹ̀. Gbogbo rẹ̀, kódà àwọn apá tó burú. A kò yọ̀ǹda fún ọ láti ṣe ìdájọ́ rẹ̀ síbẹ̀. O kàn ń wò ó ni.
2. Ṣètò ohun tí o jẹ ní gbèsè gẹ́gẹ́ bí ohun tó jẹ́ kánjúkánjú ní ti gidi, owó ilé, owó iná àti omi, ohunkóhun tó ń pa òrùlé mọ́ orí rẹ tí ó sì ń mú kí iná wà, lòdì sí ohun tó lè dúró tàbí tí a lè bá jíròrò.
3. Yan ohun kan tí o lè ṣe ní ọ̀sẹ̀ yìí. Ìpè kan. Ìsanwó kan tí o yí. Ìforúkọsílẹ̀ kan tí o fagilé. Kì í ṣe gbogbo òkè náà.

Ìgbésẹ̀ ìkẹyìn yẹn ni èyí tó ń yí bí o ṣe ń rí lára padà ní ti gidi, èyí sì ni ìdí rẹ̀. Másùnmáwo owó jẹ́, ní pàtàkì rẹ̀, ìmọ̀lára àìní ìdarí. Gbogbo ìgbésẹ̀ kékeré tí o gbé jẹ́ ẹyọ ìdarí kan tó ń padà bọ̀. Iye tí o jẹ ní gbèsè lè má yí púpọ̀ ní ọ̀sẹ̀ yìí. Ìmọ̀lára rẹ pé o lè ṣe nǹkan kan nípa rẹ̀ lè yí gan-an. Ìyẹn kì í ṣe òfo. Ìyẹn ni ohun tó ń jẹ́ kí o sùn.

Dáàbò bo àwọn ohun pàtàkì, pàápàá nígbà tí o kò bá fẹ́

Nígbà tí owó bá jẹ́ ìṣòro náà, àwọn ìtìlẹ́yìn lásán ni ó ń kọ́kọ́ lọ, wọ́n sì ni ó burú jù láti pàdánù. O dẹ́kun sísùn dáadáa. O fo ìrìn náà. O pọsí ohun mímu láti mú ìdààmú náà kúrò. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn dà bí ohun kékeré. Papọ̀ ni wọ́n ń kó agbára ìfaradà gan-an tí o nílò láti fi kojú ohun tó le sínú òfo.

• Ní irú ìlànà ojoojúmọ́ kan. Másùnmáwo ń ba oorun àti jíjẹun jẹ́, oorun tó bàjẹ́ sì ń mú kí ohun gbogbo rí lára tó burú ju bí ó ṣe rí lọ. Lílọ sùn àti dídìde ní nǹkan bí àkókò kan náà jẹ́ ohun kékeré tó ń gbé ọ̀pọ̀ dúró.
• Rọra pẹ̀lú ọtí. Ó jẹ́ ọ̀nà tó hàn gbangba láti pa ọkàn tó ń sáré, ṣùgbọ́n ọ̀nà tó burú. NHS sọ̀rọ̀ nípa èyí ní kedere: mímu ọtí kò ní ràn ọ́ lọ́wọ́ láti kojú ìṣòro náà, ó sì máa ń fi kún másùnmáwo tó wà lábẹ́ rẹ̀. Ìtura náà kúrú, òwúrọ̀ sì burú sí i.
• Gbé ara rẹ, kódà díẹ̀. Ìrìn kì í san owó tí a ní láti san. Ó máa ń jó díẹ̀ lára àwọn kẹ́míkà ìdágìrì tó ń mú ọ wà ní híhún run, èyí tó ń mú kí ìpinnu tó kàn rọrùn láti ṣe dáadáa.
• Má ṣe dákẹ́. Ìtìjú owó lágbára, ó sì ń ti ọ́ láti fi ara pamọ́, láti fagilé fún àwọn ọ̀rẹ́, láti rù ú nìkan. Sísọ òtítọ́ gbangba fún ẹni tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé kan, "ohun kò rọrùn rárá báyìí," ń gbé ìwúwo púpọ̀ tó yani lẹ́nu kúrò. O kò nílò kí wọ́n tún un ṣe. O nílò láti má jẹ́ ẹni kan ṣoṣo tó ń rù ú.

Ìkẹyìn yẹn ṣe pàtàkì ju bí ó ṣe rí lọ. Ọ̀pọ̀ ìrora másùnmáwo owó kì í ṣe owó fúnra rẹ̀. Ó jẹ́ ìkọ̀kọ̀ àti ẹ̀gàn ara-ẹni tó kójọ sórí rẹ̀.

Ṣọ́ra bí o ṣe ń bá ara rẹ sọ̀rọ̀

Ohùn kan wà tó sábà ń farahàn pẹ̀lú wàhálà owó, ó sì ni òǹrorò. Ìwọ ìbá ti mọ̀ dáadáa. Gbogbo ẹlòmíràn ti mọ èyí. Ìwọ ni ọ́ máa ń ṣe èyí nígbà gbogbo. Ohùn yẹn dà bí ìdájọ́-ojúṣe. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ó kàn jẹ́ ìkà, ó sì ń mú kó ṣeé ṣe kí o dì tí o sì fi ara pamọ́, kì í ṣe kó dín kù.

Ọ̀pọ̀ ìnira owó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ipò ju ìwà lọ: owó oṣù tí kò tẹ̀ síwájú, owó ìtọ́jú ìlera tí kò sí ẹni tó wéwèé fún, ìlélẹ̀ kúrò níbi iṣẹ́, ìṣirò rírọrùn ti iye owó tó ń gòkè. Bíbá ara rẹ sọ̀rọ̀ lọ́nà tí o bá máa bá ọ̀rẹ́ rere sọ̀rọ̀ ní ipò kan náà kì í ṣe àìlera. Ó ń mú ọ ṣiṣẹ́ dáadáa. Ẹni tó ń rì nínú ìtìjú ń yẹra fún ìwé àkọsílẹ̀ báńkì. Ẹni tó ń ṣàánú ara rẹ̀ tó láti dúró ṣinṣin ń ṣí i, ó sì ń ṣe ìpè náà.

Wá ìrànlọ́wọ́ gidi, ní ìhà méjèèjì

Oríṣi ìrànlọ́wọ́ méjì ló wà níhìn-ín, o sì lè nílò àwọn méjèèjì.

Ní ìhà owó, o kò ní láti yanjú rẹ̀ nìkan, o kò sì gbọ́dọ̀ ṣe bẹ́ẹ̀. Ìmọ̀ràn gbèsè ọ̀fẹ̀, tó jẹ́ àṣírí wà, àwọn tó ń ṣe é sì ti rí gbogbo ipò tí o lè fojú inú wò láìjáyà. Wọ́n lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣe àkọ́kọ́ ohun tí o máa san, bá àwọn tí o jẹ ní gbèsè sọ̀rọ̀ ní orúkọ rẹ, ṣètò ètò tó bọ́gbọ́n mu, kí o sì rí àwọn àṣàyàn tí o kò mọ̀ pé ó wà. Olùdámọ̀ràn gbèsè aláìlérè, ètò ìmọ̀ràn owó àdúgbò, tàbí ẹ̀rọ ìmọ̀ràn gbèsè tó bófin mu lè ṣe èyí, kò sí ọ̀kan nínú wọn tó máa dójú tì ọ́ nítorí pípè. Ṣùgbọ́n ṣọ́ra fún ẹnikẹ́ni tó ṣèlérí láti pa gbèsè rẹ rẹ́ fún owó ìṣáájú tàbí tó ń tẹ̀ ọ́ láti pinnu kíákíá. Ìrànlọ́wọ́ gidi ní sùúrù, ó sì sábà máa ń jẹ́ ọ̀fẹ̀. Wíwá ìrànlọ́wọ́ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó gbéṣẹ́ jù tí o lè ṣe, ó sì máa ń mú àníyàn náà sọ̀kalẹ̀ kíákíá, nítorí àìmọ àwọn àṣàyàn rẹ jẹ́ apá ńlá ohun tó ń mú kí ìbẹ̀rù owó pariwo tó bẹ́ẹ̀. Ni kété tí ohun tí a kò mọ̀ bá di ètò, ariwo náà ń sọ̀kalẹ̀.

Ní ìhà ìlera ọpọlọ, fi àfiyèsí sí bí èyí ṣe ti wà lórí rẹ pẹ́ tó. Rírí ìsoríkọ́ tàbí àníyàn lára nígbà tí o wà lábẹ́ ìkì owó gidi jẹ́ ìfèsì àbáyanu sí ipò tó le, kì í ṣe àmì pé nǹkan kan burú lára rẹ. Ṣùgbọ́n bí ìdààmú náà bá ti wúwo fún ju ọ̀sẹ̀ méjì lọ, bí o kò bá sùn, bí o kò bá lè gbọn ìpáyà náà dànù, bí o bá ti dẹ́kun agbára láti gbádùn ohunkóhun, ìyẹn tọ́ sí mímú wá bá dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ. Wọ́n lè ṣèrànwọ́ pẹ̀lú apá tí ìmọ̀ràn owó kò lè dé, ọ̀nà tí másùnmáwo náà ti wọ inú ara rẹ àti àwọn èrò rẹ.

Bí ó bá sì kọjá másùnmáwo nígbà kan, bí ìwúwo náà bá bẹ̀rẹ̀ sí rí lára tó ju bí o ṣe lè rù lọ, tàbí tí o bá rí ara rẹ tó ń rò pé ó sàn kí o má sí mọ́, kà á sí pàjáwìrì bí ó ti jẹ́ kí o sì wá ìrànlọ́wọ́ báyìí. Kì í ṣe lọ́la. Àwọn ìṣòro owó ṣeé là já, gbogbo wọn, kódà àwọn tí kò rí bẹ́ẹ̀ ní aago mẹ́ta òwúrọ̀. Àwọn tó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ la ìdajì méjèèjì èyí já wà ní tòótọ́, wọn kì í sì í ṣòro láti dé ọ̀dọ̀ wọn.

Nọ́ńbà tó wà lórí ẹ̀rọ kì í ṣe ìwọ̀n rẹ. Ìṣòro ni, àwọn ìṣòro sì ń rí àtúnṣe, èémí ìfarabalẹ̀ kan àti ìgbésẹ̀ kékeré kan lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, Ìwádìí American Psychological Association Fi Hàn Pé Másùnmáwo Owó Ń Pa Ìlera Àwọn ará Amẹ́ríkà Lára Jákèjádò Orílẹ̀-èdè
• American Psychological Association, Owó
• NHS, Bí a ṣe lè bá àwọn ìdààmú owó gbà
• HelpGuide.org, Bíbá Másùnmáwo Owó Gbà